Chuyến thăm cần mở đường cho kết quả cụ thể
Hợp tác Việt Nhật là khuôn khổ phối hợp giữa hai nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, công nghệ và giao lưu nhân dân, nhằm tạo lợi ích thiết thực và tăng năng lực phát triển dài hạn cho mỗi bên. Chuyến thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến 11/11/2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao diễn ra trong bối cảnh quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện đã có nền tảng vững chắc. Đây là chuyến thăm Nhật Bản đầu tiên của ông trên cương vị Tổng Bí thư và Chủ tịch nước, đồng thời là chuyến thăm của một Tổng Bí thư Việt Nam sau 11 năm. Ý nghĩa của chuyến đi vì thế không nên chỉ được đo bằng nghi thức ngoại giao. Giá trị lớn hơn là tạo đà chuyển những cam kết cấp cao thành dự án, đơn hàng và hợp tác có thể kiểm chứng.
Thời điểm này càng đáng chú ý khi cạnh tranh chiến lược, xung đột ở một số khu vực và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng đang làm gia tăng bất ổn. Trong lịch trình, dự kiến có Diễn đàn hợp tác kinh tế, khoa học công nghệ Việt Nam - Nhật Bản ngày 9/11, cùng các trao đổi cấp bộ trưởng về công nghiệp, thương mại và năng lượng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng dự kiến phát biểu chính sách tại Quốc hội Nhật Bản và thăm tỉnh Kanagawa. Đây là dịp để xác định ưu tiên và trách nhiệm triển khai, thay vì dừng ở những lời khẳng định thiện chí.
Thương mại phải tạo thêm giá trị cho doanh nghiệp Việt
Thương mại Việt Nhật đang tăng trưởng, nhưng mục tiêu tiếp theo không thể chỉ là nâng kim ngạch. Năm 2025, trao đổi hàng hóa hai chiều đạt khoảng 51,4 tỷ USD; trong chín tháng đầu năm 2026, con số này đạt khoảng 44 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ. Nhật Bản cũng là một trong những nhà đầu tư hàng đầu tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký lũy kế khoảng 80 tỷ USD. Những số liệu này cho thấy quy mô hợp tác đáng kể, song phần quyết định chất lượng là doanh nghiệp Việt có tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hay không.
Hai nền kinh tế có tính bổ trợ: Việt Nam xuất khẩu nông sản, thủy sản, hàng dệt may và sản phẩm chế biến; Nhật Bản cung cấp máy móc, công nghệ, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Cơ hội nằm ở thực phẩm chất lượng cao, công nghiệp hỗ trợ, linh kiện điện tử, cơ khí chính xác và vật liệu mới. Nhưng để biến cơ hội thành năng lực lâu dài, doanh nghiệp Việt cần đáp ứng tiêu chuẩn, tăng tỷ lệ nội địa hóa và tiến từ vị trí cung ứng gián tiếp sang nhà cung ứng trực tiếp. Mục tiêu xúc tiến thương mại nên là kết nối đúng nhu cầu, có đối tác, đơn hàng và kết quả theo dõi được.
Chuyển đổi xanh phải gắn với an ninh năng lượng và sinh kế
Chuyển đổi xanh là một hướng hợp tác có ý nghĩa thực tế khi được gắn với nguồn điện ổn định, giảm phát thải và lợi ích của người dân. Nhật Bản có công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý; Việt Nam cần phát triển năng lượng tái tạo, hạ tầng điện, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Hai nước cũng đã có tiến triển trong chuyển đổi số, năng lượng tái tạo và những lĩnh vực mới khác. Hợp tác nên ưu tiên các dự án giải quyết đồng thời nhu cầu phát triển và sức ép môi trường, thay vì xem mục tiêu xanh là một khẩu hiệu tách rời khỏi sản xuất.
Một minh chứng gần gũi là việc Nhật Bản hỗ trợ thu xếp dầu thô cho Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn trong khuôn khổ sáng kiến POWERR Asia: hợp tác này góp phần bảo đảm nguồn cung năng lượng cho Việt Nam và duy trì chuỗi cung ứng sản phẩm thiết yếu cho Nhật Bản. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, hỗ trợ triển khai đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp cho thấy công nghệ và kinh nghiệm quản trị có thể kết hợp với năng lực sản xuất trong nước để theo đuổi mục tiêu dài hạn. Những ví dụ ấy cho thấy hợp tác chiến lược có thể tác động đến an ninh năng lượng, sản xuất nông nghiệp và sinh kế, chứ không chỉ hiện diện trong các văn kiện.
Nhân lực và năng lực tự chủ là thước đo dài hạn
Nguồn nhân lực chất lượng cao cần được đặt ngang hàng với vốn và công nghệ. Hai nước đã xác định phát triển nhân lực, đồng sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là những hướng cần mở rộng. Đào tạo chỉ tạo giá trị bền vững khi gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, khả năng nghiên cứu và cơ hội để người lao động nâng cao kỹ năng. Nếu thiếu liên kết đó, hợp tác dễ dừng ở trao đổi ngắn hạn thay vì xây dựng năng lực trong nước.
Tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với khép kín hay tự cung tự cấp; đó là khả năng lựa chọn, ứng phó và phát triển dựa trên nội lực cùng những quan hệ quốc tế đáng tin cậy. Vì vậy, thành công của hợp tác Việt Nhật nên được đánh giá qua năng lực sản xuất, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng mà mỗi bên tạo ra, cũng như khả năng bảo đảm an ninh kinh tế, năng lượng và lương thực. Chuyến thăm có thể tạo động lực mới, nhưng kết quả cuối cùng phụ thuộc vào việc hai nước biến ưu tiên thành dự án rõ ràng, doanh nghiệp tham gia sâu và người dân nhận được lợi ích. Đó mới là nền tảng để quan hệ đối tác chiến lược đóng góp vào phát triển dài hạn của cả Việt Nam lẫn Nhật Bản.
