Một bộ sách thống nhất, một kỳ kiểm tra năng lực chuỗi cung ứng giáo dục
Việc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hoàn thành hơn 85% phát hành sách giáo khoa năm học mới, trong bối cảnh cả nước lần đầu tiên sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất, là phép thử quy mô lớn cho toàn bộ chuỗi cung ứng giáo dục, từ biên soạn, tập huấn giáo viên đến in ấn, phân phối và hỗ trợ số, nhằm bảo đảm mọi học sinh đều có đủ sách trước ngày 15/8 để bước vào năm học 2026-2027 trong trạng thái sẵn sàng cao nhất. Điểm đáng nói ở đây không chỉ là con số 85,2% bản sách đã được phát hành đến các địa phương tính đến ngày 20/7, mà là cách cả hệ thống giáo dục chấp nhận “thi đấu” trong một đường đua thời gian rất chặt. Khi hơn 19 triệu học sinh phổ thông cùng dùng một bộ sách giáo khoa trên toàn quốc, bất kỳ trục trặc nào trong in ấn, vận chuyển hay cập nhật nội dung đều có thể trở thành vấn đề hệ thống thay vì sự cố cục bộ. Chính vì vậy, câu chuyện sách giáo khoa năm học mới không còn là chuyện “đủ hay thiếu” từng địa phương, mà là thước đo năng lực quản trị của ngành, khả năng phối hợp giữa bộ quản lý, nhà xuất bản và mạng lưới phân phối sách giáo dục ở từng vùng. Nhìn vào tiến độ hiện tại, có thể nói hệ thống đã chọn cách chủ động chạy nước rút thay vì chờ đợi đến sát ngày nhập học mới xử lý khủng hoảng.
Từ quyết định của Bộ đến 200 triệu bản sách: đường thời gian phía sau con số 85%
Nền tảng của tiến độ hôm nay thực chất bắt đầu từ rất sớm: Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT về bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất trên toàn quốc vào cuối năm 2025. Ngay sau đó, nhà xuất bản đã chủ động chuẩn bị các điều kiện đấu thầu, in và phát hành sách giáo khoa từ cuối năm, thay vì chờ kế hoạch chi tiết trong năm sau. Đây là điểm khác biệt rõ rệt so với giai đoạn trước, khi sự phân tán lựa chọn sách tại các địa phương khiến chuỗi cung ứng vừa đa dạng vừa dễ rối. Theo kế hoạch, hơn 200 triệu bản sách giáo khoa được in cho hơn 19 triệu học sinh, bao phủ đủ các môn học, cấp học và cả những chuyên đề tự chọn. Đến ngày 20/7, hơn 99% số sách theo kế hoạch đã nhập kho và hơn 85,2% đã được phát hành ra các địa phương. Đó là một tiến độ hiếm thấy trong sản xuất sách giáo khoa, cho thấy nhà xuất bản không chỉ chạy theo mục tiêu thời gian, mà còn coi việc bảo đảm an toàn, an ninh sách – thông qua kế hoạch in bổ sung dự phòng cho thiên tai, lũ lụt và biến động dân cư – là một phần bắt buộc của chiến lược chuỗi cung ứng. Ở chiều ngược lại, Bộ Giáo dục và Đào tạo không đứng ngoài cuộc, khi yêu cầu rà soát, chỉnh lý, cập nhật nội dung liên quan đến địa danh và địa giới hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Điều này cho thấy mục tiêu thống nhất bộ sách không đồng nghĩa với cách tiếp cận “cứng nhắc”; sách giáo khoa vẫn phải phản ánh đúng thực tế quản lý nhà nước ở từng địa phương.
Phân phối sách giáo dục: từ kho trung ương đến lớp học vùng sâu
Nếu biên soạn và in ấn là nửa đầu của bài toán, thì phân phối sách giáo dục mới là nơi chuỗi cung ứng thể hiện khả năng phục vụ thực tế. Nhà xuất bản tổ chức phát hành qua hệ thống chi nhánh vùng và các công ty phát hành sách ở miền Bắc, miền Trung, miền Nam và Đồng bằng sông Cửu Long, chuyển sách đến công ty sách – thiết bị giáo dục địa phương và các cơ sở giáo dục. Đồng thời, hệ thống cửa hàng bán lẻ và kênh bán trực tuyến được mở rộng để học sinh và phụ huynh có thêm lựa chọn mua sách giáo khoa năm học mới. Tiếp cận này không chỉ là “rải kênh” cho đẹp bản đồ, mà là thừa nhận thực tế phân hóa về hạ tầng và khí hậu: vùng lũ, vùng núi, vùng đô thị sẽ có rủi ro và nhu cầu khác nhau. Kế hoạch in bổ sung sách dự phòng phục vụ thiên tai, lũ lụt và biến động dân cư – nhằm tránh thiếu sách cục bộ nếu số lượng học sinh tăng lên – cho thấy chuỗi phân phối được thiết kế để chịu được cú sốc thay vì hoạt động trong điều kiện lý tưởng. Một điểm đáng chú ý khác là nỗ lực tiết giảm chi phí sản xuất và lưu thông để giảm giá sách giáo khoa, với mức giảm bình quân 13,3% từ lớp 1 đến lớp 12 so với năm học trước. Đây không chỉ là hỗ trợ tài chính cho phụ huynh, mà còn là chọn cách dùng chính sách giá để khuyến khích mua đủ bộ sách đúng thời điểm, giảm áp lực mua lẻ, mua trễ hoặc dùng sách cũ không phù hợp chương trình.
