Quản lý theo nguy cơ phải thay đổi cách thực thi
Luật an toàn thực phẩm là khuôn khổ quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước và cơ sở kinh doanh trong việc phòng ngừa, kiểm soát, phát hiện và xử lý nguy cơ gây hại từ thực phẩm. Chiều 24/10, đại biểu Quốc hội thảo luận tại các tổ về dự thảo sửa đổi, đề nghị chuyển trọng tâm sang quản lý theo nguy cơ thay vì áp dụng kiểm tra dàn trải. Hướng đi này hợp lý: nguồn lực giám sát cần tập trung vào sản phẩm, cơ sở và tình huống có khả năng gây hại cao, còn đơn vị tuân thủ tốt không nên bị giữ trong vòng tiền kiểm kéo dài. Đại biểu Trần Đức Thuận đánh giá chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên kiểm soát rủi ro là bước tiến, nhưng hiệu quả chỉ có thể đo bằng khả năng phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm, chứ không phải số thủ tục được cắt giảm. Với người tiêu dùng, quản lý đúng nguy cơ giúp cảnh báo và ngăn thực phẩm không an toàn sớm hơn.
Hậu kiểm cần dữ liệu và đường truy xuất rõ ràng
Chuyển sang hậu kiểm thực phẩm mà thiếu dữ liệu sẽ biến cải cách thành đặt cược vào may rủi. Đại biểu đề nghị dự thảo bảo đảm hậu kiểm có dữ liệu, truy xuất được nguồn gốc và kiểm soát thực chất hoạt động quảng cáo. Khi có cảnh báo hoặc sự cố, cơ quan chức năng cần lần được đường đi của sản phẩm, phối hợp thu hồi và xử lý nhanh; người mua cũng cần được bảo vệ khỏi thông tin gây hiểu lầm. Vì vậy, truy xuất nguồn gốc không nên dừng ở yêu cầu lưu hồ sơ trên giấy. Dự thảo cần hướng tới kết nối dữ liệu giữa các cấp chính quyền và liên thông với dữ liệu ngành hải quan, doanh nghiệp, đồng thời quy định chuẩn dữ liệu và trách nhiệm cập nhật. Hậu kiểm có căn cứ mới giúp phân biệt cơ sở tuân thủ với nơi có dấu hiệu vi phạm, giảm kiểm tra thường xuyên ở nơi rủi ro thấp nhưng không buông lỏng khi xuất hiện cảnh báo.
Một đầu mối phải đi kèm trách nhiệm đến cùng
Thống nhất Bộ Y tế làm đầu mối quản lý nhà nước không thể được hiểu là giao mọi trách nhiệm cho ngành y tế. Đại biểu Phạm Thu Xanh đề nghị đầu mối này có quyền điều phối thực chất, yêu cầu các bộ chia sẻ dữ liệu đúng hạn và tổ chức cảnh báo, truy xuất, thu hồi khi có sự cố; từng nhóm sản phẩm, loại cơ sở và tình huống liên ngành cũng cần có cơ quan chủ trì cụ thể. Tại phiên thảo luận ở Tổ 10 chiều 24/10, đại biểu đề nghị xác định rõ một cơ quan chịu trách nhiệm chính, thời hạn phối hợp và đầu mối xử lý sự cố nghiêm trọng, đồng thời phân định nhiệm vụ giữa cấp tỉnh và cấp xã. Đây là điều kiện để tránh tình trạng nhiều nơi cùng quản lý nhưng không ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Phân cấp chỉ có ý nghĩa khi thẩm quyền, nhân lực, kinh phí và năng lực kiểm nghiệm được giao tương ứng.
Cải cách thủ tục không được làm nhẹ hàng rào an toàn
Đơn giản hóa thủ tục là cần thiết để cơ sở làm ăn chân chính bớt gánh nặng, nhưng không thể đổi lấy sự suy giảm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các đại biểu nhấn mạnh phòng ngừa phải bắt đầu từ giám sát, lấy mẫu và thử nghiệm, với năng lực kiểm nghiệm được củng cố cả ở địa bàn xa trung tâm và tuyến cơ sở. Tần suất kiểm tra thường quy có thể căn cứ mức độ nguy cơ, nhưng cảnh báo phải kích hoạt kiểm tra, không phải trở thành lý do để miễn kiểm tra. Trước khi quy định mới có hiệu lực, văn bản hướng dẫn, cổng điện tử, chuẩn dữ liệu, quy trình một cửa, ngân sách và tập huấn cần sẵn sàng; doanh nghiệp và cơ quan quản lý cũng cần thời gian chuyển tiếp hợp lý. Kết luận, dự thảo chỉ đáng ủng hộ khi vừa giảm thủ tục không cần thiết vừa bảo đảm phát hiện sớm, xử lý nghiêm và xác định rõ ai chịu trách nhiệm.
