Tuyến metro Bến Thành Cần Giờ: Dự án dài 54 km và hạn chót giải phóng mặt bằng
Tuyến metro Bến Thành Cần Giờ là dự án đường sắt đô thị TP.HCM dài hơn 54 km, kết nối trung tâm Bến Thành với huyện Cần Giờ, được kỳ vọng tạo trục giao thông khối lượng lớn, giảm áp lực đường bộ và mở không gian phát triển mới cho khu vực phía Nam thành phố, đồng thời trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược hạ tầng giao thông Sài Gòn hướng ra biển và các vùng lân cận. Điểm nhấn của giai đoạn hiện nay không phải là thiết kế hay vốn đầu tư, mà là cuộc chạy đua với thời gian trong công tác giải phóng mặt bằng metro. Văn phòng Thành ủy TP.HCM vừa thông báo kết luận của Phó Bí thư Thành ủy Đặng Minh Thông sau buổi khảo sát tiến độ các dự án trọng điểm tại khu vực Cần Giờ, trong đó yêu cầu hoàn tất bồi thường, giải phóng mặt bằng tuyến đường sắt đô thị Bến Thành - Cần Giờ trước ngày 30/10 để tạo điều kiện đẩy nhanh thi công. Việc đặt ra hạn chót rõ ràng cho thấy thành phố đã nhận ra rằng nếu không xử lý dứt điểm mặt bằng, mọi bản vẽ và cam kết tiến độ chỉ là lý thuyết. Đây là bước đi mang tính quyết định, bởi nó sẽ định hình niềm tin của người dân và nhà đầu tư vào khả năng triển khai các dự án đường sắt đô thị TP.HCM trong tương lai.
Những mốc tiến độ cụ thể: Bình Khánh, An Thới Đông và các nút hạ tầng liên quan
Nếu nhìn vào lịch mốc mà Thành ủy đưa ra, có thể thấy dự án metro Bến Thành Cần Giờ đang bước vào giai đoạn "không được phép chậm thêm nữa". Xã Bình Khánh phải hoàn tất xác minh 51 trường hợp còn lại trước ngày 15/10, trong khi xã An Thới Đông được yêu cầu xử lý hồ sơ tồn đọng và bàn giao toàn bộ mặt bằng phục vụ dự án trước ngày 30/10. Lãnh đạo Thành ủy nhấn mạnh bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư cho các dự án trọng điểm là nhiệm vụ chính trị cần tập trung cao độ. Song song với tuyến metro, các dự án hạ tầng giao thông Sài Gòn liên quan cũng được đẩy nhanh. Đối với cầu Cần Giờ, các đơn vị phải hoàn tất hồ sơ trình UBND thành phố trước ngày 15/10, phấn đấu phê duyệt dự án trước ngày 20/10. Tại nút giao cao tốc Bến Lức - Long Thành với đường Rừng Sác, phương án di dời hệ thống điện, cấp nước và viễn thông phải được phê duyệt trước ngày 20/10, nhằm bảo đảm hoàn thành công trình trước ngày 15/12 theo cam kết. Những mốc thời gian dày đặc này cho thấy thành phố đang cố tạo hiệu ứng dây chuyền: giải phóng mặt bằng metro đi cùng với hoàn thiện các nút giao và cầu kết nối, để khi tuyến đường sắt đô thị TP.HCM này vận hành, toàn bộ cấu trúc hạ tầng xung quanh đã sẵn sàng tiếp nhận dòng người và hàng hóa.
