Mốc 30/10: vì sao giải phóng mặt bằng quyết định số phận tuyến metro 54 km?
Tuyến metro Bến Thành Cần Giờ là một tuyến đường sắt đô thị dài hơn 54 km, do nhà đầu tư thuộc Vingroup triển khai, được thiết kế để kết nối trung tâm TP.HCM với khu đô thị Vinhomes Green Paradise tại Cần Giờ, trong đó công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng được xác định là điều kiện tiên quyết để dự án có thể thi công đúng tiến độ và đi vào khai thác thương mại như kế hoạch đặt ra. TP.HCM đã yêu cầu hoàn tất công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tuyến đường sắt đô thị Bến Thành - Cần Giờ trước ngày 30/10, nhằm tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ dự án dài hơn 54 km. Đây không chỉ là một mốc kỹ thuật, mà là ranh giới giữa tham vọng và khả năng thực thi của cả hệ thống chính quyền lẫn nhà đầu tư. Việc đẩy nhanh giải phóng mặt bằng được coi là nhiệm vụ quan trọng để dự án triển khai theo kế hoạch, bởi nếu chậm, toàn bộ lịch trình xây dựng và khai thác thương mại dự kiến vào quý IV/2028 sẽ bị đe dọa.
Thực trạng: chuyển biến tích cực nhưng nút thắt hồ sơ vẫn kéo lùi tiến độ
Theo kết luận sau buổi khảo sát tại Cần Giờ, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng phục vụ tuyến metro Bến Thành Cần Giờ đã có chuyển biến tích cực, với phần lớn diện tích được bàn giao cho dự án. Tuy vậy, bức tranh không hề màu hồng: tiến độ xác minh đối tượng, hoàn thiện hồ sơ bồi thường, hỗ trợ, di dời hạ tầng kỹ thuật và phối hợp giữa địa phương với chủ đầu tư vẫn còn chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai các dự án liên quan. Một câu nói có thể trích dẫn ở thời điểm này là: "Mục tiêu được đặt ra là hoàn thành toàn bộ công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với các dự án thuộc trách nhiệm địa phương trước ngày 30/10". Để đạt mục tiêu đó, xã Bình Khánh phải hoàn tất xác minh 51 trường hợp còn lại trước ngày 15/10, trong khi xã An Thới Đông được yêu cầu xử lý hồ sơ tồn đọng và bàn giao toàn bộ mặt bằng phục vụ dự án trước ngày 30/10. Các mốc này cho thấy khâu giấy tờ và phối hợp hành chính đang là điểm nghẽn lớn nhất.
Tham vọng Vingroup: metro như trục xương sống cho siêu đô thị Cần Giờ
Dự án metro Bến Thành Cần Giờ không chỉ là một tuyến đường sắt đô thị mới, mà là hạ tầng xương sống kết nối siêu đô thị 10 tỷ USD của Vingroup tại Cần Giờ với trung tâm thành phố. Tuyến có chiều dài khoảng 54 km, tốc độ thiết kế tối đa 350 km/h, kết nối khu vực Bến Thành với khu đô thị Vinhomes Green Paradise tại Cần Giờ. Về bản chất, đây là một "đường cao tốc trên ray" cho cả dòng người lẫn dòng vốn, được kỳ vọng tạo thêm động lực phát triển thương mại, du lịch, bất động sản và kinh tế biển khu vực phía Nam TP.HCM. Tuyến đường sắt dự kiến khai thác thương mại vào quý IV/2028, nghĩa là Vingroup dự án chỉ có chưa đầy ba năm để biến bản vẽ thành công trình vận hành. Trong khung thời gian đó, bất kỳ trễ nải nào ở khâu giải phóng mặt bằng sẽ lan sang thiết kế chi tiết, thi công, thử nghiệm và vận hành. Nói cách khác, nếu mốc 30/10 không đạt, toàn bộ chuỗi tiến độ của siêu đô thị Cần Giờ sẽ phải tính lại.
Giải phóng mặt bằng: nhiệm vụ chính trị hay bài kiểm tra năng lực thực thi?
Lãnh đạo TP.HCM yêu cầu các cơ quan, đơn vị xác định công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư phục vụ các dự án trọng điểm là nhiệm vụ chính trị cần tập trung thực hiện, không được chờ xử lý hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Cách đặt vấn đề này cho thấy chính quyền hiểu rằng tuyến metro Bến Thành Cần Giờ là phép thử năng lực điều hành, chứ không chỉ là một dự án hạ tầng. Thành phố yêu cầu các địa phương tăng cường đối thoại trực tiếp với người dân bị ảnh hưởng, giải quyết kịp thời kiến nghị hợp pháp, đồng thời hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải quyết việc làm cho các hộ bị thu hồi đất. Đây là điểm tích cực, vì giải phóng mặt bằng bền vững không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu các xã Bình Khánh, An Thới Đông và Cần Giờ có đủ nguồn lực và kinh nghiệm để vừa chạy đua tiến độ, vừa bảo đảm quyền lợi người dân trong thời gian ngắn như vậy.
Liệu TP.HCM có kịp về đích trước 30/10 – và điều gì xảy ra nếu chậm?
Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tuyến metro Bến Thành Cần Giờ trong thời hạn 30/10. Về lý thuyết, phần lớn diện tích đã được bàn giao, các mốc xử lý hồ sơ tồn đọng đã được ấn định, và yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa UBND các xã với chủ đầu tư, nhà thầu đã được nêu rõ. Nếu tất cả các bên thực sự coi đây là ưu tiên số một, mục tiêu không phải là bất khả thi. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ nhiều tuyến đường sắt đô thị cho thấy giải phóng mặt bằng luôn là khâu dễ trễ nhất. Nếu mốc 30/10 bị bỏ lỡ, hệ quả trực tiếp sẽ là phải điều chỉnh tiến độ thi công, kéo theo nguy cơ lùi thời điểm khai thác thương mại vào quý IV/2028. Quan trọng hơn, uy tín của TP.HCM trong việc thực hiện các dự án hạ tầng quy mô lớn và tham vọng của Vingroup dự án tại Cần Giờ sẽ bị đặt dấu hỏi. Kết luận hợp lý là: hoặc thành phố biến mốc 30/10 thành bước ngoặt, hoặc chấp nhận rằng tuyến metro 54 km này sẽ là thêm một ví dụ về khoảng cách giữa kế hoạch và thực tế.
