Đà tăng đang đưa ngành đến gần mục tiêu lớn
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác và nuôi trồng như tôm, cá, mực và nhuyễn thể ra thị trường nước ngoài, nơi tăng trưởng phụ thuộc vào sức mua, năng lực chế biến và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn. Sau 10 tháng năm 2026, kim ngạch toàn ngành đạt 10,4 tỷ USD, tăng 12,1%; riêng tháng 10 đạt 1,32 tỷ USD, tăng 13,5% so với cùng kỳ. Đây là nền tảng đáng kể để hướng tới mục tiêu 12 tỷ USD trong năm, nhưng không nên nhầm một giai đoạn thuận lợi với đà tăng đã được bảo đảm. Tầm nhìn tiến sát 16 tỷ USD vào năm 2029 chỉ có sức thuyết phục nếu ngành giữ được nhiều thị trường và mặt hàng cùng đóng góp. Trung Quốc và Hồng Kông đang là động lực nổi bật, trong khi xuất khẩu sang Mỹ suy giảm; sự lệch nhịp ấy cho thấy tăng trưởng cần thêm điểm tựa.
Lý do cần nhìn rộng hơn nằm ở sự phân hóa giữa các thị trường: khả năng tận dụng nhu cầu tại từng khu vực và đa dạng hóa đầu ra sẽ quyết định độ bền của tăng trưởng. Với người tiêu dùng, diễn biến xuất khẩu có thể hiện diện qua nguồn hàng cá tra cho nhà hàng, suất ăn công nghiệp, tôm và surimi theo mùa lễ Tết, cùng cá khô và hải sản ngách phục vụ bữa ăn gia đình. Bởi vậy, con số toàn ngành không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp; nó còn phản ánh việc các chuỗi cung ứng có duy trì được nguồn hàng quen thuộc hay không. Mục tiêu lớn cần được xây bằng đơn hàng ổn định và sản phẩm có giá trị cao hơn, thay vì chỉ trông vào một thị trường đang tăng nhanh.

Singapore là cơ hội, nhưng không nên cạnh tranh bằng lượng hàng giá thấp
Singapore nổi lên như một điểm tựa đáng chú ý vì nhu cầu thủy sản được dự báo duy trì cao và ổn định trong những tháng cuối năm 2026. Trong 9 tháng, Việt Nam cung ứng 21.085 tấn, tăng 7,6%, đứng thứ hai sau Malaysia. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang thị trường này cũng tăng 7,7% trong cùng kỳ, nhanh hơn mức tăng chung của nhập khẩu thủy sản tại Singapore. Những kết quả ấy cho thấy thủy sản Singapore không phải cơ hội nhất thời, nhưng vị trí thứ hai về lượng chưa đồng nghĩa với lợi thế bền vững. Đơn giá bình quân gần như không đổi, còn tăng trưởng chủ yếu đến từ hàng phổ thông; nếu chỉ chạy theo sản lượng, doanh nghiệp dễ bị đối thủ giá rẻ ép biên lợi nhuận.
Lợi thế rõ nhất của Việt Nam nằm ở phi-lê cá và thịt cá, nhóm chiếm hơn một nửa giá trị xuất khẩu sang Singapore trong 9 tháng; riêng cá tra giữ vị thế áp đảo trong phân khúc phi-lê cá tra đông lạnh. Nhưng vị thế ấy cần được chuyển thành sản phẩm chế biến sẵn, đóng gói bán lẻ và phù hợp kênh suất ăn công nghiệp, thay vì phụ thuộc vào hàng đông lạnh phổ thông. Cách đi này vừa giúp nhà nhập khẩu có lựa chọn tiện dụng, vừa tăng giá trị trên mỗi đơn hàng. Singapore đáng để mở rộng, song không nên được xem là nơi chỉ cần bán nhiều hơn là thắng: chất lượng ổn định và chế biến sâu mới giúp Việt Nam thu hẹp khoảng cách với các nguồn cung cạnh tranh.

Tôm tăng lũy kế, nhưng tháng giảm là lời cảnh báo
Tôm vẫn là trụ cột của ngành, song bức tranh lũy kế và diễn biến gần nhất đang đi theo hai hướng khác nhau. Trong 10 tháng, xuất khẩu tôm đạt 4,21 tỷ USD, tăng 8,8%; riêng tháng 10, kim ngạch giảm 6,1% so với cùng kỳ, kéo tốc độ tăng lũy kế xuống từ mức 11% sau 9 tháng. Tôm chân trắng đóng góp phần lớn doanh số nhưng tăng chậm hơn mức chung, còn tôm hùm xanh tăng mạnh và chiếm hơn 60% phần kim ngạch tăng thêm của nhóm tôm. Điều đó cho thấy không thể chỉ nhìn tổng kim ngạch để kết luận ngành đang khỏe đồng đều. Một mặt hàng tăng nhanh đang gánh đáng kể phần tăng trưởng, trong khi sản phẩm chủ lực đối diện cạnh tranh về giá và nguồn cung.
Sức ép càng rõ khi nguồn cung từ Ecuador tăng trong lúc lượng tôm nhập khẩu của Mỹ và EU giảm; thuế quan, chi phí sản xuất và cạnh tranh quốc tế khiến doanh nghiệp Việt khó cải thiện giá bán. Cuối năm, nhu cầu mùa lễ hội có thể hỗ trợ đơn hàng, nhưng không xóa được áp lực cạnh tranh. Vì thế, xuất khẩu tôm cần chuyển trọng tâm từ giành đơn bằng giá thấp sang chế biến, phân khúc và thị trường đa dạng hơn. Singapore cũng đặt ra bài học tương tự: tránh phụ thuộc vào mã tôm đông lạnh phổ thông và tìm cách tạo khác biệt về chất lượng, tiện ích hoặc chế biến. Đà tăng của toàn ngành là cơ hội, không phải giấy bảo đảm. Muốn tiến tới mục tiêu lớn, Việt Nam phải biến sản lượng thành giá trị và giảm lệ thuộc vào một vài thị trường hay mặt hàng.






