Đường giao thông nông thôn vùng núi phía Bắc: từ khái niệm đến thông điệp chính sách
Đường giao thông nông thôn vùng núi phía Bắc là hệ thống tuyến đường được nhựa hóa, bê tông hóa hoặc cứng hóa, nối các thôn, bản vùng cao, vùng biên với trung tâm xã, huyện, giúp người dân đi lại, vận chuyển nông sản, tiếp cận dịch vụ công và mở rộng giao thương, qua đó tạo nền tảng cho phát triển kinh tế địa phương bền vững. Trong bức tranh phát triển vùng núi, đây không còn là hạng mục phụ mà là thước đo thực chất của việc thực thi chủ trương, chính sách. Khi một nghị quyết được “hóa” thành từng mét đường, chúng ta nhìn thấy rõ khoảng cách giữa văn bản và đời sống đang được thu hẹp. Nghị quyết số 16-NQ/TW về phát triển kinh tế-xã hội các xã biên giới đất liền đã chọn hạ tầng vùng biên giới, đặc biệt là giao thông, như một mũi đột phá và điều này là hoàn toàn đúng hướng.
Khánh Xuân: từ đại hội Đảng bộ đến những tuyến đường cụ thể
Nếu muốn hiểu đường giao thông nông thôn gắn với chính trị như thế nào, hãy nhìn vào Khánh Xuân – một xã vùng cao, biên giới với 1.212 hộ dân và 6.563 nhân khẩu, đường biên dài 8,106km, địa hình bị chia cắt, nhiều khe sâu, dốc lớn. Tại thời điểm xây dựng chương trình phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn, tỷ lệ đường được nhựa hóa, bê tông hóa mới khoảng 11% – con số cho thấy giao thông là điểm nghẽn thực sự. Ngày 13 và 14/8/2025, Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Khánh Xuân lần thứ I nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn là nhiệm vụ trọng tâm. Ngày 29/9/2025, Chương trình số 08-CTr/ĐU được ban hành, chọn các tuyến Khau Cốc Chà - Lũng Chàm (5km), Lũng Rỳ - Pác Kéo (4km), Lũng Piao - Mác Nẻng (3km) để ưu tiên đầu tư. Đây là cách làm đáng ủng hộ: nghị quyết không dừng ở khẩu hiệu mà đi thẳng vào danh mục tuyến đường, mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ đường cứng hóa lên 30%.
Quan trọng hơn, Khánh Xuân cho thấy quá trình từ quyết định chính sách đến hoàn thành từng mét đường không thể chỉ trông chờ ngân sách. Với nguồn lực hạn chế, xã buộc phải huy động sức dân và các nguồn hỗ trợ khác. Ban Chỉ đạo thực hiện Chương trình kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn được thành lập, do Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã làm Trưởng ban. Đó là một lựa chọn tổ chức hợp lý: người đứng đầu chính quyền trực tiếp chịu trách nhiệm, thay vì giao cho một bộ phận trung gian. Khi cán bộ Đồn Biên phòng cùng người dân phá đá, mở đường ở Lũng Chàm, Pác Kéo, Mác Nẻng, chúng ta thấy rõ một điều: đường giao thông nông thôn chỉ bền vững khi nó là “ý Đảng, lòng dân”, chứ không phải dự án từ trên rót xuống. Con đường ở Khánh Xuân là con đường để trẻ em đến trường, người bệnh đến cơ sở y tế, nông sản ra khỏi bản, và các xóm xa kết nối với trung tâm xã.
Lào Cai: phong trào làm đường nông thôn và hiệu quả kinh tế nhìn từ Hưng Khánh
Lào Cai là một ví dụ tiêu biểu cho cách một tỉnh vùng núi phía Bắc biến đường giao thông nông thôn thành trục xương sống của phát triển kinh tế địa phương. Tỉnh xác định phát triển giao thông nông thôn là nhiệm vụ nền tảng trong xây dựng nông thôn mới và thúc đẩy kinh tế-xã hội bền vững. Với phương châm Nhà nước và nhân dân cùng làm, nhiều nguồn lực được huy động để nâng cấp hệ thống đường ở vùng cao, vùng biên. Năm 2026, xã Hưng Khánh triển khai các tuyến đường giao thông với chiều dài 5,5km; đến thời điểm báo cáo, xã đã thi công mở rộng, đổ mới 3,5km, đạt 60% kế hoạch và dự kiến hoàn thành trước ngày 10/11/2026. Đến nay, toàn xã đã nhựa hóa, bê tông hóa gần 66km đường giao thông nông thôn, đạt tỷ lệ trên 87,6% – một bước tiến rất đáng kể. Tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 80% đường giao thông nông thôn được cứng hóa và phấn đấu đạt 100% trước năm 2040, đồng thời yêu cầu các địa phương duy trì phong trào làm đường thường xuyên, bảo đảm chất lượng, tiến độ, an toàn lao động và vệ sinh môi trường.
