Việt Nam lên top 5 thương mại của Mỹ: bước nhảy hay bước ngoặt?
Việt Nam đối tác thương mại Mỹ được hiểu là vị thế của Việt Nam trong danh sách các quốc gia có quy mô trao đổi hàng hóa và dịch vụ lớn nhất với nền kinh tế số một thế giới, phản ánh sức bền của xuất khẩu, năng lực sản xuất và mức độ gắn kết của Việt Nam với chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi Việt Nam vươn lên vị trí thứ 5 trong nhóm đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, tăng 5 bậc so với cùng kỳ năm trước, đây không chỉ là thành tích thống kê mà là một bước ngoặt chiến lược. Kim ngạch thương mại hai chiều đạt 137,42 tỷ USD, cho thấy Việt Nam không còn là “vệ tinh nhỏ” mà đã trở thành nguồn cung đáng chú ý đối với thị trường Mỹ. Câu hỏi không còn là “Việt Nam có tham gia được vào sân chơi lớn hay không?”, mà là “Việt Nam sẽ chơi vai nào trong top 5 thương mại Mỹ?”.
Kim ngạch 137 tỷ USD: Mỹ là thị trường, Việt Nam là công xưởng nào?
Việc thương mại hai chiều đạt kim ngạch 137,42 tỷ USD cho thấy quan hệ Việt Nam đối tác thương mại Mỹ đã vượt xa phạm vi các mặt hàng truyền thống. Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 32,1% tổng kim ngạch xuất khẩu. Đó là tỷ trọng đủ lớn để biến bất kỳ biến động nào tại Mỹ thành sóng gió đối với nền kinh tế Việt Nam. Các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực sang Mỹ gồm điện tử tiêu dùng, đồ nội thất, chất bán dẫn và linh kiện, quần áo, giày dép. Nói cách khác, kim ngạch 137 tỷ USD không chỉ là con số đẹp mà còn là “bản đồ” cho thấy Việt Nam đang đứng ở đâu trong chuỗi giá trị: vừa là công xưởng may mặc – da giày, vừa là trung tâm lắp ráp và sản xuất điện tử ngày càng quan trọng.
Sản xuất điện tử Việt Nam: từ công xưởng phụ lên trung tâm hạng 6 thế giới
Đông Á hiện là trung tâm sản xuất đồ điện tử của thế giới, cung cấp từ chip, màn hình, bảng mạch in đến điện thoại thông minh và máy tính. Trong bức tranh đó, sản xuất điện tử Việt Nam không còn là phần phụ. Việt Nam đứng thứ sáu với 3,6% năng lực sản xuất thiết bị và linh kiện điện tử toàn cầu, ngay sau Ấn Độ (3,8%) và trước cả Mỹ (2,9%). Đây là thứ hạng gây bất ngờ với nhiều người vốn quen nhìn Việt Nam như điểm đến của các ngành thâm dụng lao động. Khi so với các nước Đông Nam Á khác như Thái Lan (1,3%), Singapore (0,7%), Malaysia (0,6%) hay Indonesia (0,3%), vị trí thứ 6 toàn cầu cho thấy Việt Nam đã leo một bậc thang mới trong chuỗi cung ứng công nghệ. Nền tảng công nghiệp đó lý giải vì sao Việt Nam ngày càng quan trọng trong mắt các tập đoàn Mỹ.
Điện tử và linh kiện: động cơ chính kéo Việt–Mỹ lại gần
Nếu phải chọn một “đầu kéo” cho quan hệ thương mại Việt–Mỹ, thì đó là các nhóm hàng điện tử tiêu dùng, chất bán dẫn và linh kiện. Ngành điện tử Việt Nam hưởng lợi từ việc Đông Á là trung tâm sản xuất đồ điện tử của thế giới, đồng thời tận dụng làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng để trở thành điểm đến của các nhà sản xuất. Điều đáng nói là Mỹ vẫn giữ vai trò hàng đầu trong thiết kế và đổi mới công nghệ bán dẫn, trong khi sản xuất ngày càng dịch chuyển sang châu Á. Sự bổ sung này khiến top 5 thương mại Mỹ không chỉ là “câu lạc bộ xuất – nhập khẩu”, mà là mối gắn kết chuỗi giá trị: Mỹ thiết kế, châu Á – trong đó có Việt Nam – sản xuất. Các dự án đầu tư của doanh nghiệp Mỹ và Việt Nam hai chiều đang dần củng cố cấu trúc này, tạo ra lợi ích dài hạn cho cả hai bên.
Từ đối tác lên trụ cột: Việt Nam sẽ giữ vị trí top 5 bằng cách nào?
Trên nền tảng quan hệ kinh tế ngày càng mở rộng, hai bên hướng tới khuôn khổ hợp tác thương mại và đầu tư ổn định, cân bằng, có khả năng dự báo. Điều đó là cần thiết, nhưng chưa đủ nếu Việt Nam muốn giữ vững vị trí trong top 5 thương mại Mỹ. Khi Trung Quốc vẫn chiếm gần 3/5 năng lực sản xuất thiết bị và linh kiện điện tử toàn cầu, cạnh tranh sẽ ngày càng gay gắt, không chỉ về chi phí lao động mà cả về công nghệ, chất lượng và độ tin cậy của chuỗi cung ứng. Việt Nam cần coi kim ngạch 137 tỷ USD như “vạch xuất phát mới” hơn là đích đến. Vị trí thứ 6 về sản xuất điện tử chỉ thực sự có ý nghĩa khi được nâng cấp bằng năng lực thiết kế, phát triển sản phẩm và tham gia sâu hơn vào các phân khúc có giá trị cao. Nếu không, lợi thế hiện tại rất dễ bị bào mòn bởi những đối thủ linh hoạt không kém trong khu vực.