Tác động tới người dân và bài toán đồng thuận xã hội
Đằng sau những con số về tiến độ là đời sống của hàng trăm hộ dân bị thu hồi đất để phục vụ tuyến metro Bến Thành Cần Giờ. Lãnh đạo Thành ủy yêu cầu các địa phương tăng cường tuyên truyền, vận động và đối thoại trực tiếp với người dân bị ảnh hưởng, giải quyết kịp thời kiến nghị hợp pháp, chính đáng, đồng thời hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất. Thành phố khẳng định phải bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, coi đây là điều kiện để giữ ổn định xã hội trong quá trình triển khai các dự án hạ tầng giao thông Sài Gòn quy mô lớn. Tuy nhiên, việc xác minh đối tượng, hoàn thiện hồ sơ bồi thường, di dời hạ tầng kỹ thuật và phối hợp giữa các bên vẫn còn chậm, cho thấy khoảng cách giữa chủ trương và thực thi vẫn chưa được thu hẹp đủ nhanh. Nếu công tác giải phóng mặt bằng metro tiếp tục vướng mắc, không chỉ tiến độ thi công bị ảnh hưởng, mà niềm tin của người dân vào cách thành phố triển khai các dự án đường sắt đô thị TP.HCM cũng sẽ bị bào mòn. Đồng thuận xã hội vì thế phải được xem là một hạng mục hạ tầng mềm quan trọng không kém gì cầu, đường hay nhà ga.
Ý nghĩa chiến lược: Từ một tuyến metro đến tầm nhìn mạng lưới đường sắt đô thị
Tuyến metro Bến Thành Cần Giờ không chỉ là một dự án giao thông đơn lẻ, mà là phép thử cho năng lực tổ chức và điều phối các dự án đường sắt đô thị TP.HCM trong giai đoạn mới. Khi một tuyến dài hơn 54 km được triển khai trơn tru, thành phố sẽ có thêm kinh nghiệm về quy trình giải phóng mặt bằng, phối hợp di dời hạ tầng kỹ thuật và thiết lập cơ chế trách nhiệm giữa các đơn vị. Thành ủy yêu cầu UBND các xã phải phối hợp với chủ đầu tư, nhà thầu lập tiến độ chi tiết cho từng dự án, xác định rõ thời hạn hoàn thành từng nhiệm vụ, đơn vị chủ trì và đơn vị phối hợp. Đây là cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì chỉ giao chỉ tiêu chung, thành phố buộc từng mắt xích trong hệ thống phải "lộ diện" về trách nhiệm. Nếu mô hình này được duy trì, nó có thể trở thành khuôn mẫu cho các tuyến metro tiếp theo, giúp chiến lược mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị không bị mắc kẹt trong tình trạng dự án nào cũng chậm vì những lý do quen thuộc. Nói cách khác, thành công hay thất bại của tuyến metro Bến Thành Cần Giờ sẽ gửi một tín hiệu rõ ràng: TP.HCM có thực sự bước sang giai đoạn mới của phát triển hạ tầng giao thông Sài Gòn, hay vẫn loay hoay với những điểm nghẽn cũ.
Kết luận: Hạn chót 30/10 là phép thử cho năng lực triển khai
Hạn chót 30/10 để hoàn tất bồi thường, giải phóng mặt bằng tuyến metro Bến Thành Cần Giờ không chỉ là một mốc kỹ thuật, mà là phép thử cho năng lực thực thi của cả hệ thống chính trị và quản lý đô thị TP.HCM. Nếu các xã Bình Khánh, An Thới Đông và Cần Giờ cùng với các sở, ngành hoàn thành đúng cam kết, thành phố sẽ có một tiền lệ tích cực: khi quyết tâm đủ lớn, những điểm nghẽn lâu năm như giải phóng mặt bằng metro có thể được xử lý trong khung thời gian rõ ràng. Ngược lại, nếu mốc này bị trượt, thông điệp gửi tới người dân và nhà đầu tư sẽ là sự hoài nghi: liệu những kế hoạch đường sắt đô thị TP.HCM tham vọng có được chống lưng bằng năng lực triển khai tương xứng hay không. Vì vậy, giai đoạn vài tuần tới không chỉ là thời gian chạy nước rút của một dự án, mà là thời điểm TP.HCM phải chứng minh rằng chiến lược hạ tầng giao thông Sài Gòn có thể đi từ bản vẽ đến công trường với tốc độ và kỷ luật mới.
