Giải phóng mặt bằng: nút thắt quyết định tiến độ hạ tầng
Giải phóng mặt bằng là quá trình Nhà nước thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để tạo quỹ đất sạch bàn giao cho nhà thầu thi công các công trình, và chính tốc độ xử lý khâu này đang quyết định việc các dự án hạ tầng giao thông có về đích đúng tiến độ hay tiếp tục ách tắc kéo dài. Trong bức tranh phát triển dự án hạ tầng 2026, Ninh Bình và Phú Thọ đang nổi lên như hai điểm sáng khi chọn giải phóng mặt bằng làm nhiệm vụ trọng tâm, sẵn sàng dùng cả biện pháp thuyết phục lẫn cưỡng chế theo luật để tháo gỡ. Sự chủ động này không chỉ giúp đơn vị thi công có mặt bằng sạch sớm mà còn gửi thông điệp rõ ràng: nếu địa phương không dám đi đến cùng trong công tác mặt bằng, mọi bản quy hoạch, nghị quyết phát triển vẫn có nguy cơ nằm trên giấy.
Giải phóng mặt bằng Ninh Bình: đường Bái Đính Ba Sao quyết tâm về đích
Tại Ninh Bình, giải phóng mặt bằng Ninh Bình cho tuyến đường Bái Đính Ba Sao cho thấy cách một dự án giao thông quan trọng được "gỡ khóa" bằng quyết tâm chính trị và sự kiên trì đối thoại với dân. Công tác giải phóng mặt bằng phục vụ dự án ở xã Gia Viễn được triển khai từ năm 2024. Toàn xã có 91 hộ bị ảnh hưởng, và đến nay 88 hộ đã nhận tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao mặt bằng. Đây là tỷ lệ rất cao nếu đặt trong bối cảnh nhiều dự án khác thường vướng kéo dài vì bất đồng về giá đất, diện tích và tài sản trên đất. Ba hộ còn lại với diện tích đất trồng cây lâu năm bị thu hồi từ hơn 400m² đến trên 700m² vẫn còn kiến nghị về giá và xác định diện tích. Việc chính quyền lắng nghe yêu cầu đo đạc, rà soát giấy tờ pháp lý nhưng đồng thời chuẩn bị phương án cưỡng chế cho thấy một thông điệp: quyền lợi người dân được xem xét, nhưng dự án không thể bị "giữ chân" mãi.
UBND xã Gia Viễn đã xây dựng phương án cưỡng chế tại Văn bản số 986/UBND-NNMT, ban hành ngày 7/9/2026, nhằm thu hồi đất đối với các trường hợp chưa chấp hành, bảo đảm đúng trình tự, thủ tục pháp luật, dự kiến thực hiện trước ngày 15/10/2026. Cách tiếp cận này cho thấy địa phương coi giải phóng mặt bằng là khâu then chốt để không làm trễ tiến độ giai đoạn thi công. Trên công trường, nhà thầu đã huy động hơn 20 máy móc, thiết bị cùng đội ngũ kỹ sư, công nhân thi công đoạn từ Km9+137 đến Km10+000, trong khi đoạn Km10+000 – Km10+260 phải chờ mặt bằng sạch. Nhà thầu khẳng định khi có mặt bằng sẽ tăng ca đến 21h mỗi ngày và nếu thời tiết thuận lợi, phấn đấu hoàn thành, bàn giao công trình cuối năm 2026. Đây là minh chứng rõ ràng cho quan điểm: tháo xong nút thắt mặt bằng thì tiến độ thi công hoàn toàn có thể được kéo lên bằng tổ chức thi công hợp lý, chứ không phải do năng lực kỹ thuật bị hạn chế.
Quốc lộ 2 Phú Thọ: mặt bằng cơ bản hoàn thành, tiến độ được "giải phóng"
Ở Phú Thọ, câu chuyện quốc lộ 2 Phú Thọ đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì cho thấy khi tỉnh ủy, UBND tỉnh vào cuộc sát sao, mặt bằng không còn là cái cớ cho chậm tiến độ. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ đã tổng hợp tình hình giải phóng mặt bằng đối với các dự án trọng điểm, trong đó có dự án cải tạo, mở rộng Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì. Theo cơ quan này, công tác giải phóng mặt bằng đã có chuyển biến rõ nét sau sự chỉ đạo của lãnh đạo tỉnh và sự tham gia của các sở, ngành, chính quyền cơ sở. Kết quả là công tác giải phóng mặt bằng cơ bản đã hoàn thành. Các xã Tề Lỗ, Hội Thịnh và Vĩnh Thành đạt 100% bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bàn giao toàn bộ mặt bằng cho chủ đầu tư thi công. Trong khi đó, Vĩnh An đạt khoảng 89% và Vĩnh Hưng khoảng 92% công tác bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng.
