Cao tốc xuyên núi và tham vọng kết nối vùng Tây Nguyên
Cao tốc Khánh Hòa Buôn Ma Thuột là tuyến đường cao tốc dài 117,5 km, gồm 3 dự án thành phần, được xây dựng để kết nối Khánh Hòa với Đắk Lắk, giảm tải Quốc lộ 26 và trở thành trục kết nối vùng Tây Nguyên với duyên hải Nam Trung Bộ. Dự án không chỉ là một tuyến đường mới, mà là phép thử về năng lực thi công đường cao tốc trong điều kiện địa hình khắc nghiệt, đồng thời là bài kiểm tra quyết tâm thực hiện các dự án hạ tầng Tây Nguyên có tính chiến lược dài hạn.
Toàn tuyến có tổng mức đầu tư gần 21.935 tỉ đồng và được chia làm ba thành phần: đoạn 1 dài 31,5 km do Khánh Hòa làm chủ quản, đoạn 2 dài 37 km do Bộ Xây dựng phụ trách, đoạn 3 hơn 48 km do Đắk Lắk quản lý. Đây không phải là một công trình đơn lẻ, mà là xương sống của mạng lưới kết nối vùng Tây Nguyên, quyết định khả năng bứt phá về không gian phát triển kinh tế – xã hội trong nhiều thập kỷ tới.
Thành phần 2: “Nút thắt Trường Sơn” của toàn dự án
Thành phần 2 dài 37 km do Ban Quản lý dự án đường sắt thuộc Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư chính là đoạn khó nhất của toàn tuyến. Độ chênh cao giữa điểm đầu và cuối lên tới khoảng 500 m, địa hình và địa chất phức tạp khiến từng chuyến vận chuyển vật tư hay di chuyển thiết bị đều trở thành một cuộc “leo núi” đúng nghĩa. Để tiếp cận công trường, chủ đầu tư và nhà thầu mất hơn 1 năm chỉ để mở 44 km đường công vụ theo lối mòn và đường lâm sinh giữa rừng, với hơn 20 điểm rẽ khác nhau vào từng mũi thi công.
Mùa mưa biến những con dốc thành bãi bùn trơn lầy, sạt lở và ách tắc xảy ra thường xuyên, làm đứt gãy chuỗi thi công và vận chuyển vật liệu. Trong bối cảnh đó, việc vẫn duy trì được nhịp độ thi công đường cao tốc mang tính liên tục là một lựa chọn mang tính “đánh cược với thời gian” hơn là lựa chọn an toàn. Và chính lựa chọn này cho thấy quyết tâm đưa dự án hạ tầng Tây Nguyên ra khỏi tình trạng chậm trễ vốn là căn bệnh kinh niên của nhiều công trình giao thông lớn.
Gói XL01 và hầm Phượng Hoàng: đường găng quyết định tiến độ
Trên địa bàn ranh giới Khánh Hòa – Đắk Lắk, gói thầu XL01 dài khoảng 11 km do liên danh nhà thầu đứng đầu là Tập đoàn Đèo Cả đảm nhiệm, được xem là “nút khóa” tiến độ của thành phần 2. Tuyến này đi qua vùng núi hiểm trở, có hầm Phượng Hoàng dài 1,7 km, 10 cây cầu – chủ yếu là cầu cạn vượt thung lũng – và khoảng 5,6 km đường. Quy mô kỹ thuật của riêng gói này đủ để tương đương một dự án độc lập, nhưng lại phải chạy đồng bộ trong bức tranh 3 dự án thành phần chặt chẽ về thời gian.
Theo hợp đồng, XL01 có thời gian thực hiện 1.260 ngày, từ 5/1/2024 đến 18/6/2027, nhưng buộc phải rút ngắn khoảng 6 tháng để kịp mục tiêu đưa toàn tuyến vào khai thác trước 31/12/2026. Liên danh nhà thầu đã huy động gần 600 cán bộ, kỹ sư, công nhân cùng 158 máy móc thiết bị, tổ chức 22 mũi thi công đồng loạt; riêng hầm Phượng Hoàng có gần 300 người và 8 mũi thi công hoạt động liên tục. Câu chuyện ở đây không chỉ là “tăng ca, tăng kíp”, mà là quyết định dồn lực vào đúng điểm nghẽn, bởi nếu XL01 chậm, toàn bộ cao tốc Khánh Hòa Buôn Ma Thuột sẽ trễ hẹn.
Thành phần 3 về đích 48 km và áp lực lên đoạn núi
Trái với bức tranh đầy thử thách ở đoạn núi, thành phần 3 dài hơn 48 km thuộc địa phận Đắk Lắk đang về đích với tốc độ đáng chú ý. Đến trung tuần tháng 8, dự án này đã hoàn thành khoảng 98% khối lượng theo hợp đồng và dự kiến toàn tuyến hoàn thành vào dịp Quốc khánh 2/9, đúng mục tiêu đặt ra. Một đoạn cao tốc dài 20 km của thành phần 1 cũng đã được đưa vào khai thác, giúp người dân sớm cảm nhận lợi ích trước khi toàn dự án hoàn tất.
Theo Ban Quản lý dự án Đắk Lắk, tuyến cao tốc mới sẽ giảm tải Quốc lộ 26 vốn đang quá tải trong các đợt thu hoạch và vận chuyển nông sản. Nhưng mặt khác, việc thành phần 3 cán đích sớm cũng tạo sức ép tích cực lên thành phần 2 – đoạn khó nhất – buộc các bên không được phép chủ quan với tiến độ. Khi một đầu tuyến đã mở, nếu “cổ chai Trường Sơn” không được khai thông đúng kế hoạch, lợi ích kết nối vùng Tây Nguyên sẽ bị khuyết một mảnh quan trọng.
Kỳ vọng kết nối vùng Tây Nguyên và bài kiểm tra sau cùng
Mục tiêu của dự án là thông xe kỹ thuật toàn tuyến vào dịp Quốc khánh 2/9/2026, làm tiền đề hoàn thành toàn bộ cao tốc trước ngày 31/12/2026 theo chỉ đạo của Chính phủ. Trong bối cảnh thời tiết bất lợi, biến động giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng, các cơ quan quản lý và nhà thầu vẫn phải giữ tiến độ – đây là bài thi năng lực điều hành và khả năng phản ứng chính sách chứ không đơn thuần là một kế hoạch thi công.
Lãnh đạo Đắk Lắk đánh giá việc đẩy nhanh tiến độ cao tốc Khánh Hòa Buôn Ma Thuột không chỉ sớm đưa công trình trọng điểm vào sử dụng mà còn tăng cường kết nối vùng Tây Nguyên với duyên hải Nam Trung Bộ, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội và rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, hành khách. Câu hỏi còn lại là liệu thành phần 2 có kịp “phá thế nút thắt Trường Sơn” đúng hẹn hay không. Nếu làm được, đây sẽ là một trong những dự án hạ tầng Tây Nguyên hiếm hoi vừa chinh phục được địa hình khắc nghiệt, vừa giữ được lời hứa về tiến độ với người dân.
