64 cây cầu trên chưa đầy 28 km: bất thường nhưng không vô lý
Tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Hà Nội là một ví dụ điển hình cho thiết kế đường bộ phức tạp: chỉ dài 27,766 km nhưng có tới hàng chục nút giao nhiều tầng, đường song hành hai bên, nền đường siêu rộng và tổng cộng hơn 60 công trình cầu, khiến nó khác hẳn một tuyến cao tốc thông thường về cả kỹ thuật, chi phí lẫn cách quản lý. Một tuyến đường dài chưa đầy 28 km nhưng có tới 64 công trình cầu, phần lớn không dùng để vượt sông mà để tổ chức dòng xe ra vào, tách – nhập làn an toàn ở tốc độ cao. Con số này nghe có vẻ bất thường, nhưng nếu nhìn vào mục tiêu kết nối một sân bay quốc tế quy mô lớn với thủ đô và mạng lưới đô thị, công nghiệp, logistics, ta sẽ thấy bài toán không chỉ là “làm một con đường” mà là xây cả một hệ thống hạ tầng giao thông Việt Nam mới.
Mặt cắt 120 m, đường song hành và nút giao nhiều tầng: kỹ thuật phức tạp là lựa chọn có chủ ý
Điểm mấu chốt khiến dự án trở nên khác biệt là mặt cắt toàn tuyến rất lớn: riêng nền cao tốc chính rộng tới 71,5 m với 10 làn xe, hai làn dừng khẩn cấp và dải phân cách giữa rộng khoảng 25 m. Ở đoạn từ Km9 đến Km27+766, mặt cắt toàn tuyến được xác định rộng 120 m, bổ sung thêm đường song hành hai bên, mỗi bên rộng 15 m với ba làn cơ giới và một làn hỗn hợp cùng vỉa hè. Đây không phải thiết kế đơn thuần như cao tốc với các làn xe song song; nó hướng tới mô hình trục đô thị – công nghiệp, nơi đường chính phục vụ dòng lưu thông tốc độ 120 km/h, còn đường song hành tiếp cận khu dân cư, khu công nghiệp. Chính sự phân tầng chức năng này khiến thiết kế đường bộ phức tạp hơn, đòi hỏi quy hoạch đồng bộ và công nghệ quản lý giao thông khác hẳn những tuyến cao tốc truyền thống.
Vì sao phải xây nhiều cầu đến vậy? Câu trả lời nằm ở các nút giao liên thông
Thay vì các ngã tư cắt nhau cùng cao độ, tuyến đường sử dụng hệ thống nút giao nhiều tầng để đảm bảo xe chuyển hướng mà không cắt ngang dòng xe đang chạy ở tốc độ cao. Muốn làm được điều đó, các dòng phương tiện phải được đưa lên cao hoặc xuống thấp, tạo thành nhiều nhánh tách – nhập, vòng rẽ, cầu vượt. Theo phương án đã công bố, 6 nút giao liên thông trên tuyến cần tới 38 công trình cầu, chiếm phần lớn tổng số cầu toàn dự án. 64 công trình cầu bao gồm cầu trên tuyến chính, cầu trên đường song hành, cầu vượt ngang và cầu trong các nút giao liên thông. Một báo cáo sau đó nêu con số 63 công trình với cách phân loại khác nhau, nhưng điểm chung là mật độ cầu cực dày trên một quãng đường ngắn. Đây là cái giá phải trả nếu Việt Nam muốn các trục kết nối sân bay, cảng, đô thị mới đạt chuẩn an toàn và lưu thông liên tục, thay vì "thắt cổ chai" tại các điểm giao cắt.
Quy mô đất đai, chi phí và tiến độ: mặt trái của tham vọng hạ tầng hiện đại
Thiết kế đường bộ phức tạp không chỉ thể hiện ở số lượng cầu mà còn ở diện tích đất sử dụng và tổng mức đầu tư. Riêng đoạn BT từ Km9 đến Km27+766 đã dùng khoảng 412,6 ha đất, với kinh phí xây dựng lớn và thêm một dự án riêng phục vụ giải phóng mặt bằng, di dời công trình thủy lợi, hỗ trợ người dân có tổng vốn hơn 6.425 tỷ đồng, trong đó hơn 6.343 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng. Khi nền đường rộng 120 m, kèm đường song hành hai bên, mỗi mét chiều dài tuyến cuốn theo bài toán tái định cư, điều chỉnh hạ tầng hiện hữu và chi phí duy tu sau này. Hạ tầng giao thông Việt Nam muốn bước lên chuẩn cao hơn sẽ phải chấp nhận các dự án vừa đắt, vừa khó triển khai, dễ chậm tiến độ nếu khâu quy hoạch và tổ chức thi công không đủ tầm.
Khi nào phức tạp là cần thiết – và điều gì cần thay đổi
Nhìn dưới góc độ hệ thống, tuyến kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội cho thấy một xu hướng rõ ràng: những trục chiến lược phục vụ đô thị, công nghiệp, logistics và sự kiện quốc tế như APEC 2027 sẽ không thể giữ thiết kế giản đơn. Mặt cắt lớn, nút giao nhiều tầng và mạng lưới nhánh rẽ là điều kiện để tăng năng lực thông hành, giảm tai nạn, tạo quỹ đất hai bên cho phát triển đô thị. Nhưng phức tạp không nên là cái cớ cho lãng phí và chậm trễ. Điều Việt Nam cần hơn là chuẩn hóa thiết kế, công khai đầy đủ thông số kỹ thuật, giải thích rõ cho người dân vì sao phải dùng tới hàng chục công trình cầu trên một đoạn ngắn, đồng thời siết quản lý dự án để chi phí và tiến độ phản ánh đúng lợi ích mà hạ tầng giao thông mới mang lại.
