Từ bãi chế tạo PTSC đến biển Baltic: bước ngoặt mang tên Baltica 2
Việc Petrovietnam hoàn thành, hạ thủy và vận chuyển bốn trạm biến áp điện gió ngoài khơi tổng khối lượng khoảng 16.000 tấn cho dự án Baltica 2 ngoài khơi Ba Lan là cột mốc đầu tiên Việt Nam xuất khẩu hạ tầng điện gió ngoài khơi sang châu Âu, đồng thời tái định nghĩa vị thế của ngành cơ khí năng lượng Việt Nam trên chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điểm đáng nói không phải chỉ là một hợp đồng EPC thành công, mà là sự đảo chiều vai trò: từ nước chủ yếu nhập khẩu thiết bị phức tạp sang bên cung ứng trạm biến áp điện cho một trong những dự án điện gió ngoài khơi quy mô hàng đầu khu vực Baltic. Baltica 2 do Ørsted và PGE hợp tác phát triển, có tổng công suất khoảng 1,5 GW với 107 tua bin gió và bốn trạm biến áp ngoài khơi, mỗi trạm 375 MW. Những “trái tim” thu gom điện này được chế tạo trọn gói tại Việt Nam, rồi vượt biển đến châu Âu – một hình ảnh giàu tính biểu tượng cho tham vọng xuất khẩu năng lượng của quốc gia.
Ý nghĩa chiến lược: từ cơ khí dầu khí đến xuất khẩu năng lượng sạch
Điểm đột phá của thương vụ Baltica 2 nằm ở chỗ đây là lần đầu tiên sản phẩm điện gió ngoài khơi chế tạo tại Việt Nam được xuất khẩu sang châu Âu. Nói cách khác, “điện gió ngoài khơi” với người Việt không còn là khái niệm chỉ nằm trên giấy hay ở vai trò nhà thầu phụ, mà đã trở thành một dòng sản phẩm xuất khẩu bằng thép, cáp, thiết bị và trí tuệ. Việc bàn giao đúng tiến độ và đạt chuẩn chất lượng bốn trạm biến áp cho một trong những dự án năng lượng tái tạo lớn nhất châu Âu khẳng định uy tín của Petrovietnam và PTSC, đồng thời đánh dấu bước chuyển dịch thành công từ cơ khí dầu khí truyền thống sang năng lượng tái tạo ngoài khơi.
Ở tầm chiến lược, đây là tấm “giấy thông hành” giúp Việt Nam chen chân vào chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi quốc tế – một thị trường mà tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, môi trường thuộc hàng khắt khe nhất. Khi PTSC M&C phải trải qua quá trình đánh giá năng lực nghiêm ngặt và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, chất lượng, an toàn, tiến độ của chủ đầu tư, việc được chọn và hoàn thành hợp đồng là minh chứng thuyết phục hơn mọi chiến lược, tờ rơi xúc tiến đầu tư. Từ đây, câu hỏi không còn là “Việt Nam có làm được không?”, mà là “Việt Nam sẽ giành thêm được bao nhiêu phần của chiếc bánh xuất khẩu năng lượng này?”.
Kỹ thuật và tổ chức: năng lực thực sự đằng sau khẩu hiệu
Dự án Baltica 2 không khoan nhượng với những khẩu hiệu chung chung: hoặc Việt Nam đạt chuẩn châu Âu, hoặc bị gạt ra ngoài. Gói thầu bốn trạm biến áp và bốn khung đỡ mô đun, tổng khối lượng khoảng 16.000 tấn, được thi công đồng thời trên cùng bãi chế tạo. Có thời điểm hơn 2.000 lao động trực tiếp và khoảng 200 nhân sự kỹ thuật, điều hành cùng làm việc để đảm bảo tiến độ. Chiến dịch hạ thủy kéo dài 43 ngày đêm liên tục là minh chứng rõ ràng: đây không chỉ là thắng lợi của thiết kế, mà còn của tổ chức sản xuất và quản lý rủi ro.
