Đường giao thông nông thôn: Từ khẩu hiệu đến quyết tâm của người dân Lào Cai
Đường giao thông nông thôn là hệ thống tuyến đường liên thôn, liên xã, ngõ xóm giúp người dân đi lại, vận chuyển nông sản, kết nối với trung tâm xã và các dịch vụ thiết yếu, đồng thời tạo nền tảng cho phong trào nông thôn mới phát triển bền vững. Ở Lào Cai, câu chuyện đường giao thông nông thôn không còn dừng ở khẩu hiệu mà đã trở thành một cuộc vận động xã hội sâu rộng: người dân hiến đất xây dựng, chính quyền hỗ trợ vật liệu, cùng đặt cược vào tương lai hạ tầng Lào Cai. Từ ngày 23/9, tỉnh phát động đợt 2 phong trào xây dựng đường giao thông nông thôn, gắn với cao điểm 30 ngày ra quân trên diện rộng. Đây không chỉ là một chiến dịch thi công, mà là phép thử cho mô hình “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ”: liệu có thực sự trao quyền cho cơ sở, hay chỉ là cách nói đẹp?
Hiến đất xây dựng đường: Khi lợi ích chung thắng nỗi lo mất đất
Điểm then chốt làm nên sự khác biệt của Lào Cai là sự đồng thuận cao trong hiến đất xây dựng. Tại xã Xuân Quang, hơn 500 hộ dân đã tự nguyện hiến khoảng 85.000m² đất, kèm theo tài sản và hoa màu, để tạo mặt bằng cho 36 công trình đường giao thông với tổng chiều dài gần 53km; đến nay đã hoàn thành gần 31km nền đường, đạt hơn 58% kế hoạch và trên 2km đã được bê tông hóa. Tại thôn Làng Mới (xã Hợp Thành), 27 hộ dân hiến tổng cộng 8.106m² đất để mở mới tuyến dài hơn 2km, nền rộng 5m. Ở Việt Hồng, riêng thôn Việt Cường 1 đã có 64 hộ hiến khoảng 6.000m² đất trồng quế để mở rộng tuyến liên thôn dài 3,8km, nền 6m, mặt đường 3,5m. Sự tự nguyện này cho thấy khi lợi ích lâu dài được giải thích rõ ràng, câu chuyện đất đai vốn nhạy cảm lại trở thành chất keo gắn kết cộng đồng.
“Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ”: Công thức chia phần trách nhiệm và quyền lợi
Phong trào làm đường giao thông nông thôn ở Lào Cai không thể gọi là tự phát, mà được thiết kế rõ vai: dân là chủ thể, Nhà nước là “người tiếp sức”. Tại Lương Thịnh, phong trào được triển khai chặt chẽ theo phương châm “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ”: ngân sách lo vật liệu mặt đường bê tông xi măng, hỗ trợ một phần kinh phí mở rộng nền và thoát nước, đồng thời chi 100% kinh phí đo đạc, chỉnh lý biến động đất đai cho hộ tự nguyện hiến đất. Bí thư Tỉnh ủy trao tặng xã này 100 tấn xi măng để thêm lực cho phong trào, còn Chủ tịch UBND tỉnh hỗ trợ 70 tấn xi măng cho xã Việt Hồng làm đường liên thôn. Ở Bát Xát, phương châm “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ” được cụ thể hóa bằng 15 công trình với tổng 29,3km đường, tổng mức đầu tư 59,9 tỷ đồng, trong đó người dân đóng góp hơn 8,5 tỷ đồng cùng hiến đất, ngày công và trực tiếp giám sát thi công. Cách chia phần trách nhiệm này khiến người dân không còn là “người được cho”, mà là “người cùng đầu tư” vào hạ tầng của chính mình.
Tác động thực tế: Đường mới mở lối cho sản xuất, kết nối và an toàn
Câu hỏi quan trọng nhất: những con đường này mang lại gì ngoài các con số? Các tuyến mới ở thôn Làng Mới khi hoàn thành, với tổng chiều dài hơn 2,7km, sẽ không chỉ khép kín mạng lưới giao thông nội thôn mà còn giúp vận chuyển vật tư sản xuất và nông sản ra thị trường nhanh hơn, thuận tiện hơn. Tuyến 1,2km ở Quang Lập được nâng nền đường từ 4m lên 6m, kèm rãnh và cống thoát nước kiên cố, sau khi đưa vào sử dụng sẽ giúp người dân đi lại, giao thương dễ hơn và mở rộng không gian phát triển kinh tế địa phương. Các tuyến ở Bát Xát được ưu tiên khu vực đông dân, phục vụ sản xuất và có nguy cơ chia cắt khi mưa lũ; khi hoàn thành, chúng không chỉ hỗ trợ vận chuyển nông sản, tiếp cận dịch vụ thiết yếu, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong phòng, chống thiên tai. Tác động thực tế là rõ ràng: đường mới đang chuyển hóa trực tiếp thành cơ hội sinh kế.
Từ cao điểm 30 ngày đến mục tiêu cứng hóa 100%: Thách thức và cơ hội
Đợt cao điểm 30 ngày xây dựng đường giao thông nông thôn, bắt đầu từ 23/9, không phải chiến dịch đơn lẻ mà là bước đi trong chiến lược dài hạn khi tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 80% đường nông thôn được cứng hóa và phấn đấu đạt 100% trước 2040. Hiện nhiều xã đã đạt tỷ lệ nhựa hóa, bê tông hóa trên 90% chiều dài đường nông thôn, nhưng khoảng cách giữa những xã đi trước và các vùng khó khăn vẫn còn lớn. Theo tinh thần phong trào nông thôn mới, những mét đường đang mở hôm nay tại các xã như Xuân Quang sẽ nâng chất các tiêu chí hạ tầng, chứ không chỉ là thành tích báo cáo. Thách thức nằm ở chỗ duy trì được nhiệt huyết hiến đất, đóng góp của người dân khi những tuyến ưu tiên đã dần hoàn thành. Nếu chính quyền giữ vững mô hình minh bạch “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ”, tôn trọng tiếng nói cơ sở, Lào Cai có cơ hội biến mục tiêu cứng hóa 100% thành cam kết chính trị gắn với quyền lợi cụ thể của từng hộ dân, từng thôn bản.
