Mở đường là điều kiện để vùng chuyển từ sản lượng sang giá trị
Các dự án giao thông Tây Ninh là mạng lưới đường bộ đang được triển khai hoặc chuẩn bị đầu tư để kết nối đô thị, vùng sản xuất, khu công nghiệp, cửa khẩu và các trục cao tốc trong tỉnh cũng như khu vực lân cận. Tây Ninh đang đồng loạt triển khai các dự án như Quốc lộ 50B, Vành đai 4 TP.HCM và nhiều tuyến liên vùng. Ý nghĩa của làn sóng này không nằm ở số kilômét đường được xây thêm, mà ở khả năng tháo gỡ sự phụ thuộc vào những trục đường cũ, vốn đang kìm hãm vận chuyển và đầu tư. Với Đồng Tháp Mười, nơi sản lượng nông nghiệp lớn nhưng giao thông còn thiếu đồng bộ, mở thêm kết nối có thể giúp nông sản đến cơ sở chế biến, thị trường và cửa khẩu thuận lợi hơn. Nếu các tuyến được triển khai đồng bộ, hạ tầng sẽ trở thành đòn bẩy kinh tế, chứ không chỉ là công trình xây dựng.
Nút thắt thể hiện rõ ở Quốc lộ 62, tuyến gần như độc đạo nối trung tâm tỉnh với Đồng Tháp Mười và cửa khẩu Bình Hiệp. Sau gần 30 năm khai thác, đường nhỏ hẹp, nhiều đoạn xuống cấp nhưng vẫn phải gánh nhu cầu đi lại, vận chuyển nông sản, vật tư và hàng xuất nhập khẩu. Khi hàng hóa chủ yếu rời vùng dưới dạng nguyên liệu, chi phí vận tải cao càng làm giảm cơ hội giữ lại giá trị chế biến và dịch vụ tại địa phương. Vì thế, đầu tư giao thông cần được nhìn như chính sách phát triển chuỗi giá trị, không chỉ là sửa chữa mặt đường.
Hai tuyến hơn 12.500 tỷ đồng hướng về Đồng Tháp Mười
Trọng tâm ở phía tây tỉnh là nâng cấp Quốc lộ 62 và xây dựng đường Tân An-Bình Hiệp, với tổng vốn đầu tư hơn 12.500 tỷ đồng. Quốc lộ 62 dài khoảng 69 km, tổng mức đầu tư hơn 3.200 tỷ đồng, do Bộ Xây dựng thực hiện; tuyến nối từ nút giao cao tốc TP.HCM–Trung Lương đến Km74. Đường Tân An Bình Hiệp dài khoảng 62,7 km, quy mô 4 làn xe, tổng mức đầu tư hơn 9.300 tỷ đồng, do tỉnh đầu tư. Tuyến này kết nối trung tâm hành chính với Đồng Tháp Mười và Khu kinh tế cửa khẩu Long An, đồng thời liên kết cao tốc TP.HCM–Trung Lương, Quốc lộ 2 và các trục liên vùng. Hai tuyến bổ sung vai trò cho nhau: một tuyến nâng cấp hành lang hiện hữu, tuyến kia mở thêm trục kết nối, giảm sức ép dồn lên Quốc lộ 62.
Tiến độ tiếp theo sẽ quyết định khi nào người dân và doanh nghiệp cảm nhận được thay đổi. Tỉnh đang tập trung thủ tục, giải phóng mặt bằng để khởi công đoạn đầu đường Tân An-Bình Hiệp, từ Km0+000 đến Km4+220, trong tháng 11/2026. Với Quốc lộ 62, các địa phương đang bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, phấn đấu bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026 để khởi công cuối năm. Đây là lịch trình đáng chú ý, nhưng hiệu quả không thể chỉ đo bằng ngày khởi công: cần bảo đảm thi công liên tục, kết nối được với đường vào vùng nguyên liệu và tổ chức tốt các điểm giao với mạng lưới hiện hữu.