Đặc biệt, yêu cầu về sơn bảo vệ kết cấu cho điều kiện khí hậu băng giá, ăn mòn cao tại biển Baltic là phép thử khó. Khoảng 120.000 m² bề mặt phải được thi công trong điều kiện môi trường kiểm soát nghiêm ngặt, với hệ thống hút ẩm, thông gió hiện đại và quy trình nghiệm thu gắt gao. Câu nói đáng trích ở đây là: “Baltica 2 có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là lần đầu tiên công trình điện gió ngoài khơi do doanh nghiệp tham gia thực hiện được xuất khẩu từ Việt Nam sang châu Âu”. Đó không chỉ là niềm tự hào nội bộ, mà là thông điệp gửi tới các nhà đầu tư quốc tế: năng lực Việt Nam không còn ở mức thử nghiệm.
Tác động đến người dân Ba Lan và hàm ý cho Việt Nam
Ý nghĩa của những trạm biến áp điện gió ngoài khơi này không dừng ở cổng xưởng PTSC. Khi Baltica 2 đi vào vận hành thương mại từ quý IV/2027, dự án dự kiến sẽ cung cấp điện cho khoảng 2,4 triệu hộ gia đình Ba Lan, góp phần bổ sung nguồn điện tái tạo quy mô lớn và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng tại châu Âu. Nói cách khác, dòng điện sạch đến với hàng triệu hộ dân sẽ mang trong đó một phần dấu ấn từ nhà máy ở Việt Nam. Đây là “xuất khẩu năng lượng” theo nghĩa mới: không chỉ là bán than, dầu khí, mà là xuất khẩu hạ tầng giúp tạo ra và truyền tải điện sạch.
Với Việt Nam, câu chuyện Baltica 2 gợi mở ít nhất hai hàm ý. Thứ nhất, nếu chúng ta đã đủ năng lực chế tạo trạm biến áp điện ngoài khơi cho châu Âu, không có lý do gì lại chậm trễ với các dự án điện gió ngoài khơi trong nước. Thứ hai, lợi thế “đi trước bằng xuất khẩu” cho phép doanh nghiệp Việt chuẩn hóa quy trình EPC, phát triển đội ngũ chuyên môn và tích lũy kinh nghiệm trước khi làn sóng đầu tư điện gió ngoài khơi trong nước bùng nổ. Thực tế, từ một quốc gia chủ yếu nhập khẩu thiết bị công nghệ cao, các kỹ sư và thợ cơ khí Việt Nam nay đã làm chủ công nghệ đóng mới trạm biến áp ngoài khơi hàng chục nghìn tấn – một bước nhảy đáng kể.
Đường dài phía trước: từ một hợp đồng đến chiến lược quốc gia
Baltica 2 không phải đích đến, mà là điểm khởi đầu buộc Việt Nam phải nghĩ dài hơn về chiến lược xuất khẩu năng lượng. Theo kế hoạch, công tác lắp đặt và đấu nối ngoài khơi Ba Lan sẽ bắt đầu từ tháng 11/2026, trước khi dự án vận hành và hòa lưới từ quý IV/2027. Nghĩa là trong vòng ít năm tới, các bên sẽ nhìn vào hiệu quả vận hành của những trạm biến áp điện gió ngoài khơi mang dấu ấn Việt Nam để quyết định có mở rộng hợp tác hay không. Nếu chúng ta coi đây chỉ là hợp đồng đơn lẻ, lợi thế đầu tiên sẽ nhanh chóng bị bào mòn.
Điều cần thiết lúc này là biến thành công của Petrovietnam châu Âu thành cú hích cho cả hệ sinh thái: từ chính sách hỗ trợ chuỗi cung ứng, đào tạo nhân lực đến khung pháp lý cho điện gió ngoài khơi trong nước. Làn sóng đầu tư điện gió ngoài khơi đang bùng nổ trên toàn cầu, và Baltica 2 cho thấy Việt Nam đủ năng lực để tham gia cuộc chơi này ở vai trò nhà cung ứng chứ không chỉ là thị trường tiêu thụ. Kết luận hợp lý nhất là: hoặc chúng ta coi sự kiện này như một bước ngoặt và chủ động xây chiến lược, hoặc sẽ tiếp tục chứng kiến những cơ hội trôi qua ngay khi cánh quạt điện gió ngoài khơi quay đều trên biển nước khác.
