Hợp tác học thuật Việt–Thái: nền tảng mới cho quan hệ 50 năm
Hợp tác học thuật Việt–Thái là quá trình các trường đại học, viện nghiên cứu và thiết chế văn hóa hai bên thiết kế, triển khai những chương trình nghiên cứu chung, trao đổi sinh viên, giao lưu ngôn ngữ và các hoạt động học thuật, nhằm củng cố quan hệ ngoại giao 50 năm, nuôi dưỡng hiểu biết lẫn nhau và tạo nền tảng tri thức cho một mô hình đối tác khu vực kiểu mới. Trong bối cảnh kỷ niệm quan hệ ngoại giao 50 năm giữa hai nước, trục hợp tác này đang nổi lên như “phần cứng trí tuệ” của quan hệ song phương, chứ không còn là phụ trợ mang tính lễ nghi. Quan điểm cần khẳng định là: nếu không đầu tư nghiêm túc cho hợp tác học thuật và trao đổi văn hóa khu vực, mọi khẩu hiệu về hình mẫu đối tác ASEAN sẽ chỉ dừng lại ở tuyên bố.
Từ hội thảo Thammasat đến mạng lưới nghiên cứu chung
Hội thảo khoa học quốc tế tại Đại học Thammasat với sự tham dự của đoàn Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ĐHQGHN là minh chứng rõ nhất cho đà hợp tác học thuật Việt–Thái đang được nâng tầm. Không chỉ là một sự kiện kỷ niệm, hội thảo quy tụ các nhà nghiên cứu từ Viện Nghiên cứu Đông Á, Khoa Xã hội Nhân văn Thammasat và các khoa Ngôn ngữ học & Việt Nam học, Nhân học & Tôn giáo học, Đông phương học của Trường ĐH KHXH&NV. Cấu trúc này cho thấy hai bên đang dịch chuyển từ ngoại giao học thuật tượng trưng sang xây dựng mạng lưới nghiên cứu liên ngành. Phát biểu của GS.TS. Hoàng Anh Tuấn về hợp tác trong chính sách ngôn ngữ, di cư, cộng đồng xuyên quốc gia, bảo tồn di sản số và chương trình giảng dạy song ngữ cho thấy một tầm nhìn chiến lược: biến hợp tác học thuật Việt–Thái thành “phòng thí nghiệm sống” cho các vấn đề Đông Nam Á đương đại.
Lễ hội, ngôn ngữ và thế hệ trẻ: ngoại giao văn hóa từ Udon Thani
Nếu Thammasat là không gian của khoa học, thì Udon Thani đang trở thành “phòng khách văn hóa” của quan hệ ngoại giao 50 năm. Ngày 28/8, tại tỉnh này, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Khon Kaen phối hợp với Đại học Rajabhat Udon Thani tổ chức Lễ hội Văn hóa Việt Nam–Thái Lan, nhân kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Đây không chỉ là sân khấu trình diễn áo dài hay ẩm thực; nó là bài kiểm tra thực tế cho năng lực trao đổi văn hóa khu vực: sinh viên hai nước, kiều bào, lãnh đạo địa phương cùng chia sẻ ký ức và câu chuyện. Câu nói đáng trích là: “Lễ hội Văn hóa Việt Nam–Thái Lan không chỉ là dịp giao lưu… mà còn là cơ hội nhìn lại chặng đường 5 thập kỷ hữu nghị, hợp tác và hướng tới tương lai”. Khi thế hệ trẻ được đặt ở trung tâm lễ hội, ngoại giao nhân dân không còn là khẩu hiệu.
Thư viện Việt Nam, cuộc thi hùng biện và sức bật mềm của quan hệ song phương
Một sự kiện giàu tính biểu tượng nhưng lại có ý nghĩa thực dụng là việc mở Thư viện Việt Nam tại Trung tâm Việt Nam học của UDRU ở Udon Thani. Thư viện này được kỳ vọng là không gian đọc, học tiếng Việt, triển lãm ảnh, phim, âm nhạc, nghệ thuật và ẩm thực Việt Nam, qua đó thúc đẩy hợp tác giáo dục–đào tạo và kết nối thế hệ trẻ hai nước. Trên trục ngôn ngữ, các cuộc thi hùng biện và trả lời câu hỏi với chủ đề “Ngôn ngữ, xã hội và văn hóa Việt Nam” dành cho sinh viên, cùng cuộc thi video “Tik Tok 2026: Thailand–Vietnam 50 Years of Friendship”, đang biến thanh thiếu niên thành tác nhân nội dung chứ không chỉ là khán giả. Đây chính là dạng trao đổi văn hóa khu vực có sức lan tỏa nhanh nhất trong kỷ nguyên số: nội dung do người trẻ tạo, nói bằng ngôn ngữ của họ, nhưng neo vào trục quan hệ song phương.
Hướng tới hình mẫu đối tác ASEAN: cơ hội và điều kiện
Trong diễn ngôn ngoại giao, cụm từ “hình mẫu đối tác ASEAN” thường bị lặp lại đến mức mòn nghĩa; tuy nhiên, quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam–Thái Lan đang dần cho nó nội dung cụ thể. Phát biểu tại lễ kỷ niệm Quốc khánh Việt Nam và 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Tổng Lãnh sự Đinh Hoàng Linh nhấn mạnh quan hệ này đang phát triển “ngày càng sâu sắc, thực chất… trở thành hình mẫu về hợp tác phát triển trong ASEAN”. Khoảng 1.000 kiều bào khu vực Đông Bắc Thái Lan tham dự sự kiện cho thấy chiều sâu xã hội của quan hệ này. Nhưng để thành hình mẫu, hợp tác học thuật Việt–Thái phải tiếp tục mở rộng: từ vài trường nòng cốt sang mạng lưới rộng khắp; từ một số lễ hội sang lịch sự kiện ngoại giao văn hóa thường niên, đặc biệt ở những địa bàn như Udon Thani, nơi sở hữu cộng đồng Thái gốc Việt và các di tích lịch sử quan trọng.
