Ít bão hơn không đồng nghĩa với một mùa an toàn
Mùa bão Đông Nam Á là giai đoạn từ khoảng tháng 6 đến tháng 10 khi các xoáy thuận nhiệt đới hình thành trên Tây Bắc Thái Bình Dương, Biển Đông và các vùng biển lân cận, di chuyển vào đất liền, kết hợp với gió mùa để tạo nên mưa lớn, lũ lụt, gió mạnh và hàng loạt thiên tai mùa bão, tác động trực tiếp tới đời sống, sản xuất và hạ tầng của hàng trăm triệu người trong khu vực. Trong năm nay, thông điệp nổi bật không phải là "bão nhiều" mà là "bão ít nhưng nguy hiểm hơn". Dự báo bão Đông Nam Á cho thấy số xoáy thuận có thể không tăng đột biến, nhưng các đợt mưa xối xả, lũ lụt Đông Nam Á và gió mạnh liên tiếp vẫn là mối đe dọa chính. Nếu tiếp tục nhìn rủi ro qua lăng kính đếm số cơn bão, các chính phủ rất dễ lơ là chuẩn bị và trả giá bằng những thiệt hại lan rộng.
Biển Đông: Bão ít hơn, mưa lớn và nắng nóng cực đoan hơn
Ở Việt Nam, dự báo khí hậu thời hạn tháng từ 21/8 đến 20/9 cho thấy thời tiết mưa bão và nắng nóng vẫn diễn biến phức tạp, dù tần suất bão không vượt quá mức trung bình nhiều năm. Trung bình cùng thời kỳ, Biển Đông có khoảng 2,4 cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới hoạt động và khoảng 1,1 cơn đổ bộ vào đất liền Việt Nam; trong tháng tới, có khả năng xuất hiện 2–3 cơn bão/ATNĐ, trong đó một cơn có thể đổ bộ đất liền. Đồng bằng không chỉ đối mặt với cơn bão Biển Đông 2026 đang hình thành mà còn với mưa lớn diện rộng và nguy cơ ngập úng, lũ quét, sạt lở đất, ảnh hưởng tới sản xuất, giao thông, đời sống dân sinh. Song song, nhiệt độ trung bình cả nước được dự báo cao hơn 0,5–1°C, riêng duyên hải Nam Trung Bộ có nơi cao hơn 1°C, khiến nắng nóng kéo dài, gia tăng áp lực lên hệ thống điện, y tế và nguồn nước.
Tây Bắc Thái Bình Dương: Bão nhiều hơn, mưa cực đoan là nỗi lo chính
Trong khi Biển Đông dự kiến không bùng nổ về số lượng xoáy thuận, khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương lại được cảnh báo đang bước vào một trong những mùa bão sôi động nhất từng ghi nhận, trong bối cảnh El Nino đang mạnh lên. Dự báo bão Đông Nam Á vì thế không thể tách rời bức tranh rộng hơn: Tropical Storm Risk cho biết hoạt động hình thành bão tại đây có thể cao hơn 60% so với mức trung bình lịch sử, với khoảng 20 cơn bão, trong đó 13 cơn đạt cường độ mạnh. Điều đáng ngại là ngay cả những cơn không đạt cấp siêu bão vẫn mang theo lượng mưa đặc biệt lớn, gây ngập lụt trên diện rộng và kéo theo hàng loạt thiên tai thứ cấp như sạt lở đất, lũ quét. Những thảm họa lũ lụt Đông Nam Á thời gian gần đây, như đợt lũ ở Indonesia ảnh hưởng tới khoảng 1,5 triệu người và buộc khoảng 570.000 người phải rời bỏ nhà cửa, là lời nhắc rằng thước đo nguy hiểm không nằm ở tên gọi hay cấp độ bão mà ở lượng mưa và năng lực ứng phó.
El Nino, mùa đông ấm và sự chồng lấn nguy hiểm với gió mùa
Một nghịch lý của biến đổi khí hậu là bão có thể ít đi ở một số vùng, nhưng rủi ro thiên tai mùa bão lại tăng lên. Hiện tượng El Nino được dự báo đạt đỉnh vào cuối năm, khiến bão ít hơn, mùa đông ấm hơn và nguy cơ thiếu hụt mưa, xâm nhập mặn gia tăng. Điều này đồng nghĩa với việc mùa Đông ấm hơn, rét đậm, rét hại xuất hiện muộn, nhưng không làm giảm sức tàn phá của những đợt mưa cực đoan. Tại Đông Nam Á, một yếu tố khác làm rủi ro tăng là sự trùng lặp giữa mùa bão cuối năm và mùa gió mùa: hai hệ thống thời tiết cùng mang lượng ẩm lớn tới một khu vực, đẩy nguy cơ mưa cực đoan và lũ lụt lên cao. Cấu trúc khí quyển thay đổi, như tình trạng suy yếu đứt gió, cũng tạo điều kiện cho những cơn bão mạnh phát triển. Nói cách khác, chúng ta đang bước vào thời kỳ mà "mùa đông ấm" không phải tin vui, mà là dấu hiệu của một khí hậu đang mất ổn định.
Đông Nam Á cần chuẩn bị cho cuộc đua thích ứng, không phải đếm bão
Nhìn vào dự báo bão Đông Nam Á, điều quan trọng không phải là tranh luận xem năm nay có nhiều hay ít cơn bão Biển Đông 2026, mà là cách các quốc gia chuẩn bị đối phó với chuỗi thiên tai mùa bão đi kèm. Mưa lớn, bão, áp thấp nhiệt đới và giông lốc có thể gây ngập úng, lũ quét, sạt lở đất, ảnh hưởng đến sản xuất, giao thông và đời sống dân sinh, trong khi năng lực chuẩn bị của các nước trong khu vực hiện rất khác nhau. Theo cơ quan khí tượng Việt Nam, người dân, cơ quan, đơn vị cần thường xuyên cập nhật dự báo 1–3 ngày để chủ động ứng phó với thời tiết nguy hiểm. Ở tầm khu vực, các chính phủ cần xem việc nâng cấp hệ thống cảnh báo, quy hoạch đô thị thích ứng lũ, đầu tư cứu hộ và bảo vệ nhóm dễ tổn thương là ưu tiên chính trị, không phải hạng mục phụ. Cuộc đua hiện nay không chỉ là đua với từng cơn bão, mà là đua với tốc độ thay đổi của khí hậu – ai chậm chân sẽ trả giá bằng sinh mạng và sự tụt hậu phát triển.