Nhìn vào các con số, có thể trích dẫn một phát biểu tiêu biểu: công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại các xã Tề Lỗ, Hội Thịnh và Vĩnh Thành đã được hoàn thành 100%, tạo mặt bằng trống cho đơn vị thi công Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì. Các địa phương còn lại cũng đang khẩn trương xây dựng khu tái định cư và di chuyển hạ tầng kỹ thuật phục vụ dự án. Sở Nông nghiệp và Môi trường đánh giá việc tháo gỡ khó khăn từng bước giúp tổng diện tích mặt bằng cơ bản đáp ứng yêu cầu triển khai các hạng mục chính của dự án. Điều này cho thấy điểm cốt lõi: khi chính quyền địa phương xem giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ chính trị, chứ không phải "việc của ngành tài nguyên", thì nhà thầu mới có thể tổ chức thi công đồng bộ, không bị chia cắt từng đoạn ngắn vì vướng mặt bằng. Tiến độ vì vậy không còn là khẩu hiệu mà trở thành kế hoạch có khả năng thực hiện.
Cao tốc Hòa Bình Mộc Châu: mặt bằng 4 làn cho dự án 2 làn
Song song Quốc lộ 2, cao tốc Hòa Bình Mộc Châu đoạn Km19+000 - Km53+000 cũng là một minh chứng cho tầm nhìn dài hạn trong công tác mặt bằng. Dự án có tổng chiều dài 34km, trong đó khoảng 31,9km đi qua Phú Thọ và 2,1km qua Sơn La. Dù được đầu tư giai đoạn 1 với quy mô 2 làn xe, công tác giải phóng mặt bằng lại được thực hiện theo quy mô hoàn chỉnh 4 làn. Cách làm này cho thấy địa phương không muốn lặp lại kịch bản nhiều tuyến đường phải mở rộng lần hai, vừa tốn kém vừa gây thêm xáo trộn cho dân. Đến nay, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cơ bản hoàn thành, mặt bằng đã được bàn giao cho nhà thầu trên hầu hết phạm vi dự án. Những vướng mắc còn lại chủ yếu liên quan đến bãi đổ thải, đường công vụ, hạ tầng kỹ thuật và thủ tục, được đánh giá là không ảnh hưởng lớn đến tiến độ chung.
Hiện chủ đầu tư đã triển khai đồng bộ 4 gói thầu xây lắp trên toàn tuyến, các nhà thầu đang huy động nhân lực, máy móc để thi công nền đường, cầu, hầm, hệ thống thoát nước và các công trình trên tuyến. Giá trị xây lắp đã thực hiện đạt khoảng 1.640/8.332 tỷ đồng, tương đương 20% giá trị hợp đồng, trong khi lũy kế vốn bố trí đến hết năm 2025 đạt 7.337 tỷ đồng, giải ngân 7.237 tỷ đồng, tương đương 100% kế hoạch vốn. Năm 2026, dự án được bố trí 100 tỷ đồng vốn ngân sách tỉnh và đã giải ngân hơn 62% kế hoạch. Những con số này cho thấy: khi mặt bằng cơ bản hoàn thành, dòng vốn đầu tư có thể giải ngân đều, tiến độ thi công không bị gián đoạn, và mục tiêu hoàn thành trong giai đoạn 2022-2028 trở nên khả thi hơn là một cam kết trên giấy.
Từ nút thắt mặt bằng đến mục tiêu dự án hạ tầng 2026
Điểm chung ở Ninh Bình và Phú Thọ là họ nhìn thấy rõ: nếu không giải quyết triệt để khâu mặt bằng, các mục tiêu dự án hạ tầng 2026–2028 sẽ liên tục bị lùi lại. Tại Ninh Bình, địa phương khẳng định hoàn thành giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ trọng tâm để sớm bàn giao cho chủ đầu tư và nhà thầu thi công. Việc giải quyết thấu đáo kiến nghị của người dân, hoàn tất mặt bằng sạch được kỳ vọng sẽ giúp nhà thầu tăng tốc thi công và đưa đường Bái Đính Ba Sao về đích cuối năm 2026. Ở Phú Thọ, việc cơ bản hoàn thành mặt bằng tại Quốc lộ 2 và cao tốc Hòa Bình Mộc Châu đang tạo điều kiện để nhà thầu tổ chức thi công đồng bộ, thúc đẩy tiến độ các công trình giao thông có vai trò quan trọng đối với kết nối vùng và mở rộng không gian phát triển kinh tế – xã hội.
Thông điệp rút ra khá rõ ràng: giải phóng mặt bằng không còn là câu chuyện kỹ thuật của ngành tài nguyên môi trường, mà là bài thử về năng lực điều hành và đối thoại với người dân của cả hệ thống chính trị. Ninh Bình, bằng cách vừa lắng nghe, vừa sẵn sàng cưỡng chế đúng luật, đang cho thấy một mô hình cân bằng giữa tiến độ và quyền lợi người dân. Phú Thọ, với việc cơ bản hoàn thành mặt bằng cho hai tuyến huyết mạch, chứng minh rằng chỉ đạo thống nhất từ tỉnh đến xã có thể biến những dự án lâu năm thành công trình "đang thi công thật" chứ không phải bản vẽ. Nếu các địa phương khác chọn cách đi tương tự, mục tiêu về mạng lưới hạ tầng giao thông hoàn chỉnh trong giai đoạn tới sẽ gần thực tế hơn, hạn chế tình trạng dự án treo vì vướng vài hộ mặt bằng.
