Quảng Ninh thành phố trực thuộc: Bước ngoặt quyền lực phát triển
Quảng Ninh thành phố trực thuộc là việc địa phương này chính thức được Quốc hội thành lập thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, với diện tích hơn 6.231 km2, dân số hơn 1,5 triệu người, đánh dấu bước chuyển từ tỉnh công nghiệp khai khoáng sang trung tâm kinh tế năng động, được trao thêm cơ chế đặc thù về đầu tư, tài chính và chuyển đổi số.
Ngày 24/8/2026, tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI bấm nút thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, trong tiếng vỗ tay của cử tri dõi theo khắp địa phương. Từ mốc này, câu chuyện không còn là “Quảng Ninh có lên thành phố hay không” mà là “Quảng Ninh sẽ dùng quyền lực mới để làm gì”. Với hơn 6.231 km2, hơn 1,5 triệu dân, 30 phường, 22 xã cùng hai đặc khu Vân Đồn, Cô Tô được giữ nguyên trong đơn vị hành chính mới, Quảng Ninh thành phố trực thuộc đứng trước cơ hội hiếm có để tái định vị mình trong bản đồ cực tăng trưởng phía Bắc. Nhưng cùng với đó là một sức ép rất cụ thể: hoặc bứt phá, hoặc tụt lại trong cuộc cạnh tranh vùng ngày càng gay gắt.
Từ vùng mỏ nâu đến cực tăng trưởng phía Bắc
Không có Quảng Ninh thành phố trực thuộc nếu không có bốn thập kỷ kiên trì đổi mới mô hình phát triển. Từ một địa phương kế hoạch hóa tập trung, hạ tầng cách trở và phụ thuộc ngân sách Trung ương, Quảng Ninh đã chọn con đường khó: chuyển từ “nâu” sang “xanh”, tức giảm lệ thuộc than để dựa vào dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến, chế tạo và kinh tế biển.
Đây không chỉ là khẩu hiệu, mà được chứng minh bằng số liệu: đến hết năm 2025, quy mô GRDP ước khoảng 395.000 tỷ đồng, gấp 7 lần năm 2010, gấp 71,6 lần năm 2000 và gấp 135,7 lần năm 1995, chiếm hơn 10% tổng quy mô kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Đến hết năm 2025, quy mô GRDP của Quảng Ninh ước đạt khoảng 395.000 tỷ đồng, tăng 135,7 lần so với năm 1995.” Hạ tầng được đầu tư theo chiến lược “giao thông đi trước một bước”, 1 đồng ngân sách kéo theo 8–9 đồng vốn ngoài ngân sách, biến vùng đất gần như “bán đảo” thành cực tăng trưởng phía Bắc dẫn đầu nhiều chỉ tiêu kinh tế – xã hội. Nói cách khác, phát triển kinh tế Quảng Ninh đã đi trước danh xưng hành chính, và giờ là lúc danh xưng phải theo kịp thực tế.
Chính sách đặc thù: Lợi thế cạnh tranh hay phép thử kỷ luật?
Điểm then chốt của Quảng Ninh thành phố trực thuộc không chỉ là “lên hạng” hành chính, mà là gói chính sách đặc thù Quảng Ninh sắp được trao. Thành phố sẽ được áp dụng các cơ chế vượt trội về thu hút nhà đầu tư chiến lược, tài chính – ngân sách, chuyển đổi số, phát triển khoa học – công nghệ và quản trị đô thị thông minh. Nếu sử dụng khôn ngoan, đây là vũ khí để củng cố vai trò cực tăng trưởng phía Bắc.
Tuy nhiên, chính sách đặc thù không phải là “tấm vé miễn trừ trách nhiệm”. Khi được tăng quyền trong thu – chi ngân sách, trong lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, sức ép về minh bạch và kỷ luật tài khóa sẽ lớn hơn. Các mô hình PPP “lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư”, với 1 đồng ngân sách kéo 8–9 đồng vốn ngoài ngân sách, đã chứng minh hiệu quả, nhưng cũng đòi hỏi quản trị rủi ro cao hơn. Thành phố đang xây mô hình phát triển “xanh, thông minh, có bản sắc” với cấu trúc tăng trưởng “3 cực – 4 chuyển đổi – 5 động lực”, nhưng nếu kỷ luật bị lỏng, chính sách đặc thù có thể bị biến thành đặc quyền, gây hệ lụy dài hạn cho phát triển kinh tế Quảng Ninh.
Thu hút đầu tư và cạnh tranh vùng: Cuộc đua mới của Quảng Ninh
Trong bối cảnh các địa phương đều chạy đua trở thành cực tăng trưởng, thu hút đầu tư Quảng Ninh không thể tiếp tục dựa vào lợi thế “trời cho” của vịnh di sản hay vị trí cửa ngõ biên giới. Thành phố đã, và phải tiếp tục, đặt cược vào công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, các khu công nghiệp hiện đại như Sông Khoai, Đông Mai, Bắc Tiền Phong để hút những tập đoàn đa quốc gia như Jinko Solar, Foxconn, qua đó trở thành trung tâm sản xuất thiết bị năng lượng tái tạo và điện tử.
Câu hỏi đặt ra là: khi đã lên thành phố trực thuộc, Quảng Ninh có dám nâng chuẩn cạnh tranh của mình lên tầm khu vực? Với nền tảng GRDP tăng 11,89% năm 2025, quy mô nền kinh tế gần 368.445 tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người 10.402 USD và tổng thu ngân sách 85.050 tỷ đồng trong năm này, Quảng Ninh đã chứng minh năng lực tăng trưởng. Nhưng để giữ vị thế cực tăng trưởng phía Bắc, thành phố phải chuyển từ ưu tiên “tăng nhanh” sang “tăng khôn”, chọn lọc dự án sạch, công nghệ cao, ít phát thải, gắn với chiến lược tăng trưởng xanh đã đặt ra từ 2011.
Thách thức quản trị đô thị và lời nhắc về một Quảng Ninh xanh
Lên thành phố trực thuộc cũng đồng nghĩa Quảng Ninh phải xử lý những vấn đề đô thị phức tạp hơn: chênh lệch vùng – miền, áp lực hạ tầng, môi trường và chất lượng sống. Thành phố mới giữ nguyên 30 phường, 22 xã cùng hai đặc khu Vân Đồn, Cô Tô, nên bài toán quản trị không chỉ là mở rộng đô thị Hạ Long, mà là liên kết đa cực, bảo đảm các khu vực biển đảo, miền núi không bị bỏ lại phía sau.
Trải qua 40 năm đổi mới với tinh thần “Kỷ luật – Đồng tâm”, Quảng Ninh đã trở thành hình mẫu về phát triển bền vững của vùng đồng bằng Bắc Bộ, nhưng danh hiệu đó giờ cần được kiểm chứng trong giai đoạn mới. Khi chuyển dịch từ “nâu” sang “xanh” đã được khẳng định là quyết định chiến lược, việc giữ vững mục tiêu này trước cám dỗ của những dự án ngắn hạn, tiêu hao tài nguyên sẽ là bài test bản lĩnh. Kết luận công bằng là: Quảng Ninh thành phố trực thuộc mở ra cơ hội chưa từng có cho phát triển kinh tế Quảng Ninh, nhưng thành công hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng giữ kỷ luật, dám đặt chất lượng tăng trưởng và đời sống người dân lên trên những con số thành tích.
