Nhu cầu vốn khổng lồ đòi hỏi đổi cách dẫn vốn
Vốn dài hạn là nguồn tài trợ có kỳ hạn phù hợp với những dự án cần nhiều năm để xây dựng, vận hành và tạo dòng tiền, giúp doanh nghiệp đầu tư mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào các khoản vay ngắn hạn. Tại hội thảo về khơi thông dòng vốn ngày 22/10, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV Cấn Văn Lực cho biết nhu cầu đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026–2030 cần tăng bình quân 13–15% mỗi năm, tương đương khoảng 280–300 tỷ USD mỗi năm. Đây không chỉ là bài toán huy động đủ tiền, mà còn là phép thử về khả năng đưa vốn đến đúng dự án, đúng thời điểm. Khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế được đặt ở mức cao liên tục, lấy tín dụng ngân hàng làm trụ cột gần như duy nhất sẽ khiến hệ thống phải gánh quá nhiều rủi ro và nhiệm vụ mà thị trường vốn có thể chia sẻ.
Phụ thuộc ngân hàng khiến kỳ hạn vốn lệch pha
Trong giai đoạn 2020 đến hết tháng 9/2026, vốn ngân hàng chiếm hơn 50% tổng nguồn vốn của nền kinh tế; thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp chỉ chiếm khoảng 14–15%. Sự chênh lệch này đáng lo không phải vì ngân hàng không cần thiết, mà vì các dự án hạ tầng, sản xuất và công nghệ thường cần nguồn tiền ổn định trong thời gian dài, trong khi ngân hàng phải quản trị rủi ro kỳ hạn và bảo đảm an toàn hệ thống. Dữ liệu nửa đầu năm 2026 cũng cho thấy tín dụng tăng 17,4%, vượt xa mức tăng 10,4% của tiền gửi. Với doanh nghiệp, dòng vốn không đủ dài có thể khiến kế hoạch mở rộng bị trì hoãn; với người dân, điều đó có thể đồng nghĩa với ít việc làm mới và dịch vụ phát triển chậm hơn. Vì vậy, tăng trưởng bằng cách tiếp tục đẩy thêm gánh nặng lên tín dụng không phải phương án bền vững.
Thị trường vốn phải bổ trợ, không thay thế ngân hàng
Giải pháp không phải thu hẹp vai trò ngân hàng, mà là phân công nguồn vốn theo vòng đời dự án. Tín dụng có thể đáp ứng nhu cầu ở giai đoạn khởi công, xây dựng; khi dự án vận hành và có dòng tiền, doanh nghiệp có thể huy động vốn qua trái phiếu, cổ phiếu và các kênh khác. Muốn cách chuyển tiếp này hoạt động, thị trường cần doanh nghiệp minh bạch, hàng hóa đầu tư chất lượng và nhà đầu tư dài hạn, đặc biệt là các quỹ. Nếu thiếu niềm tin và lực cầu ổn định, tăng số lượng phát hành chưa đủ tạo nên một thị trường khỏe. Chính sách cũng cần mở rộng tài chính xanh, tài chính khí hậu, quỹ ngoài ngân sách và vốn quốc tế gắn với dự án có khả năng hấp thụ vốn. Đây là cách giảm áp lực cho ngân hàng mà vẫn giữ tín dụng ở vị trí thiết yếu.
Thời điểm phải hành động đã rõ: nền kinh tế vừa có cơ hội tăng trưởng, vừa đối mặt với FDI phân hóa và yêu cầu phát triển bền vững khắt khe hơn. Doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chuẩn môi trường có thể khó tiếp cận vốn xanh và mất lợi thế trong chuỗi cung ứng. Bởi vậy, đa dạng hóa nguồn tài trợ cũng là cách giúp vốn chảy đến những hoạt động tạo năng suất và khả năng cạnh tranh, thay vì chỉ mở rộng quy mô vay.
Mục tiêu đến năm 2030 cần đi cùng chất lượng phân bổ
Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính đến năm 2045, ban hành theo Quyết định 1413 ngày 27/7/2026, đặt mục tiêu nâng giá trị huy động qua thị trường vốn lên 28–30% tổng vốn đầu tư toàn xã hội vào năm 2030 và 30–35% vào năm 2045. Đây là định hướng đáng hoan nghênh, nhưng tỷ trọng cao hơn chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm quản trị tốt, công bố thông tin đáng tin cậy và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư. Các Trung tâm Tài chính Quốc tế dự kiến tại TP.HCM và Đà Nẵng cũng được kỳ vọng kết nối nhà đầu tư toàn cầu với thị trường trong nước. Dù vậy, vốn quốc tế không tự tìm đến chỉ nhờ một đầu mối mới: cần dự án rõ ràng, có khả năng hấp thụ vốn và đáp ứng tiêu chuẩn. Kết luận rất đơn giản: mục tiêu tăng trưởng dài hạn không thể dựa mãi vào một cửa tín dụng. Việt Nam cần nhiều kênh vốn hơn, đồng thời phải sử dụng từng đồng vốn hiệu quả hơn.
