Từ trang sách khô khan đến trải nghiệm VR lịch sử lay động
“Trở về thời khắc thiêng liêng” là chương trình trải nghiệm VR lịch sử dùng công nghệ immersive Việt Nam để tái hiện không gian Quảng trường Ba Đình 1945, giúp người xem trực tiếp “đứng giữa” thời khắc Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, biến sự kiện trong sách vở thành một ký ức cảm xúc mang tính cá nhân và sống động, có thể chạm tới mọi lứa tuổi trong thời đại số.
Điều đáng nói không phải là công nghệ mới mẻ, mà là cách nó được dùng để kể lại khoảnh khắc lịch sử đúng nghĩa “sống lại”. Trong ba ngày từ 19–21/8 tại Dinh Độc Lập (TP.HCM), chương trình thu hút hơn 8.000 lượt trải nghiệm. Tiếp đó, ba ngày tại Công viên APEC (Đà Nẵng) từ 2–4/9 ghi nhận hơn 5.000 lượt người dân và du khách tham gia. Con số hơn 13.000 lượt này cho thấy: khi lịch sử được số hóa thành trải nghiệm nhập vai, công chúng sẵn sàng xếp hàng để “học” lại quá khứ bằng tất cả giác quan, không phải bằng nghĩa vụ.
13.000 người “xuyên không” về Quảng trường Ba Đình 1945
Khung cảnh Quảng trường Ba Đình 1945 không còn là vài dòng chú thích dưới tấm ảnh đen trắng, mà hiện lên qua kính VR với âm thanh, hình ảnh, không gian bốn phía. Người tham dự được “đặt vào chỗ đứng” của những người dân năm ấy, nghe tiếng Bác Hồ vang lên giữa một biển người, cảm nhận khí thế ngày khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là bản chất của công nghệ immersive Việt Nam: không mô phỏng để gây ấn tượng thị giác, mà để kéo hiện tại chạm tay vào lịch sử.
Đặc biệt, chương trình thu hút hàng chục nghìn người, đa dạng về thành phần và độ tuổi, từ cựu chiến binh, du khách trong nước và quốc tế đến đông đảo bạn trẻ, sinh viên. Một huyền thoại tình báo như Đại tá Nguyễn Văn Tàu, từng 17 tuổi năm 1945, giờ mới lần đầu “đứng” giữa Quảng trường Ba Đình để gặp lại Bác Hồ qua VR. Cựu chiến binh bật khóc, học sinh tiểu học háo hức, du khách nước ngoài tò mò dừng chân — bức tranh ấy nói rõ: lịch sử chỉ “sống” khi đủ gần để chạm vào trái tim mỗi người.
VR như một “bảo tàng sống” của di sản văn hóa số hóa
Trong kỷ nguyên di sản văn hóa số hóa, vấn đề không phải thiếu dữ liệu mà thiếu cách kể. Một tập tài liệu quét 3D hay kho video trên mạng không tự động trở thành ký ức cộng đồng. Trải nghiệm VR lịch sử ở Quảng trường Ba Đình 1945 cho thấy câu trả lời: hãy để người dân được bước vào di sản, thay vì đứng ngoài đọc bảng thuyết minh. Qua mỗi điểm đến từ Hà Nội, Quảng Ninh, Nghệ An đến TP.HCM, Đà Nẵng, công nghệ VR trở thành phương tiện kể lại sự kiện hơn tám thập kỷ trước một cách trực quan, dễ tiếp cận hơn.
Không ngẫu nhiên mà bên cạnh kính thực tế ảo, chương trình còn bố trí viết lưu bút, sưu tập card giới thiệu lãnh tụ, tướng lĩnh, chụp ảnh lưu niệm. Những chi tiết tưởng nhỏ đó biến trải nghiệm công nghệ thành hành trình cảm xúc trọn vẹn: xem – suy nghĩ – lưu lại. Sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách cho thấy sức hút của những chương trình kết hợp công nghệ hiện đại với nội dung lịch sử, văn hóa; qua đó, các giá trị lịch sử được tiếp cận gần gũi hơn, nhất là với thế hệ trẻ. Đây là mô hình “bảo tàng sống” mà nhiều thiết chế văn hóa nên suy nghĩ nghiêm túc.
Cầu nối thế hệ: khi niềm tự hào dân tộc được kích hoạt bằng công nghệ
Điểm mạnh nhất của “Trở về thời khắc thiêng liêng” không nằm ở độ sắc nét của hình ảnh, mà ở cách nó kích hoạt niềm tự hào dân tộc. Theo chia sẻ của ban tổ chức, chương trình tạo ra không gian để công chúng hôm nay “sống lại” thời khắc lịch sử cách đây hơn 80 năm, qua đó hiểu sâu sắc hơn giá trị độc lập, tự do và những hy sinh của cha ông. Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam nhấn mạnh, điều đáng quý nhất không chỉ là số lượng người tham gia mà là cảm xúc mà chương trình tạo ra, góp phần vun đắp niềm tự hào và khơi dậy truyền thống yêu nước.
Nhiều người lao động ghé Công viên APEC sau giờ làm, sinh viên tìm đến để “học” lịch sử theo cách khác, gia đình đưa con trải nghiệm trong dịp Quốc khánh. Cựu chiến binh xúc động rơi nước mắt, anh hùng lực lượng vũ trang nhớ về đồng đội đã hy sinh. Khi cùng đứng trong một không gian ảo, các thế hệ bỗng có chung một ký ức. Một chương trình VR không thể thay thế giờ học hay sách sử, nhưng rõ ràng nó mở ra phương thức mới để tiếp cận di sản văn hóa và làm sống lại tinh thần đoàn kết quanh một điểm tựa chung: Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945.
Từ thí điểm thành tương lai của giáo dục lịch sử Việt Nam
Hành trình hơn 13.000 lượt trải nghiệm từ TP.HCM đến Đà Nẵng không nên dừng lại như một sự kiện mùa lễ, mà cần được xem như bản mẫu cho tương lai giáo dục lịch sử bằng công nghệ immersive Việt Nam. Khi “Trở về thời khắc thiêng liêng” cho thấy những câu chuyện 81 năm trước vẫn chạm tới công chúng nếu được kể đúng cách, chúng ta có lý do để tin rằng: những chiến dịch, trận đánh, nhân vật khác cũng có thể được tái hiện sống động, thay vì chỉ xuất hiện trong đề kiểm tra.
Điều quan trọng là giữ được tinh thần của chương trình: tôn trọng sự chính xác lịch sử, đặt cảm xúc con người làm trung tâm, dùng công nghệ như công cụ chứ không phải mục đích. Nếu tiếp tục được đầu tư, kết nối với trường học, bảo tàng, khu di tích, những trải nghiệm VR lịch sử hoàn toàn có thể trở thành một phần bình thường trong đời sống văn hóa – giáo dục. Và khi đó, di sản văn hóa số hóa sẽ không còn là khái niệm xa vời, mà là những chuyến “xuyên không” mà bất kỳ người Việt nào cũng có thể tham gia, từ màn hình nhỏ đến không gian VR giữa lòng thành phố.
