Lối đi tự mở: Giải pháp tình thế biến thành cái bẫy tai nạn
Lối đi tự mở qua đường sắt là những điểm băng qua đường ray do người dân tự hình thành, không được cơ quan chức năng thiết kế, không có rào chắn, biển cảnh báo hay kiểm soát giao thông, khiến mỗi lần qua lại đều tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông nghiêm trọng cho người đi bộ, người đi xe máy, nông dân và cả trẻ em. Tuyến đường sắt dài 175 km qua địa bàn Lào Cai hiện có tới 377 lối đi tự mở, trong đó riêng hơn 20 km qua xã Bảo Thắng đã có 36 lối đi không an toàn, 12 lối nằm tại thôn Làng Giàng. Đây không còn là chuyện “tiện đâu đi đó”, mà là một lỗ hổng an toàn nghiêm trọng trong hạ tầng giao thông đường sắt. Khi những đường sắt nguy hiểm như vậy chạy xuyên qua khu dân cư đông đúc, việc phó mặc cho ý thức người dân là một lựa chọn thiếu trách nhiệm.
Tầm nhìn bị che khuất, thiếu rào chắn: Vì sao nguy cơ va chạm luôn rình rập?
Điều đáng lo nhất ở 36 lối đi tự mở tại Bảo Thắng là chúng hầu như không có bất kỳ lớp bảo vệ tối thiểu nào: không rào chắn, thiếu biển cảnh báo, nhiều vị trí tầm nhìn bị che khuất. Trong điều kiện đó, chỉ một giây thiếu quan sát hay một lần xử lý chậm khi tàu chạy qua cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Hằng ngày, người dân – từ người đi làm, học sinh đến nông dân ra đồng – vẫn phải băng qua những lối đi không an toàn này, biến việc sinh hoạt thường nhật thành cuộc “đánh cược” với tai nạn giao thông đường sắt. Đáng nói hơn, trẻ em ở thôn Làng Giàng vẫn phải đi qua đường sắt để đến trường, trong khi người lớn còn khó đánh giá tốc độ tàu, huống chi là các em nhỏ. Gọi đây là những “điểm đen tiềm năng” trên tuyến đường sắt nguy hiểm không hề quá lời.
Khi nhu cầu đi lại va chạm với quy định an toàn đường sắt
Không thể đổ lỗi hoàn toàn cho người dân khi các lối đi tự mở xuất hiện dày đặc. Nhà ở và đất sản xuất nằm dọc hai bên đường sắt, trong khi hệ thống đường gom, đường kết nối chính thức lại thiếu và bất tiện. Khi không có tuyến đường thay thế an toàn, việc băng qua đường ray trở thành nhu cầu bắt buộc trong sinh hoạt và sản xuất. Thực tế, một số hộ ở thôn Làng Giàng đã phải tự hiến đất, góp công mở đường gom tạm dọc hành lang đường sắt để hạn chế phải cắt ngang đường ray. Điều này cho thấy người dân không muốn sống chung với nguy hiểm, nhưng họ bị bỏ lại phía sau bởi hạ tầng giao thông chưa theo kịp. Câu hỏi đặt ra là: tại sao quy định an toàn đường sắt được nhắc rất nhiều, nhưng giải pháp hạ tầng đi kèm lại triển khai quá chậm và rời rạc?
Bài học từ hành lang giao thông bị xâm lấn: Đừng chờ tai nạn mới siết kỷ cương
Câu chuyện lối đi tự mở ở Bảo Thắng không tách rời bức tranh chung về việc coi nhẹ hành lang an toàn giao thông. Trên Quốc lộ 32 – tuyến đường huyết mạch nối Nghĩa Lộ với Mù Cang Chải, kết nối các khu du lịch phía tây một tỉnh cũ thuộc vùng này – đã xuất hiện các công trình xây dựng lấn vào hành lang an toàn, tập kết vật liệu và phương tiện tràn ra mặt đường, che khuất tầm nhìn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Việc để nhà cửa, công trình áp sát đường, đường sắt nguy hiểm và đường bộ bị thu hẹp cho thấy kỷ cương quản lý hạ tầng giao thông đang bị buông lỏng. Nếu chính quyền chỉ vào cuộc khi đã xảy ra tai nạn, thì mọi văn bản, kế hoạch an toàn chỉ còn là sự biện minh muộn màng.
Không thể trì hoãn thêm: Cần đường gom, hầm chui và cảnh báo ngay lập tức
Đã đến lúc phải nhìn thẳng: 36 lối đi tự mở ở Bảo Thắng là những “cửa tử” có thể khép lại bất kỳ lúc nào nếu không hành động kịp thời. Kế hoạch đầu tư 33 hầm chui dân sinh và 8 vị trí đường ngang hợp pháp trên tuyến Yên Viên – Lào Cai là bước đi đúng hướng, nhưng nếu chậm trễ, con số tai nạn giao thông sẽ thay chúng ta lên tiếng. Trước mắt, các lối đi chưa thể xóa bỏ cần được rà soát, bổ sung biển cảnh báo, sơn vạch, gờ giảm tốc và hướng dẫn người dân đi lại an toàn. Về lâu dài, hệ thống đường gom phải được quy hoạch, đầu tư đồng bộ, gắn với phương án giải phóng mặt bằng hợp lý để không cắt đứt sinh kế của người dân. Khi có đường đi thuận tiện, an toàn, việc vận động người dân chấp hành chủ trương xóa bỏ lối đi tự mở mới có thể bền vững. Nếu coi mạng sống là ưu tiên, không một lối đi không an toàn nào được phép tồn tại vô thời hạn.
