Ngân sách địa phương 138 nghìn tỷ đồng: Cú hích hay phép thử?
Đầu tư công trung hạn từ ngân sách địa phương là kế hoạch phân bổ và sử dụng nguồn vốn công trong một giai đoạn nhiều năm, nhằm hoàn thành các dự án hạ tầng, chương trình mục tiêu quốc gia và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội theo thứ tự ưu tiên rõ ràng và ràng buộc trách nhiệm giải ngân của từng cấp chính quyền. HĐND một thành phố đã ban hành Nghị quyết 48/NQ-HĐND về kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn vốn ngân sách địa phương giai đoạn 2026-2030, với tổng nguồn vốn xây dựng cơ bản trong nước đạt 138.848,84 tỷ đồng. Con số này không chỉ cho thấy quy mô tài chính rất lớn, mà còn biến giai đoạn 2026-2030 thành phép thử về năng lực quản trị, kỷ luật tài khóa và tầm nhìn phát triển dài hạn của địa phương. Nếu phân bổ vốn đầu tư thiếu chiến lược, 138 nghìn tỷ đồng có thể biến thành các công trình dở dang; ngược lại, nếu được ưu tiên đúng trọng tâm, đây sẽ là cú hích hạ tầng và an sinh xã hội.
Cấu trúc ngân sách địa phương 2026-2030: Tín hiệu tích cực và điểm đáng lo
Nhìn vào cấu trúc ngân sách địa phương 2026-2030, có thể thấy một bức tranh vừa giàu tiềm năng, vừa nhiều rủi ro. Tổng 138.848,84 tỷ đồng được hình thành từ các nguồn: ngân sách tập trung 44.422 tỷ đồng, thu tiền sử dụng đất 35.648,84 tỷ đồng, thu xổ số kiến thiết 2.187 tỷ đồng, các nguồn khác như tăng thu, tiết kiệm chi 23.536,23 tỷ đồng và bội chi 33.054,77 tỷ đồng. Cách phân bổ vốn đầu tư cũng đủ rộng để bao quát nhiều mục tiêu: 7.320,413 tỷ đồng cho vốn đối ứng các dự án ODA, hơn 20.882,204 tỷ đồng cho các dự án chuyển tiếp, 5.215 tỷ đồng để cấp bù lãi suất tín dụng ưu đãi, cấp vốn điều lệ cho ngân hàng chính sách và quỹ tài chính nhà nước, tăng tới 160,75% so với giai đoạn 2021-2025 để thực hiện chính sách an sinh xã hội. Một điểm sáng là 26.782,9 tỷ đồng được phân cấp cho cấp xã và chương trình mục tiêu quốc gia, cho thấy sự chú ý tới cơ sở. Tuy nhiên, 33.054,77 tỷ đồng bội chi đồng nghĩa áp lực trả nợ, buộc chính quyền phải nâng cao hiệu quả từng đồng chi, tránh đầu tư dàn trải.
Từ hạ tầng động lực đến an sinh: Cán cân ưu tiên vốn đầu tư công
Phần vốn còn lại để phân bổ cho các dự án khởi công mới lên tới 77.048,323 tỷ đồng, trong đó 9.192 tỷ đồng phải đảm bảo làm vốn đối ứng cho các dự án có sử dụng vốn ngân sách Trung ương. Cán cân ưu tiên vì vậy trở nên then chốt: nếu chỉ chăm chăm vào các công trình "hào nhoáng" mà quên đi chi cho an sinh xã hội, kết nối vùng khó khăn hay chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương sẽ tự bỏ lỡ dư địa tăng trưởng dài hạn. Việc dành 26.782,9 tỷ đồng phân cấp cho cấp xã và vốn chương trình mục tiêu quốc gia cho thấy nỗ lực đưa nguồn lực xuống cơ sở. Đồng thời, định hướng tập trung vốn cho các dự án dở dang, động lực, trọng điểm, ưu tiên hạ tầng khu vực phía Nam, nhưng vẫn quan tâm bố trí nguồn lực cho khu vực phía Tây, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số để kết nối hạ tầng, phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao đời sống người dân, là cách tiếp cận cân bằng giữa tăng trưởng và công bằng. Câu hỏi còn lại là liệu kỷ luật thực thi có đủ chặt để ngăn tình trạng "xin – cho" dự án và phân tán nguồn lực.
Bài học từ Cần Thơ: Gắn đầu tư công trung hạn với chương trình mục tiêu quốc gia
Câu chuyện Cần Thơ cho thấy một hướng đi đáng chú ý trong phân bổ vốn đầu tư công trung hạn. Tại kỳ họp thứ Năm của HĐND TP khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031, thành phố đã thông qua nhiều nghị quyết về điều chỉnh, bổ sung kế hoạch đầu tư công, phân bổ, kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân các nguồn vốn, cùng danh mục dự án thu hồi đất, chính sách tín dụng và an sinh xã hội. Đáng chú ý, ngân sách Trung ương được bổ sung hơn 1.655 tỷ đồng cho chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035. Về phía ngân sách địa phương, thành phố nâng mức vốn dự phòng lên hơn 2.986 tỷ đồng, đồng thời phân bổ, điều chỉnh, bổ sung 2.220 tỷ đồng cho các chương trình, dự án, trong đó hơn 2.185 tỷ đồng dùng làm vốn đối ứng cho chương trình mục tiêu quốc gia. Cách Cần Thơ ưu tiên mạnh cho nông thôn mới và giảm nghèo cho thấy một quan điểm rõ ràng: đầu tư công trung hạn chỉ tạo ra tăng trưởng bền vững khi gắn chặt với các chương trình mục tiêu quốc gia, thay vì chỉ tập trung vào hạ tầng đô thị.
Từ kế hoạch đến đời sống người dân: Thách thức nằm ở khâu thực thi
Kế hoạch ngân sách địa phương 2026-2030 đã được thiết kế với nhiều giải pháp, từ quán triệt Luật Đầu tư công, cắt giảm thủ tục không cần thiết, đẩy nhanh chuẩn bị đầu tư và giao dự toán, đến việc đẩy mạnh thu hút đầu tư, cải cách thủ tục hành chính, khai thác nguồn lực đất đai và xây dựng phương án vay vốn từ các tổ chức tài chính, phát hành trái phiếu chính quyền địa phương. Một định hướng quan trọng là chỉ bố trí vốn cho các dự án đã đủ thủ tục, tập trung vào dự án dở dang và trọng điểm, đồng thời tăng phân cấp, phân quyền gắn với giám sát chặt chẽ, kiểm soát quy mô và tổng mức đầu tư từng dự án. Ở Cần Thơ, lãnh đạo HĐND nhấn mạnh rằng các nghị quyết phải nhanh chóng được cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch, phân công trách nhiệm, thường xuyên kiểm tra và xử lý dứt điểm khó khăn, vì "các nội dung được quyết nghị đều hướng đến mục tiêu khơi thông nguồn lực, tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo thêm dư địa tăng trưởng và nâng cao đời sống người dân". Điều này đặt ra yêu cầu rõ ràng: giai đoạn 2026-2030 sẽ chỉ là bước ngoặt phát triển khi từng đồng vốn đầu tư công được biến thành công trình, năng lực sản xuất, việc làm mới và dịch vụ công tốt hơn cho người dân, chứ không chỉ dừng ở các con số trên nghị quyết.
