Pushkin gặp khán giả Hà Nội qua ngôn ngữ chuyển động
Eugene Onegin là vở ballet đương đại của Boris Eifman, chuyển thể từ tiểu thuyết thơ cùng tên của Alexander Pushkin, dùng chuyển động, âm nhạc và sân khấu để khắc họa những mâu thuẫn nội tâm trong tình yêu. Sau bốn đêm diễn tại TP.HCM, Boris Eifman Ballet đưa tác phẩm đến Hà Nội với chuỗi bốn suất từ ngày 28 đến 31-10, bắt đầu lúc 19h30. Đêm mở màn 28-10 tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô là cuộc gặp gỡ giữa văn học Nga, âm nhạc và nghệ thuật hình thể. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc minh họa lại cốt truyện, mà ở cách Eifman biến một bi kịch quen thuộc thành trải nghiệm sân khấu đương đại. Với khán giả tìm kiếm một ballet Hà Nội có ý tưởng rõ nét, đây là tác phẩm đặt cảm xúc và lựa chọn của con người ở vị trí trung tâm.
Bi kịch nằm ở điều ta nhận ra quá muộn
Boris Eifman không giữ nguyên khung cảnh nước Nga thế kỷ XIX; ông đặt các nhân vật vào một thế giới đương đại, nơi những quy tắc cũ lung lay và xung đột cá nhân hiện lên gần với người xem hôm nay. Eugene lạnh lùng, kiêu hãnh và khước từ tình yêu chân thành của Tatyana; đến khi hiểu giá trị tình cảm ấy, anh mới nhận ra cơ hội đã qua. Tatyana cũng trưởng thành sau những biến động, không còn là cô gái sẵn sàng trao trọn trái tim như trước. Lensky đại diện cho lý tưởng và cảm xúc mãnh liệt của tuổi trẻ. Cách kể này khiến bi kịch không chỉ là một mối tình dang dở, mà còn là khoảng cách giữa điều ta mong muốn và điều ta lựa chọn. Vở diễn nhắc rằng đôi khi mất mát day dứt nhất là từng đứng trước hạnh phúc mà không nhận ra.
Khi cơ thể nói thay lời thoại
Trong Eugene Onegin, những bước nhảy không chỉ tạo vẻ đẹp thị giác mà còn mở ra thế giới nội tâm phức tạp của nhân vật. Cơ thể vươn tới rồi khước từ, những lần tiến gần và tách rời biến tình yêu, lòng kiêu hãnh cùng nuối tiếc thành xung đột có thể nhìn thấy trên sân khấu. Boris Eifman, người công diễn tác phẩm lần đầu tại Saint Petersburg ngày 3-3-2009, chọn cách kể thiên về tâm lý thay vì thuật lại nguyên vẹn câu chuyện Pushkin. Artyom Lepkov đảm nhận vai Eugene Onegin, Victoria Mokrousova là Tatyana, Vladimir Afonichkin vào vai Lensky và Mara Tudose hóa thân thành Olga. Sự kết hợp giữa âm nhạc cổ điển của Pyotr Tchaikovsky và ảnh hưởng rock hiện đại càng làm rõ độ căng giữa khát vọng, thực tại và những cảm xúc không thể nói thành lời.
Một lựa chọn nghệ thuật táo bạo, không hoàn toàn an toàn
Thiết kế sân khấu của Zinovy Margolin, cùng ánh sáng và phục trang, góp phần định hình tâm trạng và làm nổi bật những mâu thuẫn giữa các nhân vật. Tuy vậy, cách chuyển thể táo bạo không nhất thiết tạo đồng thuận: việc đặt một tác phẩm kinh điển vào ngôn ngữ và bối cảnh đương đại có thể tạo ra những cách cảm nhận khác nhau. Chính điều đó khiến vở diễn đáng bàn hơn một màn trình diễn chỉ tìm kiếm sự an toàn. Đêm mở màn tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô thu hút đông đảo người yêu nghệ thuật, trong đó có Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và đại diện nhiều cơ quan, đơn vị. Chương trình nối tiếp thành công của Anna Karenina tại Việt Nam năm 2025, mở thêm cơ hội để công chúng tiếp cận ballet đương đại quốc tế. Với người yêu văn học Nga và nghệ thuật múa, Eugene Onegin cho thấy một tác phẩm kinh điển vẫn có thể đặt ra câu hỏi mới về tình yêu và lựa chọn.
Kết luận: Kinh điển sống được khi dám đổi cách kể
Eugene Onegin thành công trên sân khấu Hà Nội không chỉ nhờ danh tiếng của Pushkin hay vẻ đẹp kỹ thuật của ballet. Sức nặng của vở diễn đến từ quyết định kể lại bi kịch bằng cơ thể, nhịp điệu và những khoảng cách giữa các nhân vật, để khán giả tự cảm nhận điều lời thoại khó diễn đạt trọn vẹn. Cách làm ấy có thể tạo ra nhiều ý kiến khác nhau, nhưng đó cũng là dấu hiệu của một tác phẩm không bằng lòng với việc minh họa nguyên tác. Sau các suất diễn tại TP.HCM, Boris Eifman Ballet đã mang đến Hà Nội một cách tiếp cận riêng với văn học Nga: táo bạo, giàu kịch tính và gợi suy nghĩ. Vở diễn nhắc người xem rằng tình yêu đôi khi không mất vì thiếu cơ hội, mà vì ta hiểu giá trị của nó quá muộn.
