Mục tiêu thương mại cần đi cùng năng lực sản xuất
Thương mại Việt Nhật là dòng trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa hai nước, nhưng giá trị lâu dài của quan hệ này phụ thuộc vào việc giao thương có giúp nâng năng lực sản xuất, công nghệ và nhân lực hay không. Vì vậy, mục tiêu kim ngạch 80 tỷ USD vào năm 2030 nên được nhìn như phép thử cho chất lượng liên kết, không chỉ là đích đến về quy mô. Chiều 9/11 tại Tokyo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae; sau đó hai nhà lãnh đạo chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác và gặp gỡ báo chí. Hai bên nhất trí tăng cường liên kết kinh tế, hướng tới an ninh kinh tế và tự chủ chiến lược. Gần 80% cam kết, thỏa thuận từ khi quan hệ được nâng cấp năm 2023 đã được thực hiện hoặc có tiến triển—một nền tảng đáng kể, nhưng cũng là lời nhắc rằng kết quả triển khai mới quyết định sức nặng của những mục tiêu mới.
Đầu tư Nhật Bản phải để lại công nghệ và kỹ năng
Điểm đáng chú ý trong định hướng mới là đầu tư Nhật Bản vào Việt Nam được gắn trực tiếp với chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đây là lựa chọn đúng: vốn và nhà máy có thể mở rộng sản xuất, nhưng năng lực tiếp nhận công nghệ cùng đội ngũ lao động lành nghề mới giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Việt Nam cam kết tạo thuận lợi cho các dự án đầu tư chất lượng cao của doanh nghiệp Nhật Bản gắn với chuyển giao công nghệ. Hai bên cũng bàn về ODA thế hệ mới cho AI, bán dẫn, năng lượng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; phía Nhật Bản sẽ đóng góp vào mục tiêu đào tạo 100 tiến sĩ trong lĩnh vực AI của Việt Nam. Hợp tác năng lượng, trong đó có các dự án điện khí LNG, cũng được thúc đẩy. Những cam kết này cần được đánh giá bằng tiến độ dự án, kỹ năng người lao động được nâng lên và mức độ doanh nghiệp Việt tham gia thực chất—not chỉ bằng quy mô vốn.
Khoa học công nghệ và con người là thước đo thực chất
Hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là trụ cột song hành với liên kết kinh tế, theo hướng đồng hành, đồng kiến tạo và tăng cường hợp tác công – tư. Cách tiếp cận này có ý nghĩa nếu kết nối được nghiên cứu với nhu cầu doanh nghiệp, đồng thời giúp nhân lực Việt Nam tiếp cận cơ hội học tập, làm việc và phát triển nghề nghiệp. Tuyên bố Tầm nhìn chung và chín văn kiện hợp tác giữa các bộ, ngành bao quát những lĩnh vực như chính sách biển, môi trường, năng lượng, giáo dục, viện trợ không hoàn lại và tư pháp. Đây là dấu hiệu cho thấy hai bên muốn chuyển cam kết chính trị thành chương trình cụ thể. Tác động của quan hệ cũng nằm ở đời sống thường ngày: Việt Nam đề nghị Nhật Bản hỗ trợ gần 700.000 công dân Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại đó; đồng thời đề nghị tạo thuận lợi về thị thực cho kỹ sư công nghệ. Nhật Bản cho biết đang triển khai kênh thông tin hỗ trợ công dân Việt Nam gặp khó khăn.
Nhân dịp hướng tới 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, hai nước nhất trí khởi động Năm Du lịch Việt Nam - Nhật Bản 2027–2028. Nhưng sức bền của quan hệ sẽ không được quyết định bởi nghi thức hay mục tiêu kim ngạch riêng lẻ: điều quan trọng là đầu tư tạo chuyển giao công nghệ, hợp tác khoa học tạo đổi mới hữu ích, và người lao động có thêm kỹ năng cùng cơ hội. Nếu biến các văn kiện thành dự án đúng tiến độ và lợi ích có thể cảm nhận, mục tiêu 80 tỷ USD mới gắn với thịnh vượng bền vững.
