Linh hoạt phương thức, nhưng phải thống nhất chuẩn đánh giá
Tuyển sinh lớp 10 kết hợp thi tuyển và xét tuyển là phương thức dùng đồng thời kết quả bài thi cùng những căn cứ học tập hoặc tiêu chí phù hợp khác để lựa chọn học sinh vào trường trung học phổ thông. Sở GD&ĐT TP.HCM đang nghiên cứu cách áp dụng linh hoạt theo điều kiện từng khu vực; xét tuyển dự kiến được mở rộng ở một số trường có đặc thù riêng. Đây là hướng đáng xem xét, bởi một kỳ thi duy nhất khó phản ánh đầy đủ năng lực và hoàn cảnh học tập của mọi em. Nhưng thêm phương thức không mặc nhiên tạo thêm công bằng: nếu điểm học bạ giữa các trường không được chuẩn hóa, học sinh có thể được đánh giá theo những thước đo khác nhau. Vì vậy, câu hỏi trọng tâm không chỉ là thi hay xét, mà là thành phố xây dựng tiêu chí tuyển sinh thế nào để các con đường cùng dẫn tới một chuẩn công bằng.
Áp lực cạnh tranh bắt đầu từ trước lớp 10
Bối cảnh cạnh tranh ở TP.HCM cho thấy vì sao mọi điều chỉnh tuyển sinh cần được cân nhắc kỹ. Năm 2025, Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa nhận 4.851 hồ sơ cho 350 chỉ tiêu vào lớp 6, tương đương tỷ lệ chọi khoảng 1/13,8. Đây là một ví dụ nổi bật về tỷ lệ chọi lớp 6, không phải căn cứ trực tiếp để suy ra mức cạnh tranh vào lớp 10; nhưng nó cho thấy áp lực tuyển chọn đã hiện diện từ sớm. Khi học sinh từng trải qua những cuộc đua đầu vào khắc nghiệt, việc xét tuyển ở bậc tiếp theo càng cần tránh biến chênh lệch giữa trường này với trường khác thành lợi thế hoặc bất lợi khó kiểm soát. Một cơ chế mới nên giảm sự phụ thuộc vào một kỳ thi, chứ không chuyển áp lực sang hệ thống điểm số thiếu đồng bộ.
Công bằng cần được chứng minh bằng quy tắc rõ ràng
Theo nhà giáo ưu tú Nguyễn Văn Ngai, kinh nghiệm trước đây của thành phố cho thấy đánh giá giữa các trường THCS chưa đồng đều; nếu dùng kết quả học tập để xét tuyển thì cần tiêu chí chung, bảo đảm khách quan giữa học sinh. Nhận định này chỉ ra phần khó nhất của phương án thi tuyển xét tuyển: phải làm rõ môn học và kết quả nào được tính, cách quy đổi điểm ra sao, có chuẩn chung nào để đối chiếu giữa các trường, và cơ chế xử lý khiếu nại thế nào. Những nội dung đó chưa được công bố trong thông tin hiện có, nên chưa thể kết luận phương án sẽ vận hành ra sao. Thành phố cũng cần nói rõ trường nào áp dụng phương thức nào, học sinh có thể đăng ký những trường nào và quyền lựa chọn có đồng đều giữa các địa bàn hay không. Công bố tiêu chí sớm, cùng ví dụ tính điểm dễ kiểm tra, sẽ giúp phụ huynh chuẩn bị trên thông tin thay vì suy đoán.
Công bố sớm là một phần của công bằng
Quy mô học sinh khiến sự chuẩn bị càng cấp thiết: năm học 2026-2027, TP.HCM ước có khoảng 210.932 học sinh lớp 9; thành phố đang chờ dữ liệu ổn định để dự báo tuyển sinh năm học 2027-2028. Trong quý IV/2026, Sở dự kiến yêu cầu các đơn vị rà soát cơ sở vật chất, đội ngũ và năng lực tiếp nhận để làm căn cứ xây dựng, điều chỉnh chỉ tiêu; phương án chính thức sẽ được thông tin sau khi hoàn tất các bước theo thẩm quyền. Phụ huynh có lý do mong quy định rõ và công bố sớm: thay đổi cách tuyển sinh ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn trường và kế hoạch học tập của con. Thành phố cũng dự kiến tăng cường tư vấn, cung cấp thông tin về các loại hình học tập và công khai dữ liệu trường học trên cổng tuyển sinh. Kết luận, kết hợp thi với xét tuyển chỉ đáng ủng hộ khi chuẩn đánh giá thống nhất, quy trình minh bạch và cơ hội dự tuyển được giải thích cụ thể cho mọi gia đình.
