Thiếu vật liệu thi công: nút thắt mới trên đại công trường cao tốc
Thiếu vật liệu thi công trên các dự án hạ tầng giao thông là tình trạng các công trình không được cung cấp đủ, đúng thời điểm những loại vật liệu cốt lõi như đất đắp, đá dăm, đá cho bê tông nhựa, khiến tiến độ nền, móng, mặt đường bị đình trệ, chi phí đội lên và nguy cơ vỡ kế hoạch đưa công trình vào khai thác ngày càng lớn, nhất là với các dự án bị ràng buộc mốc hoàn thành cụ thể.
Câu chuyện của cao tốc Ninh Bình Hải Phòng và cao tốc Tuyên Quang Hà Giang cho thấy: nếu không xử lý sớm nút thắt vật liệu, mục tiêu hoàn thành trong năm 2026 sẽ chỉ còn là khẩu hiệu. Cả hai dự án đều được xếp vào nhóm công trình trọng điểm, nhưng tiến độ đang bị kìm hãm bởi thiếu vật liệu thi công, tỷ lệ giải ngân thấp và áp lực thời gian ngày càng nặng nề. Trong bối cảnh này, yêu cầu chủ đầu tư chủ động tìm nguồn vật liệu thay thế không còn là khuyến nghị mà trở thành điều kiện sống còn để bảo vệ tiến độ dự án 2026.
Cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng: tiến độ chậm vì vật liệu và giải ngân ì ạch
Đoạn cao tốc Ninh Bình Hải Phòng qua Ninh Bình được khởi công ngày 19/4/2025, chiều dài 25,3 km, tốc độ thiết kế 120 km/h, sử dụng vốn ngân sách trung ương và địa phương. Sau khoảng 14 tháng thi công, giá trị thực hiện mới đạt khoảng 1.879 tỷ đồng trên tổng giá trị hợp đồng 4.150 tỷ đồng, tương đương hơn 45%. Đây là con số đáng lo nếu đặt cạnh mốc hoàn thành giai đoạn 2024–2026 mà tỉnh đã phê duyệt.
Đáng chú ý hơn, tiến độ giải ngân vốn năm 2026 mới đạt hơn 20% (567 tỷ đồng trên 2.773 tỷ đồng), thấp hơn mặt bằng chung cả nước. Cùng lúc, Cục Đường bộ cảnh báo nguy cơ thiếu vật liệu khi nhiều dự án hạ tầng trong khu vực triển khai đồng thời. Riêng dự án này cần khoảng 66.000 m³ cấp phối đá dăm và 125.000 m³ đá cho bê tông nhựa. Nếu không kịp thời bảo đảm nguồn cung, các hạng mục nền, móng, mặt đường sẽ bị kéo lùi tiến độ – tức là kéo lùi luôn mục tiêu về đích 2026.
Theo một báo cáo kỹ thuật, "sau khoảng 14 tháng thi công, giá trị thực hiện mới đạt khoảng 1.879 tỷ đồng trên tổng giá trị hợp đồng 4.150 tỷ đồng, tương đương hơn 45%". Đây là lời cảnh tỉnh cho sức ì của bộ máy triển khai, cho thấy chỉ đạo “chạy nước rút” hiện nay là hoàn toàn bị động.
Cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang: cuộc đua 5 tháng giữa mưa bão và khối lượng còn lại
Trái với Ninh Bình Hải Phòng đang bị kìm bởi vật liệu và giải ngân, cao tốc Tuyên Quang Hà Giang giai đoạn 1 lại bị cuốn vào cuộc đua thời gian với khối lượng thi công còn lớn. Dự án dài hơn 100 km, tổng mức đầu tư giai đoạn 1 gần 10.000 tỷ đồng, khởi công ngày 28/5/2023, thiết kế 4 làn xe, tốc độ 80–100 km/h.
