Từ tăng trưởng giao thương đến hợp tác thực chất
Thương mại Việt Trung là dòng trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa hai nước, ngày càng gắn với đầu tư, phối hợp sản xuất và kết nối các khâu trong chuỗi cung ứng khu vực. Kim ngạch hai chiều đạt 253,1 tỷ USD trong chín tháng đầu năm 2026, tăng 37,6% so với cùng kỳ; quy mô ấy cho thấy cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ mua bán sang tạo giá trị cùng nhau. Ngày 29/10, Hội thảo Doanh nghiệp Việt Nam – Trung Quốc lần thứ II diễn ra tại TP.HCM trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026, tập trung vào kết nối sản xuất, logistics và chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là hướng đi đúng lúc: khi chuỗi công nghiệp toàn cầu tái cơ cấu nhanh, lợi thế cạnh tranh phụ thuộc vào kết nối đồng bộ giữa nhà máy, cảng biển, vận tải, tài chính và thị trường.
Tuy nhiên, kim ngạch tăng không tự động bảo đảm doanh nghiệp trong nước có vị trí tốt hơn. Giá trị của hợp tác phải được đo bằng năng lực nhà cung ứng được nâng lên, công nghệ được tiếp nhận và hàng hóa lưu thông thuận lợi hơn. Nếu chỉ mở rộng trao đổi đầu vào và thành phẩm mà không cải thiện năng suất, kiểm soát chất lượng hay khả năng tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao, cơ hội sẽ nghiêng về quy mô giao dịch thay vì năng lực sản xuất lâu dài.
Ba trọng tâm để doanh nghiệp cùng tạo giá trị
Hợp tác doanh nghiệp nên được xây quanh ba ưu tiên liên kết với nhau, thay vì những thỏa thuận rời rạc. Thứ nhất, tăng cường liên kết công nghiệp và nâng chất lượng sản xuất, chế tạo, tập trung vào sản xuất tiên tiến, điện tử, công nghệ thông tin, năng lượng xanh và công nghiệp hỗ trợ. Thứ hai, nối các khâu thượng nguồn với hạ nguồn trong chuỗi giá trị: hợp tác chuyển giao công nghệ, quản lý quy trình, kiểm soát chất lượng và đào tạo nhân lực để doanh nghiệp Việt Nam có thể đảm nhận phần việc phức tạp hơn.
Thứ ba, đưa tính bền vững và giá trị gia tăng thành tiêu chí của dự án, gắn đổi mới sáng tạo với nhu cầu sản xuất thực tế. Doanh nghiệp Trung Quốc có kinh nghiệm trong sản xuất thông minh, logistics hiện đại, xây dựng hạ tầng, dịch vụ tài chính và vận hành nền tảng đổi mới sáng tạo; các năng lực này có thể bổ trợ cho doanh nghiệp Việt Nam nếu được chuyển thành hợp tác cụ thể. Nên bắt đầu bằng những dự án thí điểm có mục tiêu rõ ràng, đo được hiệu quả rồi mới mở rộng. Cách làm ấy giảm rủi ro và giúp việc chuyển giao tri thức đi kèm cơ hội phát triển năng lực tại chỗ.
Logistics là phép thử của kết nối xuyên biên giới
Logistics Việt Trung không chỉ là câu chuyện về tốc độ vận tải; đây là khâu quyết định hàng hóa có đến đúng lúc, đúng điều kiện và với chi phí hợp lý hay không. Hai bên có thể thúc đẩy vận tải đa phương thức, cửa khẩu thông minh, cảng biển và kho lạnh để xử lý điểm nghẽn lưu thông, nhất là với hàng cần bảo quản nghiêm ngặt. Quảng Tây có hai tuyến đường sắt nối trực tiếp với biên giới Việt Nam và chín cửa khẩu đường bộ kết nối hai nước; cảng Vịnh Bắc Bộ có 35 tuyến container với Việt Nam, chủ yếu nối đến năm cảng biển, trong đó có Hải Phòng và TP.HCM. Hạ tầng hiện hữu là nền tảng đáng kể, nhưng lợi ích phụ thuộc vào quy trình thông quan, chia sẻ dữ liệu và khả năng phối hợp giữa các phương thức vận tải.
Kết nối tốt hơn cũng chạm đến đời sống thường ngày: nông sản có thêm kênh tiếp cận thị trường, còn người tiêu dùng có thể hưởng lợi từ luồng hàng ổn định hơn. Quảng Tây đã trở thành kênh phân phối quan trọng cho trái cây Việt Nam; Hữu Nghị Quan là cửa khẩu nhập khẩu sầu riêng lớn nhất Trung Quốc. Vì vậy, đầu tư logistics nên được đánh giá không chỉ bằng công suất hạ tầng, mà bằng thời gian hàng chờ, độ tin cậy của bảo quản và mức độ giảm trở ngại cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Đây là cách thiết thực để biến kết nối thành lợi ích có thể nhìn thấy.
“3 kết nối” cần đi cùng kế hoạch triển khai
Sáng kiến “3 kết nối” giữa các địa phương Việt Nam và Trung Quốc đặt trọng tâm vào việc nối hạ tầng, tăng phối hợp và tạo thuận lợi cho giao lưu kinh tế. Quan điểm đáng chú ý là hạ tầng giao thông tạo nền móng để người dân và hàng hóa qua lại thông suốt; vì thế, kết nối vật lý cần đi cùng những quy trình mềm như phối hợp cửa khẩu và trao đổi thông tin. Việt Nam dự kiến thúc đẩy hai tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Đồng Đăng – Hà Nội và Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng, cùng các tuyến cao tốc và cảng thông minh kết nối Quảng Tây. Đây là hướng đi có tiềm năng, nhưng giá trị sẽ chỉ rõ khi các dự án gắn với nhu cầu vận tải và kế hoạch liên kết sản xuất cụ thể.
Bước tiếp theo cần là chọn những hành lang và nhóm hàng có nhu cầu thực, phối hợp tiêu chuẩn vận hành rồi công khai kết quả về thời gian lưu thông, chất lượng bảo quản và khả năng tham gia của nhà cung ứng. Quảng Tây cho biết sẽ tiếp tục thúc đẩy kết nối mềm với Việt Nam; phía hiệp hội doanh nghiệp cũng cam kết tiếp nhận khó khăn, vướng mắc để hỗ trợ hoạt động đầu tư và kinh doanh ổn định hơn. Nếu ba hướng hợp tác—sản xuất, logistics và đổi mới tạo giá trị—được triển khai đồng bộ, đà tăng thương mại sẽ trở thành nền tảng cho năng lực cạnh tranh bền vững, thay vì chỉ là một con số lớn.
