Giao thông tương lai của Hà Nội: Tầm nhìn không chỉ nằm trên mặt đất
Giao thông tương lai của Hà Nội là tầm nhìn tổng thể về một hệ thống di chuyển đa tầng, kết hợp hạ tầng đường bộ, đường ngầm, đường sắt đô thị với các phương tiện mới như ô tô bay và taxi bay công nghệ, nhằm rút ngắn thời gian đi lại, thu hẹp khoảng cách nội – ngoại thành và tạo nên diện mạo hạ tầng Thủ đô hiện đại, tiện lợi cho đời sống người dân. Điểm đáng chú ý là tầm nhìn này không xuất phát từ các đề tài nghiên cứu xa xôi, mà từ yêu cầu chính trị – xã hội rất cụ thể: Thủ đô phải phản ánh được thành tựu của đất nước và cách mạng, đồng thời cải thiện chất lượng sống của người dân đô thị. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh Hà Nội “nay mai cũng phải có hệ thống vận chuyển như ô tô bay, taxi bay… và phải quản lý thế nào để phục vụ cho đời sống Nhân dân” cho thấy đây không chỉ là ý tưởng mang tính biểu tượng, mà là nhiệm vụ quy hoạch được đặt trên bàn làm việc của chính quyền đô thị.
Không gian ngầm và trên cao: Lớp hạ tầng bị bỏ quên nay thành trụ cột
Nếu từng quen nhìn giao thông Hà Nội như câu chuyện của những con đường chật chội và nút thắt nội đô, thì tầm nhìn mới buộc chúng ta phải thay đổi góc nhìn: hạ tầng Thủ đô không còn giới hạn trên mặt đất. Yêu cầu “khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian trên cao” đặt ra một cuộc cải tổ tư duy, vì các tầng không gian này lâu nay gần như bị bỏ trống hoặc sử dụng manh mún. Nhìn sang những đô thị đi trước như Singapore với quy hoạch đồng bộ cả trên mặt đất và tầng ngầm, rồi mở rộng ra biển, bài học hiển nhiên là: thiếu quy hoạch ba chiều thì không thể nói về giao thông tương lai. Trong bối cảnh Hà Nội đã khởi công khoảng 300 km đường sắt đô thị, hướng tới 500 km tàu điện ngầm để “bộ mặt Hà Nội sẽ khác rất nhiều”, việc gắn kết đường ngầm, đường trên cao với mạng metro sẽ quyết định xem những con số này có trở thành bước ngoặt thực sự, hay chỉ là một đợt nâng cấp hạ tầng mang tính hình thức.
Ô tô bay, taxi bay công nghệ: Biểu tượng viễn tưởng hay nhu cầu tất yếu?
Khi lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước nói thẳng “Hà Nội nay mai cũng phải có hệ thống vận chuyển như ô tô bay, taxi bay…”, thông điệp chính trị là rõ ràng: nếu Thủ đô không dám đi trước với những mô hình giao thông tương lai, thì khó giữ được vai trò đầu tàu đổi mới. Vấn đề không nằm ở câu hỏi “có hay không”, mà ở “quản lý thế nào để phục vụ cho đời sống Nhân dân” – nghĩa là công nghệ ô tô bay Hà Nội phải được tích hợp vào không gian đô thị, pháp lý, an toàn, bãi đáp, kết nối trung tâm – vệ tinh, chứ không chỉ là vài chuyến bay trình diễn. Ở góc độ chính sách, đây là lời nhắc rằng biểu tượng của Thủ đô thời nay không thể dừng ở những công trình cao tầng hay quảng trường rộng, mà phải là năng lực tổ chức một hệ sinh thái giao thông đô thị đa tầng: dưới đất là metro, trên cao là đường bộ, trên nữa là taxi bay công nghệ, tất cả chạy trơn tru vì lợi ích người sử dụng. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, Hà Nội sẽ tụt lại phía sau khi thế giới đang bước vào kỷ nguyên giao thông cá nhân trên không.
Giãn dân, tàu điện ngầm và khoảng cách 10–15 phút ra Hồ Gươm
Điểm thuyết phục nhất trong định hướng phát triển Hà Nội là sự liên kết giữa giãn dân, hạ tầng giao thông và quyền được sống dễ chịu của cư dân đô thị. Khi người đứng đầu Đảng và Nhà nước nói rằng nếu từ các khu đô thị đa chức năng mới “về Hồ Gươm chỉ mất 10–15 phút, người ta sẵn sàng đi, trả lại chỗ đó cho Nhà nước thiết kế, quy hoạch, chỉnh trang lại”, ông đang nêu ra chuẩn mực rất cụ thể cho chất lượng quy hoạch giao thông. Không có mạng lưới đường ngầm, metro và vành đai hoàn chỉnh, giãn dân sẽ chỉ là khẩu hiệu. Việc Hà Nội triển khai 5 tuyến vành đai, dự kiến đưa một số tuyến vào khai thác ngay từ tháng 9–10 và khởi công khoảng 300 km đường sắt đô thị cho thấy thành phố đã bước vào giai đoạn chạy nước rút. Nếu hoàn thành mục tiêu khoảng 500 km tàu điện ngầm, khả năng rút ngắn thời gian di chuyển, thu hẹp khoảng cách nội – ngoại thành và mở không gian trung tâm cho các công trình mang tính biểu tượng sẽ không còn là viễn cảnh xa vời.
Biểu tượng không chỉ để ngắm: Hạ tầng Thủ đô phải có tác dụng xã hội
Yêu cầu Hà Nội “cần có những công trình mang tính biểu tượng” thường bị hiểu hẹp như đòi hỏi những kiến trúc hoành tráng. Thực ra, trong bối cảnh quy hoạch 100 năm của Thủ đô, biểu tượng quan trọng nhất lại là khả năng tổ chức đời sống đô thị có trật tự, dễ tiếp cận, công bằng giữa nội và ngoại thành. Một trung tâm chính trị Ba Đình được quy hoạch khang trang để chuẩn bị cho kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân khắp nơi có thể đến đó một cách thuận tiện, không bị cản bởi ách tắc, ngập úng hay thiếu bãi đỗ. Cùng lúc, việc rà soát, sắp xếp lại mạng lưới trường, lớp, dự kiến giảm khoảng 11.000 đầu mối trường học, 11.000 hiệu trưởng và 22.000 hiệu phó cho thấy tư duy tinh gọn bộ máy cũng đang được áp dụng cho hạ tầng xã hội liên quan tới di chuyển, học tập, sinh hoạt. Với sự đồng thuận của người dân, đường sắt đô thị được hoàn thành nhanh, thời gian di chuyển được kéo ngắn, ô tô bay Hà Nội không còn là câu chuyện viễn tưởng, thì “trong khoảng 2 năm tới, diện mạo Thủ đô có thể có những thay đổi căn bản” – một phát biểu hoàn toàn có cơ sở.
