Cột mốc lịch sử: từ bãi chế tạo Vũng Tàu đến biển Baltic
Việc Việt Nam lần đầu tiên chế tạo và xuất khẩu trạm biến áp điện gió ngoài khơi nặng 16.000 tấn sang châu Âu là một bước ngoặt cho điện gió ngoài khơi Việt Nam, khi năng lực cơ khí – EPC trong nước được kiểm chứng bằng dự án thực tế trên thị trường năng lượng sạch châu Âu, mở ra vị thế mới trong chuỗi cung ứng xuất khẩu năng lượng tái tạo toàn cầu. Ngày 12/9, PTSC M&C – đơn vị thành viên của PTSC – đã tổ chức lễ hạ thủy và bàn giao 4 trạm biến áp ngoài khơi thuộc Dự án Baltica 2, đồng thời bắt đầu hành trình đưa chúng đến Ba Lan. Đây không phải là một đơn hàng cơ khí thông thường, mà là lời khẳng định Việt Nam có thể tham gia ở phân khúc công nghệ cao nhất của ngành điện gió ngoài khơi. Khi hai trạm đã lên đường sang châu Âu và hai trạm còn lại sẵn sàng xuất bến, hình ảnh các kết cấu đồ sộ rời bãi chế tạo Vũng Tàu gửi đi một thông điệp rõ ràng: Việt Nam không chỉ tiêu thụ năng lượng tái tạo, mà đã bắt đầu xuất khẩu chính hạ tầng của năng lượng sạch.
Baltica 2: bài kiểm tra thực chiến cho năng lực EPC Việt Nam
Baltica 2 là dự án điện gió ngoài khơi do Ørsted và PGE phát triển tại biển Baltic, với công suất khoảng 1.500 MW, gồm 107 turbine gió và 4 trạm biến áp ngoài khơi, mỗi trạm 375 MW thu gom và truyền tải điện vào bờ cho khoảng 2,4 triệu hộ Ba Lan từ quý IV/2027. Việc liên danh Semco Maritime – PTSC M&C được trao hợp đồng EPC từ tháng 6/2023, bao trùm các khâu thiết kế, mua sắm, thi công, chạy thử cho toàn bộ 4 trạm và khung đỡ mô-đun nặng tổng cộng khoảng 16.000 tấn, cho thấy các đối tác châu Âu đã chấp nhận năng lực kỹ thuật và quản trị dự án của doanh nghiệp Việt Nam. Câu nói được đại diện đối tác dẫn lại rằng đây là "công trình có chất lượng và mức độ hoàn thiện tốt nhất" mà họ từng chứng kiến, không chỉ là lời khen, mà là chuẩn mực mới mà PTSC M&C đã đặt ra cho chính mình. Nếu Việt Nam duy trì được chuẩn chất lượng và an toàn này, cánh cửa EPC năng lượng tái tạo tại châu Âu sẽ không dừng lại ở Baltica 2.
Từ dầu khí sang điện gió ngoài khơi: chuyển dịch năng lực công nghiệp
Đằng sau sự kiện xuất khẩu năng lượng tái tạo này là cả một quá trình chuyển dịch năng lực công nghiệp từ dầu khí sang điện gió ngoài khơi. PTSC M&C đã huy động hơn 2.000 lao động trực tiếp và khoảng 200 nhân sự gián tiếp, san lấp, gia cố mặt bằng, quy hoạch kho bãi, đồng bộ hóa thiết bị để triển khai đồng thời 4 công trình trọng điểm, đạt hơn 5–5,5 triệu giờ làm việc an toàn, không xảy ra tai nạn mất ngày công. Đó là thứ vốn liếng vô hình – quy trình, kỷ luật, văn hóa an toàn – mà ngành dầu khí tích lũy nhiều thập kỷ và giờ đang được "chuyển đổi mục đích" cho điện gió ngoài khơi. Khi các trạm biến áp điện gió được chế tạo và hoàn thiện hoàn toàn trong nước, Việt Nam chứng minh rằng mình có thể tích hợp hàng nghìn cấu phần, cáp điện và hệ thống phức tạp, bảo đảm vận hành đồng bộ trước khi dòng điện truyền tải sang lưới điện châu Âu. Đây là bước đi có ý nghĩa chiến lược: chúng ta đang dùng quá khứ dầu khí để xây tương lai năng lượng sạch.
Lợi thế cạnh tranh mới của điện gió ngoài khơi Việt Nam
Sự kiện PTSC M&C Baltica 2 cho thấy điện gió ngoài khơi Việt Nam không chỉ dừng ở việc phát triển dự án trong nước, mà đã trở thành nguồn cung trạm biến áp điện gió cho các thị trường năng lượng sạch châu Âu. Việc lần đầu đưa sản phẩm từ Việt Nam sang châu Âu khẳng định vị trí của Việt Nam trong chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi toàn cầu, mở rộng thị trường dịch vụ kỹ thuật quốc tế của PTSC và tập đoàn mẹ, đồng thời chứng minh năng lực cạnh tranh với các nhà chế tạo toàn cầu. Lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở chi phí lao động, mà ở khả năng đáp ứng những yêu cầu khắt khe về kỹ thuật, chất lượng, tiến độ và an toàn mà các nhà đầu tư châu Âu đặt ra. Nếu tiếp tục phát triển công nghiệp hỗ trợ, vật liệu và chuỗi nhà thầu phụ, Việt Nam có cơ hội trở thành "căn cứ sản xuất" cho thiết bị điện gió ngoài khơi khu vực châu Á – Thái Bình Dương, phục vụ cả nhu cầu trong nước lẫn xuất khẩu năng lượng tái tạo.
Từ cột mốc Baltica 2 đến chiến lược chuỗi cung ứng xanh
Việc chế tạo và xuất khẩu 4 trạm biến áp ngoài khơi của Baltica 2 không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu để Việt Nam xây chiến lược chuỗi cung ứng xanh dài hạn. Lắp đặt và kết nối ngoài khơi Ba Lan sẽ bắt đầu từ tháng 11, với sự tham gia tiếp tục của PTSC M&C và Semco Maritime, và đến khi dự án cung cấp điện cho hàng triệu hộ dân châu Âu, dấu ấn của công nghiệp Việt Nam vẫn hiện diện trong mỗi kWh năng lượng sạch châu Âu tiêu thụ. Câu hỏi đặt ra là Việt Nam có dám nhìn Baltica 2 như mẫu hình cho chính các dự án điện gió ngoài khơi trong nước, từ thiết kế, EPC đến tiêu chuẩn an toàn, để khi nói về điện gió ngoài khơi Việt Nam, thế giới nghĩ đến một điểm đến đáng tin cậy cho trạm biến áp điện gió và các cấu kiện cốt lõi. Nếu coi xuất khẩu thiết bị là một trụ cột chiến lược, không chỉ các doanh nghiệp cơ khí mà cả hệ thống chính sách – từ quy hoạch cảng, nhân lực, tín dụng công nghệ – phải được điều chỉnh theo mục tiêu tham gia sâu vào chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu.