Điều đáng nói là ở Hưng Khánh, đường không chỉ là công trình mà là sự đồng thuận xã hội. Tuyến đường nối Quốc lộ 37 qua thôn Khe Ngang đến thôn Phương Đạo được người dân đánh giá là hợp “ý Đảng, lòng dân” vì mở ra liên kết, trao đổi hàng hóa giữa hai xã. Đối với bà con vùng cao, đất đai rất quý, nhưng hơn 20 hộ ở Khe Ngang đã tự nguyện hiến trên 2.500m² đất, phá tường rào để mở rộng mặt đường từ 3m lên 5m. Họ hiểu rằng có đường rộng rãi, xe vào tận nơi thì nông sản vận chuyển dễ hơn, học sinh đi học thuận tiện hơn. Một câu nói ở Hưng Khánh đáng để trích lại: "Xây dựng đường giao thông nông thôn không chỉ là đầu tư một công trình hạ tầng, mà còn xây dựng điều kiện để phát triển sản xuất, mở rộng giao thương, nâng cao đời sống và tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của địa phương". Bởi giao thông thuận lợi đã mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế địa phương, giúp bà con giảm chi phí vận chuyển, giá trị nông sản và hàng hóa tăng.
Lai Châu: Nghị quyết 16-NQ/TW và bước ngoặt hạ tầng vùng biên giới
Nếu Lào Cai cho thấy sức mạnh của phong trào làm đường, thì Lai Châu cho thấy sức nặng của một nghị quyết được thực hiện nghiêm túc. Sau 9 năm đưa Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế-xã hội các xã biên giới đất liền vào cuộc sống, nhận thức của cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên và nhân dân về vị trí, vai trò chiến lược của khu vực biên giới đã được nâng lên rõ rệt. Hàng loạt cơ chế, chính sách, chương trình, đề án trọng điểm được ban hành và triển khai đồng bộ, tạo đòn bẩy thúc đẩy kinh tế-xã hội địa phương. Đáng chú ý nhất là hạ tầng giao thông vùng biên – vốn là điểm nghẽn nhiều năm – nay đã bứt phá: 100% thôn, bản tại các xã biên giới có đường ô tô, xe máy đi lại thuận tiện; 100% tuyến đường đến trung tâm các xã biên giới và cửa khẩu được cứng hóa hoàn toàn. Nhờ hạ tầng thông suốt, hoạt động thương mại, dịch vụ, kinh tế cửa khẩu và đối ngoại khu vực biên giới có bước phát triển khởi sắc.
Điều này cho thấy Nghị quyết 16-NQ/TW không phải là một văn bản chung chung, mà là khung chính sách đã được cụ thể hóa bằng những dự án đường giao thông nông thôn và đường đến cửa khẩu. Khi ông Nguyễn Sỹ Cảnh – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu – báo cáo kết quả thực hiện nghị quyết, và Bí thư Tỉnh ủy Lê Minh Ngân ghi nhận, biểu dương nỗ lực của các xã biên giới và lực lượng chức năng, đó không chỉ là thủ tục hội nghị mà là sự thừa nhận rằng hạ tầng vùng biên giới đã chuyển từ “điểm nghẽn” thành “điểm tựa” cho phát triển. Mỗi tuyến đường mới ở Lai Châu không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý, mà còn thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng biên và vùng trung tâm, mở thêm cơ hội cho kinh tế cửa khẩu, dịch vụ, thương mại. Đây là minh chứng rõ ràng: khi chính sách nhìn đúng vai trò chiến lược của biên giới và đầu tư vào đường giao thông nông thôn, vùng núi phía Bắc có thể bước qua ngưỡng “xa xôi, hẻo lánh” để trở thành không gian kinh tế năng động.
Kết luận: Đường nông thôn vùng núi phía Bắc là thước đo chất lượng phát triển
Nhìn từ Khánh Xuân, Hưng Khánh ở Lào Cai và các xã biên giới Lai Châu, có thể khẳng định: đường giao thông nông thôn ở vùng núi phía Bắc không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà là thước đo chất lượng phát triển và mức độ gắn kết giữa chính sách với đời sống. Nơi nào nghị quyết đi kèm danh mục tuyến đường cụ thể, có Ban Chỉ đạo rõ ràng, huy động được sức dân, nơi đó đường sẽ thành hình và kinh tế địa phương sẽ chuyển động. Nơi nào coi hạ tầng vùng biên giới là chiến lược, như trong Nghị quyết 16-NQ/TW, nơi đó biên giới không còn là vùng trũng mà trở thành cực tăng trưởng mới. Đường giao thông nông thôn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường, trường học, trạm y tế, dịch vụ công cho cộng đồng vùng biên, đồng thời tạo nền tảng lâu dài cho sản xuất, giao thương và nâng cao đời sống. Câu chuyện Lào Cai – Lai Châu cho thấy một bài học rõ ràng: muốn phát triển vùng núi phía Bắc, hãy bắt đầu từ những con đường nhỏ nhưng đi đến tận thôn, bản.
