Thành phố Quảng Ninh: bước ngoặt chiến lược cho phát triển kinh tế miền Bắc
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh trên toàn bộ diện tích 6.231,27 km2 và dân số 1.523.400 người với 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu, là một quyết định mang tính chiến lược nhằm tái định vị vai trò của Quảng Ninh trong phát triển kinh tế miền Bắc, chuyển trọng tâm từ khai thác than sang một cực tăng trưởng động dựa trên đa dạng hóa kinh tế và chuyển dịch công nghiệp hiện đại. Ngày 28/8, địa phương tổ chức Lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất, với sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng nhiều lãnh đạo cấp cao và khách quốc tế. Theo Nghị quyết số 36/2026/QH16, thành phố Quảng Ninh chính thức được thành lập từ ngày 01/9/2026. Đây không phải là sự đổi tên thuần túy, mà là một thông điệp chính trị – kinh tế: Quảng Ninh được đặt vào vị thế trung tâm trong tầm nhìn phát triển kinh tế miền Bắc, với trách nhiệm lớn hơn trước nhân dân và cả nước. Động thái này cho thấy chiến lược phát triển sẽ không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào mô hình “tỉnh công nghiệp than” mà phải bước sang một mô hình đô thị-regional hiện đại, gắn kết sâu với các chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ than nâu đến kinh tế xanh: tầm nhìn “vượt lên trên than”
Thông điệp quan trọng nhất được nhấn mạnh trong Lễ công bố là: “Than đã làm nên một phần lịch sử của Quảng Ninh. Nhưng tương lai của Quảng Ninh không chỉ có than.” Đây là sự thừa nhận rõ ràng rằng mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên đã đến giới hạn cả về môi trường lẫn hiệu quả kinh tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu Quảng Ninh phải đi lên từ than, vượt lên trên than và phát triển bằng tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế biển và kinh tế di sản. Đó là một định hướng đa dạng hóa kinh tế có chủ đích, biến lợi thế vịnh Hạ Long – “kỳ quan thiên nhiên, tài sản vô giá của quốc gia và nhân loại” – cùng không gian văn hóa Yên Tử thành trụ cột của kinh tế di sản, du lịch, dịch vụ. Lời nhắc “tương lai không chỉ có than” là sự thay đổi tư duy phát triển: từ chỗ coi ngành than là bản sắc và điểm tựa duy nhất, Quảng Ninh được đặt kỳ vọng trở thành hình mẫu cho chuyển dịch công nghiệp từ “nâu” sang “xanh”, nơi tri thức và công nghệ chứ không phải khai thác tài nguyên quyết định tốc độ tăng trưởng.
Quảng Ninh như cực tăng trưởng động của không gian kinh tế phía Bắc
Việc nâng cấp thành phố chỉ có ý nghĩa khi Quảng Ninh thực sự trở thành một cực tăng trưởng động, chứ không phải một đơn vị hành chính lớn hơn. Tô Lâm nhấn mạnh tầm nhìn: xây dựng Quảng Ninh thành “một thành phố hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc; một cực tăng trưởng năng động của phía bắc; một trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và công nghiệp công nghệ cao”. Về mặt địa chiến lược, Quảng Ninh là địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh và đối ngoại, là cửa ngõ kết nối Việt Nam với Trung Quốc và thế giới, điểm giao thoa của các hành lang kinh tế, tuyến giao thông, chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu. Hệ thống cửa khẩu, cảng biển, sân bay và đường cao tốc tạo cho địa phương năng lực kết nối hiếm có; nếu được tổ chức đúng, những lợi thế này sẽ trở thành sức mạnh lan tỏa không chỉ cho vùng đồng bằng sông Hồng, mà cả trung du, miền núi phía Bắc. Ở góc độ phát triển kinh tế miền Bắc, việc hình thành một cực tăng trưởng động mới đồng nghĩa một trung tâm điều phối, thu hút và phân bổ dòng vốn, lao động, công nghệ cho toàn vùng. Quảng Ninh, cùng các địa phương lân cận, có thể định hình một không gian kinh tế liên kết chặt hơn, giảm tình trạng phát triển phân mảnh và lệ thuộc vào vài ngành truyền thống.
Chuyển dịch công nghiệp: từ vùng mỏ đến trung tâm công nghệ, logistics, dịch vụ
Điểm then chốt của chiến lược mới là chuyển dịch công nghiệp. Quảng Ninh được yêu cầu “đẩy nhanh chuyển đổi từ ‘nâu’ sang ‘xanh’; cơ cấu lại ngành than theo hướng hiện đại, an toàn, tiết kiệm tài nguyên và thân thiện với môi trường; phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, năng lượng sạch, logistics và các dịch vụ có giá trị gia tăng lớn; thúc đẩy kinh tế số, kinh tế dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.” Việc trở thành thành phố mở ra cơ hội thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp mới, công nghiệp xanh và dịch vụ quy mô lớn. Danh mục ưu tiên không còn dừng ở khai thác khoáng sản, mà chuyển sang sản xuất chế biến gắn với chuỗi cung ứng toàn cầu, tận dụng lợi thế cảng biển, sân bay và cửa khẩu để phát triển logistics và thương mại dịch vụ. Chiến lược chuyển dịch công nghiệp này nếu thực thi nhất quán sẽ biến Quảng Ninh từ một “vùng mỏ” thành một trung tâm công nghiệp – dịch vụ đa ngành của phía Bắc, giảm rủi ro phụ thuộc vào biến động của thị trường than và áp lực môi trường, đồng thời tạo ra nhiều việc làm chất lượng cao hơn cho người lao động địa phương.
Tác động tới đời sống người dân và ý nghĩa vùng của một thành phố mới
Một chiến lược phát triển, dù tham vọng đến đâu, sẽ vô nghĩa nếu không phản ánh trong đời sống hằng ngày của người dân. Các phát biểu tại Lễ công bố nhấn mạnh rằng trong thời kỳ đổi mới, đời sống nhân dân Quảng Ninh đã không ngừng được nâng lên, quốc phòng, an ninh, chủ quyền biên giới, biển đảo được giữ vững. Bước chuyển lên thành phố đặt ra yêu cầu mới: “Cuộc sống của Nhân dân phải tốt đẹp hơn”, không chỉ về thu nhập mà còn về khả năng tiếp cận dịch vụ công, bảo đảm an sinh cho người có công, người yếu thế và công nhân lao động. Với 1.523.400 cư dân, việc tổ chức một không gian đô thị – vùng vừa hiện đại vừa bao trùm là thách thức đáng kể. Tuy nhiên, nếu Quảng Ninh tận dụng được lợi thế kết nối hiếm có và thực sự trở thành cực tăng trưởng động, thành phố này có thể trở thành đòn bẩy cho cả phát triển kinh tế miền Bắc. Bài toán không chỉ là tăng GRDP, mà là thu hẹp chênh lệch vùng, tạo cơ hội việc làm mới và bảo đảm rằng chuyển dịch công nghiệp, đa dạng hóa kinh tế đi kèm nâng chất lượng sống. Kết luận, Quảng Ninh đang đứng trước một thời điểm hiếm có: từ vùng than nâu mang nặng ký ức công nhân mỏ, địa phương được kỳ vọng trở thành hình mẫu cho phát triển xanh, thông minh, gắn với kinh tế biển và di sản. Nếu không bỏ lỡ cơ hội này, Quảng Ninh có thể tái định nghĩa vai trò của mình trong bản đồ kinh tế miền Bắc – từ một tỉnh khai khoáng thành một thành phố cực tăng trưởng động có sức ảnh hưởng vùng.
