Nhiếp ảnh đơn sắc: khi bỏ màu để nhìn thấy cảm xúc
Nhiếp ảnh đơn sắc là nghệ thuật kể chuyện bằng thang xám, nơi màu sắc bị loại bỏ để nhường chỗ cho đường nét, ánh sáng, bóng đổ và cảm xúc thuần khiết, buộc người xem tập trung vào cấu trúc và ý nghĩa của khoảnh khắc hơn là sự rực rỡ bề mặt. Giải thưởng International Photographer of the Year 2026 của Exposure One là một trong những sân chơi hiếm hoi đặt ảnh đen trắng giải thưởng ở vị trí trung tâm, tôn vinh cả nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư trên toàn thế giới. Việc tách riêng danh hiệu International Photographer of the Year cho khối chuyên nghiệp và International Discovery of the Year cho khối nghiệp dư cho thấy cuộc thi ảnh quốc tế này không coi đơn sắc là “phụ bản” của ảnh màu, mà là một ngôn ngữ thị giác độc lập, đòi hỏi kỹ thuật và tư duy kể chuyện riêng.
Từ đá bay đến bão tuyết: hai cực đối lập của trí tưởng tượng đơn sắc
Điểm thú vị nhất của mùa giải năm nay là hai tác phẩm đoạt giải cao nhất gần như đứng ở hai cực của nhiếp ảnh đơn sắc. Ở phía thử nghiệm, Joshua YeheNara giành danh hiệu International Photographer of the Year với loạt ảnh phim khổ lớn 8x10 về những tảng đá như đang lơ lửng giữa không trung, được tạo nên bằng “thiết bị và kỹ thuật chuyên biệt” để đánh lừa thị giác. Đây là lời khẳng định rằng nhiếp ảnh đơn sắc không hề hoài cổ; nó có thể siêu thực, khái niệm và đầy tính kỹ thuật. Ở phía đối diện, Ed Healy – International Discovery of the Year – chiến thắng bằng một khung hình duy nhất: cảnh tuyết sau bão ở Buffalo vào đêm Giáng sinh 2022, lạnh lẽo mà ấm áp, u ám mà vẫn đầy tình người. Một bên là dàn dựng công phu, một bên là đời thường tinh tế – cả hai đều chứng minh sức mạnh kể chuyện của thang xám.
Bầu trời, lễ hội và con tàu cô độc: bản đồ thế giới qua sắc xám
Nhìn vào các tác phẩm đoạt giải ở từng hạng mục, ta thấy một bản đồ cảm xúc toàn cầu được vẽ bằng sắc xám. Ở hạng mục Aerial, Cristina Ford (Mỹ, chuyên nghiệp) ghi lại cảnh sóng rút khỏi bãi cát đen – một bố cục đồ họa nơi đường bờ biển thành nét bút, nước thành mảng sáng tối. Đối lập với đó, Francesco Calarota (Đức, nghiệp dư) chụp một con tàu lớn cô độc giữa mặt nước tối, chỉ được neo vào bờ đá bằng một sợi dây mỏng manh. Đó là bài học về cách dùng khoảng trống và tương phản để nói về sự mong manh. Ở hạng mục Event, Scarlett Freund ở Los Angeles đóng băng niềm vui của lễ hội Pride bằng những lớp ánh sáng, chuyển động và khuôn mặt rạng rỡ. Còn Nady Rizk (Thụy Sĩ) lại chọn cách kể chuyện gián tiếp: chân dung nghệ sĩ tại Montreal Jazz Festival hiện lên trên màn hình LCD của một chiếc máy ảnh khác. Nhiếp ảnh đơn sắc ở đây không chỉ ghi nhận sự kiện, mà còn suy ngẫm về cách chúng ta nhìn và được nhìn.
Khi kỹ thuật phục vụ câu chuyện: tiêu chuẩn mới cho ảnh đen trắng giải thưởng
Điểm đáng nể ở cuộc thi ảnh quốc tế này là cách ban giám khảo – gồm các chuyên gia từ những bảo tàng và không gian nghệ thuật lớn ở Bắc Mỹ – đặt kỹ thuật và câu chuyện lên cùng một bàn cân. Những khung hình như đá bay của YeheNara không chỉ gây ấn tượng vì thiết bị khổ lớn hiếm có, mà vì chúng dùng kỹ thuật để đặt câu hỏi về thực tại. Bức ảnh bão tuyết của Healy không phô diễn thiết bị, nhưng lại tinh tế trong cách kiểm soát độ tương phản và chi tiết vùng sáng tối để giữ được tâm trạng “u ám mà dễ mến” của khung cảnh. Thông điệp ở đây khá rõ: nhiếp ảnh đơn sắc không còn là sân chơi hoài niệm cho người yêu phim, mà là nơi kỹ thuật hiện đại, thiết bị cổ điển và tư duy kể chuyện đương đại gặp nhau. Ai bước vào cuộc chơi ảnh đen trắng giải thưởng hôm nay mà chỉ quan tâm đến độ nét hay hạt film sẽ khó đi xa; điều được chấm điểm là câu chuyện bạn kể bằng ánh sáng.
Từ sân chơi quốc tế đến cộng đồng: vì sao bạn nên thử sức với đơn sắc
Điều đáng mừng là tinh thần đề cao khoảnh khắc, ánh sáng và câu chuyện không chỉ xuất hiện ở sân chơi lớn. Một cuộc thi tháng với chủ đề “Decisive Moments” đã chọn ra các tác phẩm đoạt giải dựa trên cách nhiếp ảnh gia nắm bắt thời điểm, ánh sáng và bố cục để kể trọn một câu chuyện trong một khung hình. Ban tổ chức nhấn mạnh rằng việc chọn ảnh thắng giải dựa trên diễn giải chủ đề, rồi mới đến ánh sáng, bố cục, chi tiết và tầm nhìn sáng tạo. Quan trọng hơn, họ khẳng định “không có kẻ thua trong bất kỳ cuộc thi nào” và mời mọi người tham gia gửi ảnh vào các kỳ thi tiếp theo. Thông điệp dành cho bạn – dù là người mới hay đã chuyên nghiệp – là: hãy dùng nhiếp ảnh đơn sắc như một phòng thí nghiệm cho mắt nhìn và cảm xúc. Đen trắng không phải bước lùi khỏi thế giới màu, mà là bước tiến vào chiều sâu của câu chuyện bạn muốn kể.
