Một đầu mối chỉ có ý nghĩa khi trách nhiệm được xác định
Quản lý an toàn thực phẩm là hệ thống phân công, phối hợp và giám sát của cơ quan nhà nước cùng các bên liên quan nhằm kiểm soát nguy cơ trên toàn chuỗi thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người dân. Tại phiên thảo luận tổ chiều 24/10 về dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, Thủ tướng Lê Minh Hưng ủng hộ hướng thống nhất đầu mối quản lý, cùng các cơ chế quản lý theo nguy cơ, theo chuỗi cung ứng và chuyển đổi số. Theo phương án được nêu, Bộ Y tế chịu trách nhiệm ở trung ương; tại địa phương là cơ quan y tế cấp tỉnh; cấp xã bố trí bộ phận văn hóa – xã hội cùng nhân sự chuyên trách. Một đầu mối có thể giúp người dân và doanh nghiệp biết nơi cần tìm đến, nhưng tập trung cơ quan không tự động xóa được vùng chồng lấn. Luật phải chỉ rõ ai kiểm tra, ai xử lý vi phạm và ai theo dõi kết quả.
Dự thảo được kỳ vọng khắc phục vướng mắc thực tiễn, lấp khoảng trống pháp lý và đáp ứng yêu cầu thương mại quốc tế. Tuy nhiên, mục tiêu thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh không thể đứng tách rời yêu cầu bảo vệ sức khỏe. Người tiêu dùng cần cơ chế phản ánh có hồi đáp; doanh nghiệp làm đúng cũng cần quy định nhất quán, thay vì phải giải trình với nhiều đầu mối cho cùng một vấn đề.
Chi cục ATTP hay một cơ quan thống nhất?
Đề xuất lập lại Chi cục ATTP cấp tỉnh không nhất thiết đối lập với chủ trương một đầu mối, nếu chi cục được thiết kế như bộ phận chuyên trách có thẩm quyền điều phối và quy trình phối hợp rõ ràng. Đại biểu Lê Thị Hoài Chung đề nghị xem xét mô hình này để tập hợp chuyên môn y tế, nông nghiệp, môi trường và công thương; bà cho rằng đưa Chi cục An toàn thực phẩm thành một phòng thuộc Sở Y tế chưa bảo đảm nguồn lực tổ chức cho lĩnh vực liên quan nhiều ngành và nhiều khâu. Đây là lập luận đáng cân nhắc: đầu mối thống nhất về trách nhiệm không đồng nghĩa phải dồn mọi chuyên môn vào một cơ quan duy nhất.
Cùng lúc, đại biểu đề nghị rà soát Điều 71 theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xác định nhiệm vụ của UBND tỉnh và UBND xã, không tiếp tục quy định trách nhiệm của cấp huyện. Tỉnh nên đảm nhận điều phối, nguồn lực, quản lý cơ sở lớn hoặc nguy cơ cao, giám sát và xử lý sự cố; xã cần bám sát cơ sở nhỏ lẻ và địa bàn dân cư. Nếu luật chỉ ghi tên cơ quan chủ trì mà không quy định cách chuyển hồ sơ, chia sẻ dữ liệu và chịu trách nhiệm đến cùng, việc lập lại Chi cục có thể tạo thêm một tầng hành chính thay vì tăng hiệu quả.
Hà Nội tăng giám sát trước mùa tiêu thụ cao điểm
Nhu cầu thực phẩm tăng trong những tháng cuối năm khiến Hà Nội đẩy mạnh giám sát chất lượng, an toàn nông, lâm, thủy sản, tập trung vào địa bàn, cơ sở và nhóm hàng nguy cơ cao. Tại chợ đầu mối Long Biên, riêng một tuần cơ quan chuyên môn lấy 42 mẫu; tổng số mẫu thu tại các chợ đầu mối và chợ có tính chất bán buôn là 162, trong đó 26 mẫu đã đạt yêu cầu và 136 mẫu đang chờ phân tích. Những con số này cho thấy kiểm tra thực phẩm cần đi cùng năng lực phân tích và tốc độ công bố kết quả; lấy mẫu mà chậm cảnh báo thì khó ngăn hàng không an toàn tiếp tục lưu thông.
Thành phố cũng yêu cầu rà soát cơ sở sản xuất, giết mổ, sơ chế, chế biến, bảo quản và kinh doanh; cập nhật dữ liệu, hồ sơ nguồn nguyên liệu và nơi tiếp nhận sản phẩm để phục vụ truy xuất. Hà Nội duy trì hệ thống HanoiCheck, kết nối dữ liệu chuyên ngành với hệ thống chung và nền tảng truy xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời hoàn thiện đề xuất nâng cấp phần mềm để trình UBND thành phố xem xét. Hướng chuyển từ xử lý ở khâu cuối sang phòng ngừa trên toàn chuỗi là hợp lý, nhưng cần bảo đảm dữ liệu được cập nhật và dùng được tại cấp xã.
Phối hợp phải đo bằng kết quả thực thi
Điểm yếu dễ bị bỏ qua khi sắp xếp đầu mối là trách nhiệm phối hợp thường được viết rộng nhưng khó kiểm chứng. Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Phượng lưu ý dự thảo chưa làm rõ việc tiếp nhận kiến nghị, phản hồi kết quả giám sát và cơ quan phải xử lý khi xảy ra vi phạm; thiếu quy định cụ thể có thể gây khó trong xác định nơi chịu trách nhiệm. Vì thế, luật hoặc văn bản hướng dẫn cần quy định thời hạn chuyển thông tin, cơ quan chủ trì từng loại vụ việc, cách phối hợp kiểm nghiệm và thanh tra, cũng như nghĩa vụ thông báo kết quả cho người phản ánh.
Thủ tướng cho biết sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến. Đây là bước tiếp theo quan trọng, nhưng thước đo thành công không phải sơ đồ tổ chức gọn hơn: đó là người dân biết gửi phản ánh ở đâu, cơ sở kinh doanh nhận yêu cầu nhất quán và vi phạm được xử lý không bị đùn đẩy. Kết luận, thống nhất đầu mối chỉ đáng ủng hộ khi đi kèm phân quyền rành mạch, nhân lực đủ và cơ chế giám sát có phản hồi. Nếu không, lựa chọn giữa cơ quan tập trung và Chi cục ATTP sẽ chỉ là thay đổi tên gọi, còn khoảng trống thực thi vẫn nguyên.
