Livestream biến lò gốm thành phòng bán hàng số
Gốm livestream bán hàng là hình thức các hợp tác xã và nghệ nhân gốm sử dụng mạng xã hội thủ công để trình diễn sản phẩm, quy trình chế tác và tương tác trực tiếp với người xem, giúp bán gốm trực tuyến mà không phụ thuộc hoàn toàn vào khách đến làng hay hệ thống đại lý truyền thống, đồng thời mở rộng câu chuyện di sản tới thế hệ người mua sống trong môi trường số hóa. Minh Tâm – hợp tác xã gốm ở Phù Lãng, Bắc Ninh – là ví dụ cho bước ngoặt này khi thay chiếc kệ trưng bày bằng màn hình điện thoại thông minh và đường truyền internet. Thay vì chờ khách về làng, họ đưa từng chiếc bình, ấm, chén lên TikTok, nơi mỗi phiên livestream thu hút hàng nghìn lượt xem cùng đơn đặt hàng chốt ngay trong buổi. Đây không phải chiêu thức nhất thời mà là quyết định chiến lược: kéo người mua đến gần lò gốm qua màn hình, thay vì kéo cả làng nghề chạy theo kênh phân phối cũ.
Từ bán sản phẩm sang kể chuyện di sản trong thời gian thực
Điểm mạnh nhất của gốm livestream bán hàng không nằm ở chiêu “chốt đơn” mà ở khả năng kể chuyện di sản ngay trong lúc đất xoay trên bàn xoay. Giám đốc hợp tác xã Minh Tâm nhấn mạnh các buổi livestream không chỉ để bán gốm, mà là dịp giới thiệu nghề gốm Phù Lãng, giá trị văn hóa gửi gắm trong từng sản phẩm và câu chuyện đời sống của người thợ. Người xem thấy đất, lửa, bàn tay và cả lỗi sai, từ đó hình thành niềm tin với sản phẩm thủ công vốn khó ‘chứng minh’ chất lượng qua vài tấm ảnh tĩnh. Những người lần đầu biết đến gốm Minh Tâm trên TikTok tiếp tục kết nối qua Zalo, theo dõi mẫu mới và quay lại mua thêm. Đó là hành trình khách hàng không chỉ mua vật dụng mà còn mua câu chuyện, tương tự cách chương trình nghệ thuật “Thanh âm Gốm” dùng âm nhạc, ánh sáng, múa và nhạc cụ từ gốm để mở thêm một ngôn ngữ mới cho làng nghề Bát Tràng. Đưa lịch sử, kỹ thuật và con người vào ngôn ngữ số là cách mở rộng “điểm chạm” giữa di sản và công chúng.
Bỏ bớt trung gian để gốm truyền thống bắt tay người mua trẻ
Phù Lãng gốm số hóa là câu chuyện về việc làng nghề rút ngắn chuỗi phân phối để nắm lại quyền chủ động với giá trị sản phẩm. Khi hợp tác xã bán gốm trực tuyến, họ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào đại lý, cửa hàng hay khách du lịch đến tận nơi. Livestream cho phép thợ gốm nói thẳng với người mua: đây là chất đất, đây là men, đây là cách nung. Việc giảm tầng lớp trung gian giúp biên lợi nhuận của người thợ có cơ hội cải thiện, trong khi chiếc bình, bộ ấm chén thủ công trở nên dễ chạm tay hơn với thế hệ người dùng sinh ra cùng smartphone. Theo một lãnh đạo doanh nghiệp chế biến thực phẩm, điện thoại trong tay người mua đã trở thành “một địa điểm mua sắm mới”, nghĩa là bất cứ nơi nào có khách, doanh nghiệp đều có thể bán hàng ở đó. Ở chiều ngược lại, người trẻ vốn quen trải nghiệm sáng tạo nay có thể tiếp cận sản phẩm làng nghề qua những hình thức gần gũi: thanh âm từ đất, board game dẫn lối về làng thêu, hay chiếc túi mây Phú Vinh được thiết kế cho đời sống đô thị. Họ không cần đi xa để mua gốm, nhưng lại đi rất sâu vào câu chuyện phía sau món đồ.
Tại sao thời điểm này, gốm Việt phải bước lên mạng xã hội thủ công?
Góc nhìn thẳng thắn: nếu làng nghề tiếp tục chỉ bán “sản phẩm cuối cùng”, họ sẽ lùi lại trong thị trường coi trọng trải nghiệm và tính sáng tạo hơn bao giờ hết. Các sản phẩm thủ công đang phải cạnh tranh trong bối cảnh giá trị không chỉ nằm ở vật thể, mà còn ở lịch sử, kỹ thuật, tri thức, con người và không gian văn hóa tạo nên nó. Livestream và mạng xã hội thủ công cho nghề thêm công cụ để kể trọn vẹn những tầng giá trị đó. Sự dịch chuyển này cũng cộng hưởng với định hướng coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực phát triển kinh tế – xã hội. Từ góc độ chính sách đến nhu cầu người dùng, thông điệp rất rõ: nếu văn hóa không bước ra khỏi không gian quen thuộc, nó sẽ khó trở thành chất liệu cho sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế mới. Gốm Phù Lãng lên TikTok không phải để “bắt trend” mà là để giành lại vị trí của mình trong dòng chảy công nghiệp văn hóa, nơi chiếc bình gốm có thể là vật dụng, là tác phẩm, là kỷ niệm du lịch và là câu chuyện được kể lại trên mạng xã hội.