Giáo viên, học liệu số và bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống”
Đằng sau một bộ sách giáo khoa thống nhất là câu hỏi: giáo viên có đủ thời gian và công cụ để thích ứng hay không. Từ 1/6 đến 24/7, nhà xuất bản tổ chức hai vòng tập huấn về sử dụng bộ sách thống nhất cho giáo viên và cán bộ quản lý trên toàn quốc, kết hợp trực tuyến và trực tiếp. Mỗi tên sách đều có lớp tập huấn riêng; báo cáo viên chủ yếu là tổng chủ biên, chủ biên và tác giả bộ sách, không chỉ giới thiệu nội dung mà còn giải đáp vướng mắc triển khai chương trình và sách tại cơ sở. Việc lựa chọn bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống" – vốn có tỷ lệ lựa chọn dao động từ 60–75% ở các cơ sở giáo dục qua nhiều năm – làm bộ sách giáo khoa thống nhất là một quyết định mang tính thực dụng: thay vì áp đặt một bộ sách xa lạ, hệ thống chọn bộ đã được đông đảo giáo viên và trường học tin dùng, giảm khối lượng “thích nghi lại từ đầu”. Theo lãnh đạo nhà xuất bản, tập huấn lần này không thay đổi cách tiếp cận dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, mà tập trung vào giúp giáo viên khai thác hiệu quả bộ sách trong khuôn khổ yêu cầu chương trình. Song song, hệ sinh thái giáo dục số được xây dựng như một tầng hỗ trợ lâu dài: phiên bản điện tử sách giáo khoa, sách giáo viên, vở bài tập, tài liệu bồi dưỡng, kế hoạch bài dạy và nhiều học liệu được cung cấp miễn phí trên nền tảng trực tuyến, cùng định hướng bổ sung video, audio và bài tập tương tác trong thời gian tới. Điều này cho thấy bộ sách thống nhất được đặt trong một hệ sinh thái linh hoạt, chứ không phải một "bộ chuẩn" khép kín.
Chuẩn bị năm học 2026-2027: cơ hội sửa sai những mùa sách giáo khoa hỗn loạn
Các năm học trước từng chứng kiến cảnh phụ huynh xếp hàng dài mua sách, địa phương thiếu sách giáo khoa cục bộ, hoặc học sinh phải dùng tạm sách không đúng lựa chọn của trường. Năm học 2026-2027 – với mục tiêu bảo đảm học sinh cả nước có đủ sách trước ngày 15/8 – về bản chất là nỗ lực sửa sai những mùa sách giáo khoa hỗn loạn đó, bằng cách thống nhất bộ sách, chủ động thời gian và đa dạng kênh phân phối. Khi nhà xuất bản đã nhập kho hơn 99% và phát hành hơn 85,2% số sách trước cuối tháng 7, địa phương có cơ sở để tổ chức phân phối xuống trường, kết hợp với kênh bán lẻ và trực tuyến. Cũng không thể bỏ qua vai trò của việc hỗ trợ sách cho vùng khó khăn, cùng hệ thống học liệu điện tử duy trì việc bồi dưỡng chuyên môn sau tập huấn. Điều này cho thấy chuẩn bị năm học 2026-2027 không dừng ở “đủ sách” về mặt vật chất, mà hướng tới một mặt bằng mới về năng lực dạy – học. Khi các địa phương bước vào năm học mới với sự sẵn sàng cao hơn, câu hỏi tiếp theo không còn là "có đủ sách hay không", mà là "chúng ta dùng bộ sách giáo khoa thống nhất này như thế nào". Nếu ngành giáo dục tận dụng được sự đồng bộ về nội dung và hệ sinh thái số để nâng chất lượng dạy học, thì chiến dịch sách giáo khoa năm nay sẽ là bước ngoặt đáng giá; nếu không, thành công hậu cần sẽ chỉ dừng ở việc giải quyết một cuộc khủng hoảng theo mùa.