Đến lần kiểm tra ngày 30/7/2026, sản lượng toàn dự án đạt khoảng 71,83%, chỉ tăng 6,6% so với kiểm tra đầu tháng 6. Nghĩa là khoảng 29% khối lượng còn lại phải hoàn thành trong khoảng 5 tháng, tương đương trung bình 6% mỗi tháng. Yêu cầu này được đưa ra đúng lúc dự án bước vào mùa mưa bão, cầu cống còn nhiều hạng mục chậm, nhiều vị trí nền đường, ta luy, cọc khoan nhồi chưa đạt tiến độ. Chính Cục Đường bộ cũng thừa nhận việc hoàn thành giai đoạn 1 trong năm 2026 sẽ "rất khó khăn" nếu không có chỉ đạo quyết liệt và giải pháp đột phá của địa phương, chủ đầu tư, nhà thầu.
Giải pháp của cơ quan quản lý: cần mạnh hơn những công văn nhắc việc
Trước nguy cơ chậm tiến độ, Cục Đường bộ đã liên tiếp ra văn bản “thúc” hai dự án. Với cao tốc Ninh Bình Hải Phòng, cơ quan này yêu cầu chủ đầu tư phối hợp Sở Xây dựng và nhà thầu rà soát, bổ sung nguồn cung; nếu vật liệu trong tỉnh không đủ phải chủ động phối hợp các tỉnh lân cận để khảo sát, đánh giá và bổ sung nguồn. Đồng thời, các nhà thầu phải tăng mũi thi công, tăng ca, tăng kíp, tranh thủ thời tiết thuận lợi, lập kế hoạch chi tiết từng hạng mục, ưu tiên hạng mục tạo khối lượng lớn, chủ động tập kết vật liệu và sản xuất cấu kiện bán thành phẩm.
Với cao tốc Tuyên Quang Hà Giang, Cục Đường bộ yêu cầu hoàn thành giải phóng mặt bằng 0,2 km còn lại trên đoạn bổ sung ngay trong tháng 8, tăng cường nhân lực, thiết bị, bổ sung mũi thi công cầu, bảo đảm thông toàn bộ cầu trong tháng 11 và hoàn thiện phần lan can, khe co giãn trong tháng 12. Nhưng nếu các chỉ đạo này chỉ dừng ở văn bản mà thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm, xử lý nhà thầu chậm tiến độ, thì nguy cơ trễ hẹn 2026 vẫn hiện hữu.
Bảo vệ lợi ích người dân và mục tiêu phát triển vùng: không thể chấp nhận chậm trễ
Hai tuyến cao tốc không chỉ là câu chuyện tiến độ dự án 2026 mà còn là phép thử cho cam kết phát triển vùng. Cao tốc Ninh Bình Hải Phòng được xác định là tuyến giao thông quan trọng, tăng cường kết nối liên vùng, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho Ninh Bình và đồng bằng sông Hồng. Cao tốc Tuyên Quang Hà Giang được kỳ vọng tạo đột phá hạ tầng, kết nối liên vùng, thúc đẩy kinh tế – du lịch khu vực miền núi phía Bắc. Nếu để chậm trễ vì thiếu vật liệu thi công và giải ngân ì ạch, người chịu thiệt cuối cùng chính là người dân và doanh nghiệp.
Ngay trong giai đoạn thi công, cơ quan quản lý cũng phải buộc nhà thầu giảm bụi, hạn chế đất đá rơi vãi, tưới nước chống bụi, dặm vá ổ gà, xử lý đoạn đường sình lầy do xe tải trọng lớn gây ra, để giảm ảnh hưởng đến đời sống người dân dọc tuyến. Đã đến lúc cần coi an toàn và quyền lợi người dân là tiêu chí bắt buộc bên cạnh tiến độ. Hoàn thành đúng hẹn 2026 là cần thiết, nhưng sẽ vô nghĩa nếu chất lượng, an toàn và lòng tin của người dân bị đánh đổi.
