Chuỗi giá trị lúa gạo bền vững: Trục mới của hợp tác Việt Nam – Australia
Chuỗi giá trị lúa gạo bền vững là hệ thống liên kết từ sản xuất, thu hoạch, chế biến, lưu trữ đến tiêu thụ, được tổ chức dựa trên tiêu chí giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao giá trị gia tăng cho hạt gạo. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam và Australia định hướng mở rộng đầu tư vào chuỗi giá trị lúa gạo không chỉ là một thỏa thuận kinh tế, mà là bước xoay trục chiến lược của cả hai nước hướng tới nông nghiệp bền vững và an ninh lương thực dài hạn. Theo thông tin từ Bộ Tài chính, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước đến Australia từ ngày 9-12/8 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã làm việc với Tổng Giám đốc SunRice để bàn sâu về định hướng mở rộng đầu tư và cơ hội hợp tác phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là tín hiệu cho thấy hợp tác Australia trong nông nghiệp đang dịch chuyển từ mua bán ngắn hạn sang liên kết chuỗi dài hạn.
SunRice Việt Nam: Từ người mua gạo đến nhà kiến tạo chuỗi giá trị
Điểm đáng chú ý là SunRice không còn chỉ xuất hiện như một khách hàng quốc tế của gạo Việt Nam, mà đang dần trở thành nhà kiến tạo chuỗi giá trị lúa gạo tại chỗ. Tập đoàn này bắt đầu thu mua gạo từ Việt Nam từ năm 2012 và hiện đã có hoạt động chế biến tại Đồng Tháp, đồng thời hợp tác với nông dân, các cơ sở nghiên cứu và đối tác trong nước nhằm nâng cao chất lượng và tính bền vững của chuỗi lúa gạo. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn ghi nhận hoạt động và cam kết lâu dài của SunRice tại Việt Nam, đồng thời hoan nghênh tập đoàn tiếp tục tăng cường liên kết với nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong nước để phát triển chế biến, lưu trữ, truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị sản phẩm gạo Việt Nam. Quan điểm ở đây rất rõ ràng: nếu SunRice chỉ dừng ở thu mua, Việt Nam ít nhiều vẫn ở thế bị động; nhưng khi SunRice đầu tư vào chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và quản trị chất lượng, chuỗi giá trị lúa gạo sẽ được tái cấu trúc theo chuẩn quốc tế.
Đồng bằng sông Cửu Long: Thử nghiệm lớn cho nông nghiệp bền vững
Việc chọn Đồng bằng sông Cửu Long làm trọng tâm phát triển chuỗi giá trị lúa gạo là lựa chọn chiến lược nhưng cũng đầy thách thức. Hai bên đã trao đổi cụ thể về các cơ hội hợp tác trong phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững tại khu vực này, nơi được đánh giá có vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược nông nghiệp xanh và phát thải thấp của Việt Nam. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh Việt Nam đang thúc đẩy nông nghiệp hiện đại, xanh, tuần hoàn và phát thải thấp; trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long là vùng then chốt để thử nghiệm các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tận dụng phụ phẩm theo hướng kinh tế tuần hoàn. Nhìn ở góc độ cơ hội, đây là “phòng thí nghiệm ngoài trời” cho các mô hình nông nghiệp bền vững gắn với thị trường toàn cầu; nhưng nếu không quản trị tốt, khu vực này cũng có nguy cơ rơi vào vòng xoáy phụ thuộc vào một vài doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi.
Hợp tác Australia: Từ an ninh lương thực đến phát triển nguồn nhân lực
Hợp tác Australia trong nông nghiệp bền vững không dừng ở lúa gạo hay SunRice; nó gắn chặt với một kiến trúc hợp tác rộng hơn về khoa học công nghệ, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Theo Bộ Tài chính, hai bên thống nhất tiếp tục thúc đẩy các chương trình hợp tác thực chất, lâu dài và có khả năng nhân rộng, vừa nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo Việt Nam, vừa góp phần củng cố hợp tác song phương trong nông nghiệp, khoa học công nghệ, phát triển xanh và an ninh lương thực. Song song với SunRice, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng làm việc với lãnh đạo Đại học RMIT về mở rộng hiện diện tại Việt Nam, trong đó RMIT Việt Nam hiện có khoảng 12.000 sinh viên, hơn 1.000 cán bộ, giảng viên và nhân viên, với hơn 25.000 sinh viên đã tốt nghiệp. Thông điệp đáng chú ý ở đây là: nếu chuỗi giá trị lúa gạo cần vốn và công nghệ, thì nó cũng cần một lực lượng lao động được đào tạo bài bản để vận hành các mô hình nông nghiệp bền vững mới.
Tương lai chuỗi giá trị lúa gạo: Cơ hội lớn, yêu cầu cao
Hướng mở rộng đầu tư chuỗi giá trị lúa gạo giữa Việt Nam và Australia đặt ra một bài toán kép: vừa phải nâng cao giá trị hạt gạo, vừa bảo đảm tính bền vững cho hệ sinh thái nông nghiệp. Hai bên đã thống nhất tiếp tục thúc đẩy các chương trình hợp tác có khả năng nhân rộng, gắn đào tạo với nhu cầu của thị trường lao động, nghiên cứu ứng dụng và đổi mới sáng tạo, qua đó đóng góp cho phát triển nguồn nhân lực và củng cố quan hệ hợp tác song phương. Điều đó cho thấy, nếu Việt Nam coi Đồng bằng sông Cửu Long là “thủ phủ lúa gạo”, thì phải xem các đối tác như SunRice là phép thử để chuyển từ mô hình sản xuất số lượng sang mô hình chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, có truy xuất nguồn gốc và phát thải thấp. Cơ hội rất rõ, nhưng điều kiện kèm theo cũng khắt khe: nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp trong nước phải thật sự bước vào sân chơi chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ đứng ở “rìa ruộng” nhìn doanh nghiệp nước ngoài dẫn dắt.
