Tuyến metro 54 km và tối hậu thư giải phóng mặt bằng 30/10
Tuyến metro Bến Thành Cần Giờ là một dự án đường sắt đô thị dài hơn 54 km, kết nối trung tâm TP.HCM với huyện Cần Giờ, được kỳ vọng tạo trục giao thông công cộng xương sống cho khu vực phía Nam thành phố, đồng thời gắn kết với các công trình hạ tầng trọng điểm như cầu Cần Giờ và đường cao tốc để thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, du lịch và đô thị hóa bền vững cho vùng ven biển Cần Giờ.
Điểm mấu chốt lúc này không phải là vốn hay công nghệ, mà là thời gian cho giải phóng mặt bằng TP.HCM. Thành ủy đã ấn định mốc 30/10 để hoàn tất bồi thường, giải phóng mặt bằng cho toàn tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ, coi đây là điều kiện tiên quyết để đẩy nhanh tiến độ xây dựng hạ tầng. Việc đặt ra một “tối hậu thư” cho các địa phương cho thấy thành phố hiểu rất rõ: nếu không gỡ được nút thắt mặt bằng, mọi cam kết về tiến độ chỉ là lý thuyết. Trong bối cảnh dự án do doanh nghiệp tư nhân lớn đầu tư, áp lực phải biến bản vẽ thành công trình thực tế càng trở nên cấp bách.
Những điểm nghẽn hồ sơ và phối hợp: vì sao vẫn chậm?
Dù phần lớn diện tích phục vụ tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ đã được bàn giao, các khâu “hậu trường” như xác minh đối tượng, hoàn thiện hồ sơ bồi thường, hỗ trợ và di dời hạ tầng kỹ thuật vẫn bị đánh giá là chậm. Đây chính là kiểu chậm trễ quen thuộc trong các dự án đường sắt đô thị: mặt bằng trên giấy đã sạch, nhưng hồ sơ pháp lý và hạ tầng ngầm chưa xong, nhà thầu vẫn không thể thi công trọn vẹn. Thành phố đã phải nhắc thẳng rằng không được để tình trạng hồ sơ chờ xử lý giữa các cơ quan làm ảnh hưởng tiến độ chung.
Cách đặt vấn đề này cho thấy một thực tế: nút thắt không nằm ở người dân, mà ở bộ máy. Khi mỗi khâu đều chờ “ý kiến cấp trên”, tiến độ xây dựng hạ tầng bị bào mòn từng ngày. Việc yêu cầu mỗi cơ quan phải chủ động giải quyết phần việc thuộc thẩm quyền, nếu vượt thẩm quyền thì báo cáo ngay, là một thông điệp chính trị rõ ràng: chậm trễ do đùn đẩy trách nhiệm sẽ không còn được chấp nhận.
Áp lực lên Bình Khánh, An Thới Đông và bài toán đồng thuận xã hội
Hai xã Bình Khánh và An Thới Đông đang là “điểm nóng” của bài toán giải phóng mặt bằng TP.HCM cho tuyến metro Bến Thành Cần Giờ. Bình Khánh được giao hoàn tất xác minh 51 trường hợp còn lại chậm nhất ngày 15/10, trong khi An Thới Đông phải xử lý toàn bộ hồ sơ tồn đọng và bàn giao mặt bằng trước 30/10. Những mốc thời gian này không chỉ là yêu cầu hành chính, mà là phép thử năng lực điều hành ở cấp cơ sở.
Điểm tích cực là lãnh đạo thành phố không chỉ nói về tiến độ, mà còn nhấn mạnh trách nhiệm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải quyết việc làm cho các hộ bị thu hồi đất. Nếu làm đúng, đây có thể là một mô hình mới: giải phóng mặt bằng không chỉ là “lấy đất cho kịp tiến độ”, mà là tái thiết sinh kế. Ngược lại, nếu đối thoại không đủ, bồi thường không thỏa đáng, xung đột lợi ích sẽ quay lại cản trở chính những km đường sắt đô thị đang được kỳ vọng.
Liên kết cầu Cần Giờ, đường vượt biển và rủi ro domino tiến độ
Tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ không đứng một mình; nó gắn chặt với cả một cụm dự án hạ tầng: cầu Cần Giờ, nút giao cao tốc Bến Lức - Long Thành với đường Rừng Sác và đường vượt biển kết nối Cần Giờ - Vũng Tàu. Thành phố yêu cầu hoàn tất hồ sơ, thủ tục cầu Cần Giờ để trình trước 15/10 và phấn đấu phê duyệt trước 20/10, đồng thời xử lý dứt điểm phương án di dời điện, nước, viễn thông tại nút giao cao tốc trước 20/10 để kịp hoàn thành công trình vào 15/12.
Cách ấn định hàng loạt mốc thời gian cho thấy một chiến lược rõ ràng: nếu một mắt xích chậm, cả chuỗi kết nối hạ tầng sẽ bị kéo lùi. Metro đến Cần Giờ mà cầu Cần Giờ, đường vượt biển hay nút giao cao tốc chưa xong thì năng lực khai thác sẽ bị hạn chế. Ngược lại, khi các dự án này được đồng bộ, giá trị của metro không chỉ nằm ở vận tải hành khách, mà còn ở việc mở khóa không gian phát triển mới cho khu vực biển Cần Giờ.
Liệu mốc 30/10 có khả thi và cần điều gì để không trễ hẹn?
Các địa phương được yêu cầu hoàn thành 100% công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các dự án thuộc trách nhiệm trước ngày 30/10, kèm theo yêu cầu lập sơ đồ tiến độ chi tiết (Gantt) cho từng dự án, nêu rõ mốc thời gian và trách nhiệm từng đơn vị. Đây là bước đi đúng, vì tiến độ xây dựng hạ tầng chỉ có thể kiểm soát khi mọi việc được “chấm điểm” bằng thời gian cụ thể. Câu hỏi còn lại là: liệu bộ máy có đủ quyết liệt để biến kế hoạch thành hành động?
Muốn không trễ hẹn, thành phố cần kiên trì ba nguyên tắc. Thứ nhất, coi giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ chính trị, nghĩa là ưu tiên xử lý nhanh, không để hồ sơ “nằm chờ”. Thứ hai, đối thoại thẳng thắn với người dân, giải quyết kiến nghị hợp pháp thay vì né tránh. Thứ ba, ràng buộc trách nhiệm cá nhân với từng mốc tiến độ. Nếu làm được, mốc 30/10 sẽ không chỉ là một hạn chót, mà là bước ngoặt để dự án metro Bến Thành Cần Giờ thoát khỏi vòng luẩn quẩn chậm tiến độ vốn ám ảnh nhiều dự án đường sắt đô thị trước đây.
