Metro Bến Thành – Cần Giờ: Tuyến đường sắt định hình trục phát triển mới
Tuyến metro Bến Thành – Cần Giờ là một dự án đường sắt tốc độ cao dài hơn 54 km, nối ga Bến Thành ở trung tâm TP.HCM với depot Cần Giờ rộng khoảng 39 ha, được thiết kế để rút ngắn thời gian di chuyển còn khoảng 13 phút và mở rộng không gian đô thị về phía biển, đồng thời tạo động lực cho các dự án quy mô lớn như siêu đô thị Vinhomes Green Paradise tại Cần Giờ. Sáng 26/8, UBND xã Cần Giờ bắt đầu chi trả hơn 379,5 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ và tiếp nhận bàn giao mặt bằng phục vụ dự án metro Bến Thành – Cần Giờ. Đây không chỉ là một cột mốc thủ tục, mà là bước khởi động thực sự cho một trục phát triển hoàn toàn mới của thành phố. Nếu coi hạ tầng giao thông là xương sống đô thị, thì quyết định chi trả bồi thường đúng tiến độ giống như tiêm liều hồi sức cho một dự án có tổng vốn đầu tư hơn 102.000 tỷ đồng.
Cuộc chiến bàn giao mặt bằng: 379,5 tỷ đồng và 27 trường hợp được bồi thường
Tiến độ metro Bến Thành – Cần Giờ lúc này đang phụ thuộc rất lớn vào việc bàn giao mặt bằng TP.HCM, mà điểm nóng đầu tiên là xã Cần Giờ. Riêng đoạn tuyến qua địa bàn xã này, tổng diện tích đất dự kiến thu hồi hơn 1,1 triệu m2; trong đó diện tích đất dự kiến bồi thường, hỗ trợ hơn 107.255 m2, ảnh hưởng đến 27 trường hợp gồm 22 hộ dân và 5 tổ chức. UBND xã Cần Giờ đã ban hành đầy đủ 27/27 quyết định phê duyệt giá đất cụ thể và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, với tổng kinh phí hơn 379,5 tỷ đồng. Về tái định cư, những trường hợp đủ điều kiện dự kiến sẽ được bố trí tại Khu dân cư Vàm Sát 2 (xã An Thới Đông) và Khu dân cư Bà Xán (xã Bình Khánh). Câu hỏi đặt ra là: những con số tưởng rất bài bản này có đủ để biến "đồng thuận trên giấy" thành "mặt bằng sạch" đúng hẹn, hay sẽ tiếp tục tạo ra nút thắt cho cả một tuyến metro gần 4 tỷ USD?
Mạng lưới hạ tầng liên hoàn: Metro, cầu Cần Giờ và siêu đô thị Vingroup
Điều đáng chú ý là metro Bến Thành – Cần Giờ không đứng một mình; nó được thiết kế để trở thành trục xương sống trong mạng lưới hạ tầng liên hoàn của thành phố. Tuyến đi từ ga Bến Thành theo các trục Ký Con – Vĩnh Khánh – Nguyễn Tất Thành, qua Tân Thuận, Nguyễn Văn Linh, Nguyễn Lương Bằng, vượt sông Rạch Đĩa sang Nhà Bè, qua Phú Xuân, vượt sông Soài Rạp đến Bình Khánh, rồi bám theo cao tốc Bến Lức – Long Thành và hành lang đường Rừng Sác để đến Cần Giờ. Song song với đó, cầu Cần Giờ dài khoảng 7,3 km, quy mô 6 làn xe, tổng mức đầu tư hơn 13.300 tỷ đồng, được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm thành phố đến Cần Giờ từ hơn 2 giờ xuống còn khoảng 40–50 phút, đồng thời kết nối trực tiếp với cao tốc Bến Lức – Long Thành thông qua nút giao Rừng Sác. Chính sự kết hợp giữa metro, cầu và cao tốc mới là thứ "mở khóa" cho siêu đô thị Vinhomes Green Paradise gần 2.900 ha với tổng vốn đầu tư khoảng 10 tỷ USD.
Bồi thường dân cư metro và áp lực tiến độ PPP của TP.HCM
Việc chi trả bồi thường dân cư metro không diễn ra trong môi trường cô lập, mà nằm dưới sức ép chung về tiến độ hạ tầng của toàn thành phố. UBND TP.HCM đã yêu cầu các sở, ngành, nhà đầu tư và đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư theo phương thức PPP, trong đó có cầu Phú Mỹ 2 và cầu Cần Giờ. Với cầu Cần Giờ, công tác giải phóng mặt bằng dự kiến hoàn thành từ ngày 13/7 đến 31/12, và TP.HCM dự kiến bàn giao trước một phần đất công cùng diện tích mặt nước từ cuối tháng 8/2026 để nhà đầu tư triển khai thi công. Ở cầu Phú Mỹ 2, một phần đất công và diện tích mặt nước sẽ được bàn giao vào cuối tháng 8, nhà đầu tư được yêu cầu bắt đầu thi công từ ngày 15/9/2026 và phấn đấu hoàn thành công trình vào cuối năm 2029. Khi chính quyền đặt mục tiêu thời gian rõ ràng cho các dự án PPP, metro Bến Thành – Cần Giờ không thể đứng ngoài cuộc đua, bởi mỗi ngày chậm trong bồi thường, hỗ trợ đều có thể đẩy lùi cả kế hoạch khai thác thương mại dự kiến vào cuối năm 2028.
Thách thức phía trước: từ rừng ngập mặn đến áp lực phát triển đô thị
Dù mặt bằng đang được từng bước bàn giao, những thách thức lớn nhất với metro Bến Thành – Cần Giờ còn nằm phía trước. Theo phương án được phê duyệt, tuyến chỉ đi qua vùng đệm của Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ, không đi vào vùng lõi rừng ngập mặn. Điều này giúp giảm rủi ro xung đột môi trường, nhưng cũng buộc nhà đầu tư phải tính toán kỹ về kỹ thuật thi công, công nghệ và chi phí, nhất là khi tuyến được thiết kế với tốc độ tối đa lên tới 350 km/h – cao hơn nhiều so với Metro số 1 và tuyến Cát Linh – Hà Đông. Đồng thời, việc hàng loạt máy móc, cần cẩu, xe chuyên dụng đã xuất hiện tại các điểm dự kiến đặt depot và dọc tuyến cho thấy áp lực "triển khai ngay" đang rất lớn. Nếu công tác bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng giữ được nhịp như hiện tại, TP.HCM có cơ hội biến Cần Giờ từ vùng ven biển gắn với phà Bình Khánh thành cửa ngõ siêu đô thị biển kết nối trực tiếp với trung tâm – còn nếu chậm, cả tham vọng phát triển phía Nam sẽ bị kìm hãm bởi những mét vuông mặt bằng chưa giải phóng.
