Thoát nước đô thị: từ kỳ vọng chống ngập đến nỗi lo an toàn
Dự án thoát nước Đà Nẵng là tập hợp các công trình hạ tầng chống ngập được thành phố đầu tư sau những trận mưa lịch sử, nhằm nâng cấp hệ thống cống, kênh và trạm bơm để giảm ngập cho các khu dân cư, tuyến đường trọng điểm, nhưng độ trễ dự án xây dựng và nguy cơ mất an toàn công trường đang khiến chính các công trình này trở thành rủi ro mới trong mùa mưa bão Đà Nẵng. Thành phố đã huy động nguồn lực xử lý các điểm ngập lâu năm quanh đường Nguyễn Văn Linh và khu vực hồ Thạc Gián - Vĩnh Trung. Ba dự án lớn đã hoàn thành, bước đầu cải thiện thoát nước quanh sân bay, ga đường sắt và tuyến ven biển. Tuy vậy, bức tranh tổng thể vẫn thiếu sáng khi nhiều hạng mục khác ì ạch, đặc biệt tại khu vực đô thị Tam Kỳ cũ, nơi người dân đang phải sống cùng công trường dang dở và những hố sâu ngập nước giữa khu dân cư.
Dự án gần 130 tỉ đồng mới đạt 32%: khi công trình chống ngập lại gây ngập
Trên tuyến Trưng Nữ Vương, dự án thoát nước ngầm dài khoảng 2,1km, nối từ khu vực đường Nguyễn Hoàng ra sông Bàn Thạch, có tổng mức đầu tư gần 130 tỉ đồng từ ngân sách. Theo kế hoạch, công trình thi công từ 2.10.2025 đến 31.3.2026, rồi được gia hạn đến 27.9.2026. Thế nhưng đến giữa tháng 10, dự án mới đạt khoảng 32% giá trị hợp đồng, hoàn thành 56/182 đốt cống. Đây là một con số đáng báo động trong bối cảnh mùa mưa đã đến, bởi mỗi ngày trễ hẹn là thêm một ngày người dân phải đối mặt với cảnh đường bị đào xới, bùn lầy và nước đọng. Sau trận mưa lớn ngày 8.10, nhiều đoạn đường qua hai phường Bàn Thạch và Tam Kỳ trở nên nham nhở, hố đào sâu 2-3m ngập nước nằm ngay giữa khu dân cư, rào chắn tạm bợ, có nơi chỉ căng dây cảnh báo. Nghịch lý là công trình được xây để chống ngập, nhưng chính nó lại trở thành điểm ngập mới và làm tê liệt hoạt động buôn bán của người dân quanh khu vực.
Nguy cơ tai nạn từ hố sâu, đường sụt lún: an toàn công trường bị xem nhẹ
Nhìn vào hiện trường trên đường Trưng Nữ Vương, câu hỏi lớn không chỉ là tiến độ, mà là an toàn công trường. Nước mưa chảy vào các hố đào khiến vỉa hè, mặt đường bị xói lở, sụt lún; có nơi đất bị khoét sâu sát nhà dân, tạo thành hố sâu cách tường nhà chỉ khoảng 1,5m. Người đi đường phải len lỏi qua rào chắn, đối mặt nguy cơ trượt ngã, rơi xuống hố, nhất là ban đêm hoặc khi mưa lớn làm hạn chế tầm nhìn. Đáng lo hơn, nhiều vị trí công trường không có công nhân thi công, các hạng mục dang dở biến thành "ao nước mưa" giữa phố. Khi hạ tầng chống ngập được triển khai mà không đi kèm tiêu chuẩn an toàn công trường nghiêm ngặt, người dân bị biến thành "lá chắn sống" cho những rủi ro kỹ thuật. Công văn 10488 yêu cầu chủ đầu tư gia cố rào chắn, lắp biển cảnh báo, xử lý hố ngập nước và sụt lún sát nhà dân, đồng thời khẳng định chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện nếu xảy ra tai nạn, sạt lở ảnh hưởng đến người dân. Đây là lời nhắc muộn màng nhưng cần thiết.
Mưa bão Đà Nẵng khốc liệt hơn, nhưng hạ tầng chống ngập vẫn chạy sau thời tiết
Bối cảnh khiến độ trễ dự án xây dựng trở nên nguy hiểm là sự thay đổi cực đoan của mưa bão Đà Nẵng. Hệ thống thoát nước hiện hữu chỉ chịu được lượng mưa khoảng 50-60mm/giờ ở khu đô thị cũ và khoảng 70mm/giờ ở một số khu mới. Khi mưa vượt ngưỡng này, ngập cục bộ gần như chắc chắn. Thành phố đang xây dựng bản đồ ngập cho bốn kịch bản mưa: 56mm, 72mm, 115mm và 135mm/giờ, tích hợp dữ liệu camera, trạm bơm, đo mưa và các điểm ngập để ra quyết định vận hành theo thời gian thực, nhằm giảm thiệt hại cho người dân. Đồng thời, nhiều dự án thoát nước khác được ưu tiên hoàn thành trước mùa mưa năm 2027, cùng kế hoạch nạo vét cửa thu, kênh, cống chính và xử lý bồi lắng, thu hẹp dòng chảy với mục tiêu hoàn thành trong tháng 10. Nhưng khi một mắt xích như tuyến Trưng Nữ Vương ì ạch, cả mạng lưới hạ tầng chống ngập bị kéo lùi, khiến thành phố luôn trong trạng thái "chạy theo" thời tiết thay vì chủ động phòng ngập.
Trách nhiệm và bài toán tiến độ: không thể để người dân trả giá
Nguyên nhân chậm tiến độ được Ban Quản lý dự án nêu là quá trình chuyển giao chủ đầu tư, nhà thầu không đáp ứng kế hoạch thi công và phải điều chỉnh thiết kế, dự toán. Nhưng với người dân, mọi lý do kỹ thuật đều trở nên vô nghĩa khi mỗi cơn mưa lại là một lần đánh cược an toàn trên con đường trước cửa nhà. Chính quyền địa phương đã nhiều lần kiến nghị đẩy nhanh tiến độ, song thực tế vẫn không đạt như cam kết. Công văn mới nhất yêu cầu tăng nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công nhiều mũi để bù tiến độ, thậm chí tính đến phương án cắt chuyển khối lượng hoặc chấm dứt hợp đồng, thay nhà thầu đủ năng lực nếu tiếp tục chậm trễ. Song song, thành phố vẫn phải hoàn thành các dự án khác trước mùa mưa 2027 và kế hoạch nạo vét hệ thống trong tháng 10. Kết luận rõ ràng là: hạ tầng thoát nước không thể tiếp tục trễ hẹn. Trong cuộc đua với mưa bão, mọi sự chậm trễ đều được tính bằng nguy cơ ngập, tai nạn và thiệt hại mà người dân phải gánh. Đà Nẵng cần coi tiến độ và an toàn công trường là tiêu chí sống còn, không phải lựa chọn linh hoạt.
