Nông thôn mới bắt đầu từ việc người dân cùng làm
Nông thôn mới là quá trình cộng đồng cùng nâng cấp điều kiện sống, hạ tầng và cách tổ chức sản xuất để người dân có cơ hội phát triển ngay tại địa phương. Ở Bản Lùng, xã Phong Dụ Thượng, tinh thần ấy đã thay thế dần tâm lý trông chờ bằng sự tham gia trực tiếp của từng hộ. Trước đây, đường sá cách trở, nhiều gia đình ở nhà tạm, sản xuất dựa vào nương rẫy nên thu nhập bấp bênh; đi học, khám bệnh và trao đổi hàng hóa đều khó khăn. Nay đường bê tông sạch, nhà cửa khang trang và ánh đèn mặt trời soi sáng các ngõ đã cho thấy chương trình nông thôn mới Lào Cai có ý nghĩa khi người dân vừa được thụ hưởng, vừa có tiếng nói và góp sức làm nên thay đổi.
Cách làm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng” không phải khẩu hiệu trang trí: cán bộ và đoàn thể đến từng nhà vận động, còn đảng viên và người có uy tín nêu gương hiến đất, chỉnh trang nhà cửa, đưa chuồng trại ra xa nơi ở. Khi cộng đồng cùng quyết định và cùng thực hiện, công trình trở thành tài sản chung cần được gìn giữ, thay vì hạng mục chỉ chờ ngân sách hoàn thành.
Góp ngày công, mở đường và thắp sáng bản
Quy mô đóng góp ở Bản Lùng cho thấy sự chung sức có thể biến mục tiêu hạ tầng thành việc làm cụ thể. Người dân góp 2.300 ngày công làm đường trục bản, nhà văn hóa và đường ngõ xóm; thêm 300 ngày công để xây 800 m bậc thang quanh bản cùng sáu chòi ngắm cảnh. Bà con còn góp 60 triệu đồng làm 3 km đường điện chiếu sáng nông thôn, trong khi 65 cột đèn năng lượng mặt trời được lắp đặt với tổng kinh phí 110 triệu đồng.
Đây là phần cứng của phát triển, nhưng lợi ích được cảm nhận trong sinh hoạt thường ngày: đường bớt trơn trượt, trẻ em thuận đường đến trường, người đau ốm dễ tiếp cận trạm y tế và việc đi lại, giao thương bớt trở ngại. Như chị Hoàng Thị Miến chia sẻ, “Đường đã thông, điện sáng về từng ngõ, ai cũng có thêm động lực làm ăn”. Đầu tư hạ tầng nông thôn vì thế không chỉ làm đẹp cảnh quan; nó mở rộng thời gian, khả năng di chuyển và cơ hội mưu sinh của cả bản.
Sinh kế mới cần thị trường và sự kiên nhẫn
Đường tốt giúp sản xuất lưu thông, nhưng thu nhập chỉ bền hơn khi người dân có lựa chọn sinh kế phù hợp. Ở xã Phúc Khánh, ông Nguyễn Mạnh Thắng dành khoảng 2 ha để thử trồng dứa, thay một phần diện tích cây lâm nghiệp hiệu quả thấp; doanh nghiệp hỗ trợ giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật và cam kết bao tiêu. Dứa đã được trồng tại năm thôn với tổng diện tích 12,6 ha, song đây vẫn là mô hình mới cần tiếp tục đánh giá trước khi mở rộng.
Trong khi đó, nghề trồng dâu nuôi tằm ở thôn Việt Tiến đem lại nguồn thu tương đối ổn định, tận dụng lao động tại chỗ qua từng lứa kén. Phúc Khánh còn dựa vào quế, cam, bưởi, chè, chăn nuôi và thủy sản để đa dạng nguồn thu. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc chạy theo một cây trồng mới, mà ở cách phối hợp hỗ trợ kỹ thuật, đầu ra và điều kiện sản xuất. Đó là hướng thực tế hơn cho sinh kế nông thôn: giảm lệ thuộc vào một nguồn thu, đồng thời tránh mở rộng vội khi hiệu quả chưa được kiểm chứng.
Kết nối số và bước tiếp theo của phát triển
Hạ tầng hôm nay còn bao gồm kết nối thông tin. Sau sắp xếp địa giới hành chính ngày 1.7.2025, Lào Cai rà soát các thôn, bản chưa có hoặc có sóng di động yếu; đến cuối tháng 10.2026, toàn bộ các khu vực này đã được khôi phục phủ sóng. Với các cơ sở giáo dục còn khó kết nối, ngành chức năng phối hợp tiếp nhận, lắp đặt internet vệ tinh Starlink trong lúc chờ đầu tư hạ tầng viễn thông. Tính đến thời điểm báo cáo, 14 trong số 17 cơ sở đã khắc phục tình trạng mất sóng; ba cơ sở còn lại dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 11.2026.
Kết nối số giúp người dân, giáo viên và học sinh tiếp cận dịch vụ số, nhất là ở địa bàn xa, địa hình phức tạp hoặc chưa có điện, nơi xây trạm viễn thông truyền thống khó khăn. Cùng lúc, Phúc Khánh dự kiến tiếp tục hỗ trợ sản xuất, tạo việc làm, ứng dụng khoa học kỹ thuật và điều chỉnh cây trồng, vật nuôi cho phù hợp. Bài học của nông thôn mới Lào Cai khá rõ: đường sá, điện, mạng và sinh kế phải đi cùng nhau. Khi cộng đồng góp sức và mô hình kinh tế có chỗ dựa, nâng cấp điều kiện sống mới chuyển thành đổi thay lâu dài.
