Chỉ đạo nóng và thông điệp rõ ràng: không học sinh nào được thiếu sách
Chỉ đạo nóng về bảo đảm cung ứng sách giáo khoa là văn bản yêu cầu các sở giáo dục và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam rà soát toàn bộ nhu cầu, điều chuyển nguồn sách và ưu tiên vận chuyển đến những trường còn thiếu, với mục tiêu mọi học sinh đều có đủ sách ngay trong những tuần đầu năm học mới. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành văn bản số 6128/BGDĐT-GDPT gửi các sở giáo dục và đào tạo cùng Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam về việc tiếp tục rà soát, bảo đảm cung ứng sách giáo khoa năm học 2026-2027. Mốc hoàn thành cung ứng trước ngày 15/9, kèm yêu cầu báo cáo kết quả trước 15 giờ ngày 12/9, cho thấy sự vào cuộc quyết liệt và không chấp nhận tình trạng thiếu hụt sách học kéo dài. Thông điệp ở đây không chỉ là giải quyết sự cố tức thời, mà là đặt lại chuẩn vận hành của cả hệ thống phân phối sách trường.
Hệ thống cung ứng sách giáo khoa đang vận hành thế nào – và vì sao vẫn trục trặc?
Trong văn bản, Bộ Giáo dục chỉ đạo các sở yêu cầu từng trường phổ thông rà soát, đối chiếu số lượng sách đã đăng ký, số phát hành đã giao, số trường tiếp nhận, học sinh đã nhận và số còn thiếu theo từng lớp, từng môn, từng đầu sách. Đồng thời, phải xác định chính xác số học sinh chưa có đủ sách giáo khoa đến từng cơ sở, từng xã và thống kê số bản còn thiếu. Phần lý thuyết của quy trình cung ứng sách giáo khoa là bài bản: có bước đăng ký nhu cầu, phân bổ, vận chuyển, giao nhận, phát hành; có thống kê tồn kho và điều chuyển từ nơi dư sang nơi thiếu. Theo nguồn tin, "Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phối hợp với các địa phương ưu tiên vận chuyển, cung ứng ngay cho những trường còn học sinh thiếu sách giáo khoa, hoàn thành trước ngày 15/9/2026". Vấn đề là những khâu này vẫn dễ bị tắc ở các trường mới thành lập, vùng sâu, vùng xa, nơi nhu cầu phát sinh nhanh nhưng dữ liệu cập nhật chậm, khiến thiếu hụt sách học lặp đi lặp lại vào mỗi năm học mới.
Chuỗi giải pháp khẩn: từ điều chuyển sách đến học liệu điện tử
Bộ Giáo dục không chỉ dừng ở yêu cầu thống kê, mà đòi hỏi các sở phải phối hợp ngay với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và đơn vị phát hành để xác nhận nhu cầu, cung ứng ngay số sách còn thiếu, điều chuyển sách từ nơi dư sang nơi thiếu. Song song, các địa phương phải thực hiện đầy đủ chính sách hỗ trợ, cấp hoặc cho mượn sách, hướng dẫn trường khai thác sách tại thư viện và sách cũ còn sử dụng được. Trong thời gian chờ bản in, phụ huynh và học sinh được hướng dẫn dùng sách giáo khoa điện tử miễn phí của Nhà xuất bản, thông qua kho học liệu số mà một số sở đã bắt đầu triển khai. Các sở phải công khai điểm phân phối, cửa hàng có sách, số điện thoại, đường dây nóng và phương án cung ứng để gia đình dễ tiếp cận. Về phía Nhà xuất bản, yêu cầu là rà soát toàn bộ quá trình tiếp nhận nhu cầu, chuẩn bị nguồn, phân bổ, vận chuyển, giao nhận và phát hành ở từng tỉnh, thống kê chính xác tồn kho, xác định lượng còn dư để điều chuyển kịp thời.
Đường dây nóng, tổ phản ứng nhanh: minh bạch hay đối phó?
Một điểm đáng chú ý trong chỉ đạo là yêu cầu công khai và thiết lập cơ chế phản hồi nhanh. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phải công khai đường dây nóng, thành lập tổ phản ứng nhanh ở trung ương và các đầu mối phát hành địa phương để tiếp nhận, xác minh, xử lý ngay phản ánh về thiếu sách giáo khoa. Các đầu mối liên hệ, số điện thoại, thời gian tiếp nhận và kết quả xử lý phải được công khai. Song song, các sở giáo dục phải công khai danh sách điểm phân phối, cửa hàng có sách, số điện thoại liên hệ, đường dây nóng và phương án cung ứng. Đây là bước tiến về minh bạch và trách nhiệm, vì thay vì để phụ huynh tự xoay xở, hệ thống phải chủ động cho thấy đang làm gì để chấm dứt thiếu hụt sách học. Tuy nhiên, nếu các kênh này chỉ hoạt động mạnh trong thời gian cao điểm rồi nguội dần, chúng sẽ mang màu đối phó hơn là một phần thường trực của quản trị năm học mới. Sự bền vững phụ thuộc vào việc lãnh đạo sở và Tổng Giám đốc Nhà xuất bản thực sự coi đây là công cụ giám sát dài hạn, chứ không chỉ là giải pháp tình thế.
Từ chỉ đạo khẩn đến cải cách dài hạn việc phân phối sách trường
Nếu nhìn đúng, đợt chỉ đạo nóng này là một cơ hội để tái thiết cách phân phối sách trường. Khi Bộ Giáo dục yêu cầu giám đốc các sở chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác, thống nhất số liệu, xác định rõ nguyên nhân, phương án xử lý và thời hạn hoàn thành cho từng trường hợp thiếu sách, đó là đặt trách nhiệm cá nhân trên một vấn đề tưởng chừng chỉ thuộc khâu kỹ thuật. Việc yêu cầu báo cáo kết quả thực hiện trước 15 giờ ngày 12/9 và hoàn thành cung ứng trước 15/9 cho thấy cơ chế giám sát chặt hơn, không để thiếu thông tin hay đổ lỗi vòng quanh. Nếu dữ liệu rà soát năm nay được lưu giữ tốt, ngành giáo dục có thể dùng nó để xây dựng dự báo nhu cầu sát thực hơn cho các năm học mới tiếp theo, đặc biệt với trường vùng sâu, vùng xa, biên giới, nơi thiếu hụt sách học dễ trở thành mãn tính. Kết luận ở đây khá rõ: chỉ đạo nóng là cần thiết, nhưng cái ngành giáo dục cần hơn là biến những quy trình rà soát, cung ứng sách giáo khoa hôm nay thành chuẩn vận hành thường xuyên, để việc có đủ sách ngày khai giảng trở thành điều hiển nhiên chứ không phải thành tích.
