Cơ chế đặc thù APEC: Bản quyết định tăng tốc cho hạ tầng Phú Quốc
Cơ chế đặc thù APEC 2027 là nghị quyết của Quốc hội đặt ra các quy tắc pháp lý và thủ tục hành chính riêng để tháo gỡ vướng mắc cho những dự án hạ tầng đã triển khai phục vụ Hội nghị cấp cao APEC tại Phú Quốc, giúp hợp thức hóa về thủ tục nhưng không hợp thức hóa sai phạm nhằm bảo đảm tiến độ và an toàn pháp lý cho cả Nhà nước lẫn nhà đầu tư.
Điểm mấu chốt không nằm ở ưu đãi vật chất mà ở việc dọn đường pháp lý cho các dự án Phú Quốc đang bị mắc kẹt vì thủ tục. Sáng 24/8, Quốc hội thông qua nghị quyết với 464/476 đại biểu tán thành, tương đương 92,8%, cho thấy mức đồng thuận hiếm thấy với một cơ chế đặc thù. Nghị quyết nhắm thẳng vào những công trình đã thi công từ tháng 3/2025 đến trước 18/5/2026 khi hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện, thay vì mở rộng chung chung cho mọi dự án. Đây là lựa chọn mang tính “giải cứu tiến độ” nhưng vẫn giữ nguyên kỷ cương, bởi tinh thần xuyên suốt là gỡ vướng mắc hạ tầng mà không tạo tiền lệ bỏ qua trách nhiệm sai phạm.
Từ tháng 9/2026: Luật chơi mới cho dự án BT và các công trình đối ứng
Cơ chế đặc thù APEC 2027 có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, trở thành khung xử lý riêng cho loạt công trình phục vụ hội nghị tại Phú Quốc. Trọng tâm là các dự án thuộc danh mục trong Quyết định 948/QĐ-TTg về chuẩn bị điều kiện và biện pháp triển khai nhanh dự án phục vụ APEC tại thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, cùng các hạng mục đối ứng trên quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng BT Trung tâm tổ chức Hội nghị APEC.
Về thực chất, nghị quyết đang “xử lý hậu quả tích cực” cho giai đoạn chạy đua tiến độ, khi một số công trình xây dựng trước hoàn thiện thủ tục pháp luật. Trong 6 tháng kể từ khi cơ chế có hiệu lực, cơ quan nhà nước, chủ đầu tư và nhà thầu phải hoàn thành hồ sơ, tài liệu làm căn cứ ghi nhận khối lượng, giá trị công trình đã thi công; nếu cần, UBND tỉnh An Giang được gia hạn một lần, tối đa thêm 6 tháng. Nghĩa là Quốc hội cho phép một “khoảng thời gian sắp xếp lại” để không ai bị treo dự án, nhưng cũng không ai được né nghĩa vụ tài chính hay hồ sơ.
Quỹ đất lấn biển Phú Quốc: Nút thắt lớn nhất được gỡ như thế nào?
Nếu phải chỉ ra một điểm nghẽn lớn nhất, đó là quỹ đất lấn biển phục vụ Trung tâm tổ chức hội nghị APEC và các công trình chức năng tại đặc khu Phú Quốc. Trước đây, đất hình thành từ hoạt động lấn biển chưa nghiệm thu, chưa xác định giá trị quỹ đất nên chưa đủ điều kiện giao, cho thuê theo luật đất đai, khiến các dự án BT và công trình đối ứng thiếu cơ sở pháp lý để tiếp tục. Nghị quyết mới cho phép UBND tỉnh An Giang giao hoặc cho thuê từng phần diện tích đất đã san lấp cho chủ đầu tư, nhà đầu tư để triển khai công trình phục vụ APEC, thuộc trường hợp không đấu giá quyền sử dụng đất và không phải đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.
Quan trọng hơn, giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư BT sẽ được xác định theo giá đất cụ thể tại thời điểm hồ sơ thiết kế cơ sở của dự án đối ứng được phê duyệt, chứ không phải “đoán mò” theo giá tương lai. Hợp đồng và phụ lục BT trở thành căn cứ ghi nhận khối lượng, giá trị công trình đã thi công, để tỉnh An Giang vừa thanh toán bằng đất, vừa ghi nhận nhà đầu tư đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính với diện tích được giao. Trước khi nghị quyết thông qua, đề xuất cho thuê đất 70 năm đã bị rút, trả lại thời hạn thuê theo luật đất đai với mức tối đa 70 năm, ngăn cơ chế đặc thù biến thành ưu ái vượt khung.
Gỡ thủ tục, không chạm vào giá vật liệu: Vì sao đây là lựa chọn hợp lý?
Một điểm đáng chú ý: cơ chế đặc thù APEC 2027 không đụng đến giá vật liệu, nhân công, mà tập trung vào nút thắt hành chính và pháp lý. Điều này cho thấy Quốc hội nhìn nhận đúng bản chất vấn đề: tiến độ bị chậm chủ yếu vì thủ tục chồng chéo, không phải vì thiếu công cụ điều chỉnh giá. Nghị quyết đặt ra nguyên tắc xử lý vướng mắc phải bảo đảm không hợp pháp hóa sai phạm có tính chất vụ lợi, không để phát sinh sai phạm mới và không loại trừ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có sai phạm vì mục đích vụ lợi.
Việc giới hạn phạm vi áp dụng cho các dự án đã có chủ trương, đã triển khai, cùng quy định kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm hành vi lợi dụng nghị quyết để tham nhũng, làm thất thoát tài sản nhà nước, là “hàng rào an toàn” cần thiết. Thay vì tạo một gói ưu đãi toàn diện, cơ chế đặc thù APEC 2027 được thiết kế như bộ dụng cụ pháp lý để gỡ vướng mắc hạ tầng đúng chỗ, đúng thời điểm. Cách tiếp cận này giúp các dự án Phú Quốc không bị đổ vỡ vì lỗi thủ tục, đồng thời giữ nguyên nguyên tắc thị trường trong việc hình thành giá trị hợp đồng và chi phí xây dựng.
Tác động dự kiến: Phú Quốc có kịp về đích chuẩn bị APEC?
Việc Quốc hội thông qua cơ chế đặc thù với tỷ lệ gần như tuyệt đối cho thấy APEC không chỉ là sự kiện đối ngoại, mà còn là bài kiểm tra năng lực triển khai hạ tầng quy mô lớn của hệ thống pháp luật. Nghị quyết được ban hành trong bối cảnh tiến độ chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao APEC tại Phú Quốc rất cấp bách, nhiều dự án đã chạy trước thủ tục để giữ nhịp thời gian. Nếu không có khung xử lý riêng, cả chính quyền địa phương lẫn nhà đầu tư đều đứng trước nguy cơ “sai luật” dù mục tiêu là phục vụ một sự kiện quốc tế quan trọng.
Với cơ chế áp dụng từ tháng 9/2026, câu hỏi không còn là “có kịp hay không”, mà là “có dám thực hiện đến nơi đến chốn”. Nếu các bên nghiêm túc hoàn thiện hồ sơ trong khung thời gian 6–12 tháng, giữ đúng nguyên tắc không hợp thức hóa sai phạm vụ lợi, Phú Quốc có cơ sở để đưa các dự án trọng điểm đến trạng thái pháp lý an toàn trước thềm hội nghị. Ngược lại, nếu cơ chế đặc thù bị hiểu sai như “tấm vé thông hành” cho mọi thiếu sót, rủi ro pháp lý sẽ quay lại sau khi sự kiện kết thúc. Cú hích đã có, vấn đề còn lại là cách sử dụng nó.