Vành đai 4 và Quốc lộ 50B mở thêm các hướng kết nối
Ở hướng kết nối rộng hơn, Tây Ninh vừa khởi động hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 của Vành đai 4 TP.HCM, đoạn từ kênh Thầy Cai đến cảng Hiệp Phước, theo phương thức đối tác công tư. Toàn tuyến dài gần 78 km, tổng mức đầu tư hơn 43.000 tỷ đồng; giai đoạn 1 có 4 làn xe, tốc độ thiết kế 100 km/h. Đến nay, tỉnh đã chi trả bồi thường cho 4.760 trong tổng số 5.220 trường hợp, tương đương 93,12% diện tích, song vẫn còn hơn 44 ha chưa hoàn tất. Tuyến này có thể tạo hành lang vận tải mới cho hàng hóa và kết nối Tây Ninh với các trung tâm kinh tế lớn. Nhưng nền đất yếu, đầm lầy và nhiều cầu khiến bài toán thi công phức tạp; quyết tâm hoàn thành trước năm 2030 cần đi cùng quản lý rủi ro thực tế.
Quốc lộ 50B, thuộc trục TP.HCM–Tây Ninh–Đồng Tháp, cũng cho thấy khoảng cách giữa có mặt bằng và có thể thi công thông suốt. Tại gói thầu số 2 trên đường tỉnh 827E, đoạn dài khoảng 4 km trị giá hơn 388 tỷ đồng, giải phóng mặt bằng đạt khoảng 95% nhưng còn vướng ba hộ dân; nguồn đá xây dựng khan hiếm đang gây áp lực tiến độ. Cát cơ bản được bảo đảm qua hợp đồng dài hạn, còn đá thiếu trên diện rộng và biến động giá vật liệu từng làm gián đoạn thi công. Gói thầu dự kiến hoàn thành vào tháng 8/2027. Trường hợp này nhắc rằng tháo gỡ mặt bằng thôi chưa đủ: điều phối nguồn vật liệu giữa các địa phương phải được xem là một phần của kế hoạch tiến độ.
Cơ hội kinh tế chỉ thành hiện thực khi đường đi cùng chuỗi giá trị
Đồng Tháp Mười có bình quân gần 448.000 ha gieo sạ mỗi năm, sản lượng hơn 2,7 triệu tấn lúa; gần 80% là lúa chất lượng cao. Đây là nền nguyên liệu đáng kể cho thu mua, sấy, xay xát, bảo quản và chế biến, nhưng sản lượng lớn chưa tự động tạo ra thu nhập cao hơn nếu hàng hóa vẫn rời vùng ở dạng thô. Kết nối thuận lợi có thể hạ chi phí vận chuyển, tăng sức hút đầu tư vào chế biến và logistics, đồng thời giúp thương mại biên giới Bình Hiệp phát triển. Khu kinh tế cửa khẩu Long An được định hướng gắn thương mại với logistics, công nghiệp chế biến và đô thị; hạ tầng đường bộ tốt hơn có thể đưa định hướng ấy gần thực tế hơn.
Lợi ích với người dân cũng không dừng ở rút ngắn hành trình. Đường thuận tiện hơn có thể giúp nông dân đưa nông sản ra thị trường với ít trở ngại, tạo điều kiện để doanh nghiệp đặt cơ sở chế biến và dịch vụ gần vùng nguyên liệu, từ đó mở thêm việc làm tại chỗ. Tuy nhiên, đường mới sẽ khó tạo chuyển biến nếu thiếu bến bãi, điểm trung chuyển, kết nối đường vào vùng sản xuất và quy hoạch khu công nghiệp đồng bộ. Kết luận cần thẳng thắn: Tây Ninh đang mở đúng những hành lang có tiềm năng, nhưng tiến độ vật liệu, nền đất yếu và tái định cư sẽ quyết định liệu mạng lưới này có biến lợi thế nông nghiệp, công nghiệp chế biến và cửa khẩu thành tăng trưởng thực chất hay không.
