Chuyến công du tháng 11: Một bước đi chiến lược, không chỉ là nghi thức
Chuyến thăm dự kiến của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Philippines để dự Hội nghị Cấp cao ASEAN ngày 16/11, rồi sang Thâm Quyến (Trung Quốc) dự Hội nghị APEC từ 17-19/11, là một hoạt động ngoại giao cấp cao nhằm củng cố vị thế của Mỹ tại châu Á–Thái Bình Dương, tái khẳng định cam kết với các đối tác Đông Nam Á và quản lý cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc. Đây không phải là một chuyến đi "cho có mặt" sau bầu cử giữa kỳ, mà là bước đi được tính toán trong bối cảnh Washington muốn tăng cường can dự vào khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Khi Trump thăm Philippines và Trung Quốc, ông mang theo thông điệp rằng Mỹ sẽ không rời khỏi bàn cờ khu vực, dù cạnh tranh với Bắc Kinh ngày càng phức tạp. Câu hỏi không phải là Mỹ có hiện diện hay không, mà là hiện diện theo cách nào và với giá trị gì cho các nước trong khu vực.
Philippines và Hội nghị ASEAN: Bàn đạp của Mỹ tại Đông Nam Á
Việc Trump thăm Philippines trước khi sang Trung Quốc cho thấy Đông Nam Á vẫn là điểm tựa không thể thiếu trong chiến lược ngoại giao Mỹ châu Á. Hội nghị ASEAN tháng 11 tại Manila là dịp để Washington chứng minh rằng các cam kết an ninh và kinh tế với khu vực không chỉ nằm trên giấy. Theo một quan chức Nhà Trắng, chuyến công du nhằm "tái khẳng định cam kết của Washington đối với các đối tác Đông Nam Á, đồng thời thúc đẩy các mục tiêu kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ". Philippines, với vai trò là đồng minh hiệp ước và quốc gia nằm trên tuyến đầu tranh chấp Biển Đông, là mảnh ghép trung tâm trong bức tranh này. Mỹ đã tăng cường hợp tác quốc phòng, mở rộng tiếp cận các căn cứ quân sự và thúc đẩy phối hợp an ninh với Manila trong thời gian qua. Việc Trump xuất hiện tại Hội nghị Cấp cao ASEAN không chỉ là đáp lại lời mời nhiều lần của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr., mà còn là lời nhắc với các nước ASEAN rằng Mỹ vẫn coi họ là đối tác chiến lược, chứ không phải vùng đệm giữa hai siêu cường.
APEC Thâm Quyến: Sân khấu cho cạnh tranh và đối thoại Mỹ–Trung
Nếu Manila là nơi Mỹ củng cố liên kết với ASEAN, thì Thâm Quyến – điểm dừng cho Hội nghị APEC Trung Quốc – là nơi Trump phải đối mặt trực tiếp với bài toán lớn hơn: vừa cạnh tranh, vừa ổn định quan hệ với Bắc Kinh. Tại đây, ông dự kiến gặp Chủ tịch Tập Cận Bình, nối tiếp các cuộc gặp tại Bắc Kinh hồi tháng 5 và tại Nhà Trắng hồi tháng 9, nơi hai bên đã công bố sáng kiến hợp tác ngoại giao về cơ chế cảnh báo liên quan trí tuệ nhân tạo và gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đến ngày 10/1/2027. Theo thông tin hiện có, chương trình nghị sự song phương tại APEC sẽ xoay quanh thương mại, thuế quan, công nghệ cao, AI, kiểm soát xuất khẩu, chuỗi cung ứng và cơ chế ổn định quan hệ. Nói cách khác, APEC Thâm Quyến là nơi Mỹ thử sức liệu có thể "quản lý cạnh tranh" với Trung Quốc mà không trượt sang đối đầu toàn diện. Việc hai nhà lãnh đạo còn dự kiến gặp lại tại G20 ở Miami vào tháng 12 cho thấy Washington muốn duy trì kênh đối thoại liên tục, nhưng không nhượng bộ trong các vấn đề cốt lõi như Đài Loan, kiểm soát xuất khẩu công nghệ và đất hiếm.
Ngoại giao Mỹ châu Á: Tái định vị hay chỉ là điều chỉnh chiến thuật?
Chuyến công du này phản ánh rõ nét cách Washington đang tái định vị chiến lược tại châu Á–Thái Bình Dương: kết hợp trấn an đồng minh, tranh thủ đối tác và kiềm chế đối thủ trong một hành trình kéo dài từ 16 đến 19/11. Việc Trump thăm Philippines và Trung Quốc liên tiếp cho thấy Mỹ chấp nhận thực tế rằng ASEAN và Trung Quốc là hai trụ cột song song, không thể tách rời, trong mọi tính toán về khu vực. Washington muốn tăng cường can dự với Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nhưng không thể làm điều đó bằng cách bỏ qua các diễn đàn đa phương như Hội nghị Cấp cao ASEAN và Hội nghị APEC Trung Quốc. Tuy nhiên, đây mới là bước điều chỉnh chiến thuật hơn là một học thuyết mới: Mỹ vẫn duy trì hạn chế xuất khẩu vi mạch và công nghệ thiết yếu sang Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh tiếp tục dùng nguồn cung đất hiếm như đòn bẩy. Sự khác biệt nằm ở chỗ Washington giờ muốn vừa gây sức ép, vừa giữ kênh đối thoại mở, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp đối đầu.
Kết luận: Một chuyến đi nhỏ cho Trump, nhưng là phép thử lớn cho khu vực
Nhìn từ bên ngoài, chuyến công du châu Á của Trump trong tháng 11 có thể được xem như một vòng hội nghị thường niên, nhưng với khu vực, đây là phép thử cho tương lai trật tự châu Á–Thái Bình Dương. Nếu Trump thăm Philippines và xuất hiện mạnh mẽ tại Hội nghị ASEAN tháng 11, các nước Đông Nam Á sẽ có thêm cơ sở tin rằng Mỹ không bỏ rơi họ trong cạnh tranh Mỹ–Trung. Nếu tại Hội nghị APEC Trung Quốc, Washington và Bắc Kinh duy trì được đối thoại về thương mại, công nghệ và AI, đồng thời giữ vững các giới hạn đỏ của mình, khu vực sẽ có thêm thời gian để điều chỉnh chiến lược quốc gia. Ngược lại, nếu chuyến đi chỉ dừng ở những tuyên bố chung chung, không gắn với các bước đi cụ thể, nó sẽ bị nhìn nhận như một vòng lặp ngoại giao thiếu chiều sâu. Cuối cùng, ý nghĩa lớn nhất của chuyến công du không nằm ở số cuộc gặp, mà ở việc Mỹ chứng minh được rằng ngoại giao Mỹ châu Á là một cam kết dài hạn, chứ không phải phản ứng nhất thời trước áp lực cạnh tranh với Trung Quốc.
