Từ “ngành dịch vụ lớn” đến động lực tăng trưởng mới
Nghị quyết 26 về phát triển du lịch kinh tế mũi nhọn là định hướng chiến lược coi du lịch không chỉ là dịch vụ đón khách mà là động lực tăng trưởng mới, đặt du lịch vào trung tâm mô hình tăng trưởng kinh tế, tái cấu trúc lại chuỗi giá trị và yêu cầu đổi mới toàn diện tư duy quản trị, sản phẩm, hạ tầng và liên kết ngành để tạo giá trị gia tăng cao, bền vững cho nền kinh tế.
Điểm xoay trục rõ nhất của Nghị quyết 26 du lịch là chuyển từ tư duy “ngành dịch vụ có quy mô lớn” sang “ngành kinh tế mũi nhọn” với vai trò động lực tăng trưởng hai con số. Du lịch không còn được hiểu là một đoàn tàu đơn độc chạy trên đường ray dịch vụ, mà được kỳ vọng thành đầu máy kéo nhiều toa tàu kinh tế khác cùng tăng tốc, từ nông nghiệp, văn hóa đến thương mại, bất động sản và công nghiệp sáng tạo. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam, khi tiêu dùng du lịch trở thành đầu ra cho hàng loạt lĩnh vực sản xuất.
Du lịch từ “đoàn tàu đơn độc” thành “đầu máy” kinh tế
Khác với giai đoạn trước, Nghị quyết 26 khẳng định du lịch là “hệ sinh thái kinh tế mở”, chứ không còn là một ngành dịch vụ tách rời. Du lịch được coi là “đầu ra tiêu dùng cuối cùng”, nơi biến nông sản, sản phẩm văn hóa, hạ tầng giao thông, dịch vụ y tế, bất động sản và công nghiệp chế biến thành giá trị kinh tế thông qua trải nghiệm của du khách. Nói cách khác, mỗi chuyến đi không chỉ tạo doanh thu phòng khách sạn, vé máy bay hay tour, mà kéo theo kinh tế đêm, thương mại, ẩm thực, công nghiệp sáng tạo cùng chuyển động.
Tuy nhiên, để du lịch thực sự trở thành đầu máy, mắt xích yếu nhất hiện nay là cơ chế điều phối chuỗi giá trị. Khi từng địa phương, từng doanh nghiệp vẫn mạnh ai nấy làm, du lịch sẽ tiếp tục “đơn thương độc mã”. Chỉ khi nối kết được lợi ích của nông dân, nghệ nhân, doanh nghiệp dịch vụ, nhà đầu tư hạ tầng và chính quyền, du lịch mới kéo được cả đoàn tàu kinh tế tăng tốc một cách bền vững.
Thoát khỏi “cuộc chơi đếm khách”: chuyển sang giá trị mỗi du khách
Nghị quyết 26 yêu cầu chuyển trọng tâm từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế, lấy bản sắc và trải nghiệm khác biệt làm lợi thế cạnh tranh. Điều này đánh vào căn bệnh cố hữu: chạy đua thành tích về lượt khách, chấp nhận biên lợi nhuận thấp, quá tải hạ tầng và đánh đổi môi trường. Để đi từ “ngành dịch vụ đông khách” sang du lịch kinh tế mũi nhọn, Việt Nam buộc phải nâng giá trị mỗi du khách thay vì chỉ tăng dòng người.
Quan điểm này được thể hiện rõ qua định hướng tập trung vào phân khúc khách chi tiêu cao, lưu trú dài ngày và yêu cầu mục tiêu doanh thu toàn ngành đạt 80–90 tỷ USD đến năm 2030. Điều đó kéo theo yêu cầu phát triển các sản phẩm có dư địa chi tiêu cao như nghỉ dưỡng cao cấp, du lịch chữa lành, MICE, golf, trải nghiệm di sản cá nhân hóa, cùng “hạ tầng chi tiêu” như kinh tế đêm, phố mua sắm hàng hiệu – thủ công cao cấp, ẩm thực chuẩn sao và các show nghệ thuật quy mô lớn.
Đổi mới tư duy: từ manh mún, ăn xổi sang bền vững, dữ liệu hóa
Theo Phó Thủ tướng, vấn đề cốt lõi của Nghị quyết 26 là phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách tiếp cận và cách làm, trọng tâm là chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phương thức quản trị du lịch từ số lượng sang chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Điều này đồng nghĩa chấm dứt tư duy làm du lịch manh mún, ăn xổi, phong trào; thay bằng cách tổ chức liên kết vùng, chuẩn hóa trải nghiệm và xây dựng thương hiệu điểm đến nhất quán.
Một trụ cột khác là quản trị điểm đến dựa trên dữ liệu thời gian thực, thay cho “làm theo kinh nghiệm”. Khi biết luồng khách đang dồn về đâu, nhà quản lý có thể điều tiết tải trọng, tránh quá tải và bảo vệ môi trường – điều kiện tiên quyết để phát triển du lịch bền vững. Cùng với đó là phát triển nguồn nhân lực đạt chuẩn quốc tế, nhất là ở phân khúc cao cấp, nơi du khách không mua phòng ngủ mà mua dịch vụ may đo, sự an toàn, riêng tư và phục vụ thấu cảm.
Từ chính sách đến đời sống: du lịch thành động lực tăng trưởng cho người dân
Nghị quyết 26 không chỉ định vị lại vai trò của du lịch trong cấu trúc tăng trưởng kinh tế Việt Nam mà còn chạm tới lợi ích rất cụ thể của người dân và doanh nghiệp. Khi du lịch được xác định là một động lực tăng trưởng mới, mục tiêu là du lịch đóng góp trực tiếp 10–12% GDP vào năm 2030, kéo theo tạo việc làm, nâng thu nhập và thúc đẩy thị trường lao động dịch vụ chất lượng cao. Chính sách thị thực mới như Golden Visa, visa hưu dưỡng cao cấp hay visa cho chuyên gia, người làm việc từ xa lưu trú dài hạn đi kèm quyền tiếp cận dịch vụ y tế, ngân hàng thuận tiện sẽ mở ra dòng khách mới có khả năng chi tiêu cao.
Với người dân tại điểm đến, phát triển du lịch bền vững không chỉ là thêm khách, mà là thêm cơ hội kinh doanh nông sản sạch, nghề thủ công, ẩm thực, dịch vụ lưu trú và trải nghiệm bản địa. Với nhà đầu tư, Nghị quyết 26 tạo tín hiệu rõ ràng để rót vốn vào những tổ hợp du lịch quy mô lớn, chất lượng cao tại các đô thị lớn, đô thị di sản hay những cực tăng trưởng mới như Phú Quốc, biến du lịch thành “đầu máy” kéo cả hệ sinh thái kinh doanh cùng lớn mạnh.
