Từ quan hệ cấp vốn sang cùng phát triển
Hợp tác tài chính Việt Nhật là sự phối hợp giữa hai nước nhằm phát triển thị trường tài chính, thiết kế công cụ huy động vốn và đầu tư vào những công trình tạo năng lực cạnh tranh lâu dài, thay vì chỉ chuyển vốn từ bên này sang bên kia.
Đó là định hướng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu tại cuộc gặp các tổ chức tài chính hàng đầu Nhật Bản sáng 11-11, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản. Buổi gặp diễn ra tại Sở Giao dịch chứng khoán Tokyo, với chủ đề hợp tác tài chính và huy động vốn phát triển hạ tầng chiến lược; kết thúc sự kiện, ông đánh chuông tại sở giao dịch.
Thay đổi này đáng chú ý vì đặt trọng tâm vào năng lực tạo vốn, chứ không chỉ quy mô vốn nhận được. Nhật Bản đã góp phần xây dựng nhiều công trình quan trọng tại Việt Nam trong những thập kỷ qua; bước tiếp theo là cùng hình thành cách tài trợ phù hợp với những dự án lớn, dài hạn và phức tạp hơn.
Nhu cầu hạ tầng vượt khỏi một nguồn vốn
Lý do phải đổi cách tiếp cận nằm ở quy mô và tính đa dạng của nhu cầu. Trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo, Việt Nam ưu tiên đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, cảng hàng không, cảng biển, logistics, năng lượng, hạ tầng số và các hành lang kinh tế chiến lược.
Những dự án ấy cần nguồn lực dài hạn, trong khi ngân sách nhà nước hoặc một kênh huy động riêng lẻ không thể đáp ứng toàn bộ. Vì thế, huy động vốn hạ tầng cần kết hợp đầu tư công, vốn hỗ trợ phát triển chính thức, nguồn vốn ưu đãi, vốn tư nhân, hợp tác công – tư và công cụ thị trường vốn. Đây không phải lời mời gọi vay bằng mọi giá: từng phương án phải phù hợp với khả năng hoàn trả, hiệu quả sử dụng và giới hạn rủi ro.
Chất lượng chuẩn bị dự án và cách phân bổ rủi ro sẽ quyết định liệu nhà đầu tư dài hạn có tham gia hay không. Nếu những khâu này yếu, nhu cầu vốn lớn vẫn khó chuyển thành công trình khả thi.
Thị trường tài chính phải lớn lên cùng công trình
Cuộc gặp ở Tokyo có ý nghĩa vượt ra ngoài việc kết nối nhà đầu tư với danh mục dự án. Các trao đổi tập trung vào nguồn vốn trung và dài hạn, khả năng tiếp cận nhà đầu tư tổ chức quốc tế, công cụ thị trường vốn, mô hình tài trợ giao thông, năng lượng và chuyển đổi xanh; đồng thời nhấn mạnh cấu trúc vốn hợp lý và chia sẻ rủi ro giữa khu vực công, tư.
Phát triển thị trường tài chính song hành với hạ tầng giúp mở rộng lựa chọn vốn và tạo điều kiện để nguồn lực trong nước, Nhật Bản và thị trường quốc tế gặp nhau. Việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cũng hướng tới hệ sinh thái dịch vụ hiện đại, cạnh tranh, minh bạch và phù hợp thông lệ quốc tế.
Lợi ích cuối cùng không chỉ thuộc về nhà đầu tư. Hạ tầng kết nối tốt hơn có thể cải thiện đi lại, vận chuyển hàng hóa, tiếp cận năng lượng và dịch vụ số—những thay đổi đã được các công trình hợp tác Việt Nam – Nhật Bản góp phần tạo ra.
Từ tuyên bố đến dự án có thể triển khai
Thước đo của định hướng mới sẽ là khả năng biến đối thoại thành dự án đủ điều kiện huy động vốn. Chính phủ, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành và địa phương được giao phối hợp với cơ quan, định chế tài chính và doanh nghiệp Nhật Bản; lựa chọn lĩnh vực khả thi, làm rõ nhu cầu vốn, phương thức đầu tư, cơ chế quản trị rủi ro và trách nhiệm từng bên.
Điều đó đòi hỏi chuyển từ giới thiệu cơ hội sang chuẩn bị dự án, từ trao đổi định hướng sang phương án hợp tác cụ thể, rồi từ ký kết sang triển khai và đánh giá bằng kết quả thực tế. Đây là phần khó hơn một buổi gặp, nhưng cũng là nơi quan hệ đối tác cùng phát triển được kiểm chứng.
Việt Nam và Nhật Bản có cơ hội định hình một mô hình hợp tác trong đó vốn, năng lực quản trị và thị trường cùng phục vụ hạ tầng chiến lược. Thành công sẽ không nằm ở số thỏa thuận được công bố, mà ở những dự án được chuẩn bị tốt, phân bổ rủi ro minh bạch và mang lại lợi ích bền vững cho người dân.
