Từ đảo làng chài thành hub hạ tầng tích hợp
Cát Hải hạ tầng hiện được hiểu là hệ thống công trình giao thông, công nghiệp và du lịch quy mô lớn trên hòn đảo 40 km2 ở Hải Phòng, nơi cầu vượt biển dài nhất, cảng nước sâu miền Bắc, nhà máy ô tô Cát Hải và trụ cáp treo cao nhất cùng tồn tại, biến một không gian từng chỉ có vài làng chài nhỏ thành trung tâm hạ tầng đa ngành có sức lan tỏa vùng và quốc gia. Điều đáng nói ở Cát Hải là tốc độ và cách thức chuyển đổi: thay vì mở rộng đô thị truyền thống, đảo được định hình như một "nút hạ tầng" nơi logistics, sản xuất ô tô, du lịch và giao thông kết nối lớp vào nhau. Vốn tư nhân từ hai tập đoàn lớn kết hợp với đầu tư công đã tạo ra một mô hình hợp tác công – tư sống động, vừa tham vọng vừa đặt ra nhiều câu hỏi về bền vững không gian và công bằng lợi ích cho cộng đồng bản địa. Sự thay đổi này không trung tính; nó phản ánh lựa chọn ưu tiên tăng trưởng và tích hợp vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Cầu vượt biển dài nhất và cú bẻ lái không gian đi lại
Mọi câu chuyện về Cát Hải hạ tầng phải bắt đầu từ tuyến ô tô Tân Vũ – Lạch Huyện, đưa vào sử dụng tháng 9/2017. Điểm nhấn là cầu Đình Vũ – Cát Hải dài khoảng 5,4 km, hiện giữ kỷ lục cầu vượt biển dài nhất Việt Nam. Dự án toàn tuyến dài 15,6 km, nối cao tốc Hà Nội – Hải Phòng với khu vực cảng Lạch Huyện và đảo Cát Hải. Trước đây, phương tiện ra đảo phụ thuộc gần như hoàn toàn vào phà; khi cầu thông xe, thời gian di chuyển từ đất liền rút ngắn gần một giờ, đồng thời mở tuyến vận tải trực tiếp cho máy móc, nguyên vật liệu và hàng hóa. Tác động thực tế là đảo không còn là điểm đến vùng ven mà trở thành phần mở rộng của mạng lưới cao tốc quốc gia. Người lao động có thể đi lại hàng ngày, doanh nghiệp vận chuyển container, thiết bị nặng mà không vướng rào cản thời gian, thời tiết. Cú bẻ lái này thay đổi logic phát triển: thay vì du lịch nhỏ lẻ, Cát Hải được định vị để gánh các dự án hàng nghìn đến chục nghìn tỷ đồng liên tiếp, chấp nhận đánh đổi sự cô lập yên bình để lấy vai trò mới trong chuỗi cung ứng.
Cảng nước sâu Lạch Huyện và bước nhảy logistics miền Bắc
Ngay sau khi cầu vượt biển dài nhất vận hành, hai bến đầu tiên của cảng quốc tế Lạch Huyện ở phía Đông Cát Hải chính thức khai thác, đánh dấu việc đảo trở thành điểm neo chiến lược của cảng nước sâu miền Bắc. Đây là khu bến nước sâu lớn nhất khu vực, đảm nhận vai trò tiếp nhận tàu container trọng tải lớn và kết nối hàng hóa miền Bắc với các tuyến vận tải biển quốc tế. Đến tháng 5/2025, bốn bến số 3–6 tiếp tục được đưa vào vận hành, nâng quy mô khai thác từ hai lên sáu bến với tổng vốn gần 15.900 tỷ đồng. Một số tuyến từ đây đã kết nối trực tiếp với châu Âu, châu Mỹ và Đông Bắc Á, giảm nhu cầu trung chuyển qua các cảng nước ngoài. Về bản chất, Lạch Huyện biến Cát Hải thành "cửa ngõ logistics" mới của miền Bắc, cạnh tranh với các cảng truyền thống vốn thiếu độ sâu và khả năng tiếp nhận tàu mẹ. Điều này mang lại lợi ích cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu về chi phí trung chuyển, thời gian và độ chắc chắn của chuỗi cung ứng. Nhưng nó cũng đẩy đảo vào áp lực môi trường, hạ tầng xã hội khi hàng hóa, container và lao động đổ về. Câu hỏi đặt ra: ai chịu trách nhiệm chính cho việc cân bằng tăng trưởng logistics với bảo vệ hệ sinh thái biển – đảo vốn mong manh?
Nhà máy ô tô VinFast và dấu ấn công nghiệp trên đảo
Nếu cảng nước sâu đưa Cát Hải vào bản đồ logistics, thì nhà máy ô tô Cát Hải của VinFast đặt đảo lên quỹ đạo công nghiệp công nghệ cao. Tổ hợp sản xuất ô tô và xe máy điện tại Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải trải rộng trên diện tích 335 ha, thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Sau 21 tháng thi công, nhà máy được khánh thành vào tháng 6/2019, với dây chuyền khoảng 1.200 robot, xưởng thân vỏ tự động hóa 98% và xưởng động cơ đạt khoảng 90%. Đến cuối năm 2022, VinFast dừng các dòng xe xăng để chuyển hoàn toàn sang xe điện; cùng năm, lô 999 chiếc VF 8 đầu tiên được xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ. Về mặt hình ảnh, Cát Hải từ đảo làng chài trở thành nơi "xuất khẩu ô tô điện" – một câu chuyện gây tiếng vang. Về tài chính công, doanh nghiệp từng nộp gần 5.000 tỷ đồng mỗi năm trong 2020–2021, nhưng khi xe xăng ngừng sản xuất, thuế tiêu thụ đặc biệt giảm mạnh vì xe điện được áp dụng mức thuế suất thấp hơn. Đây là ví dụ điển hình cho nghịch lý phát triển xanh: địa phương phải chấp nhận giảm nguồn thu ngắn hạn để đồng hành với chiến lược điện hóa đội xe, đổi lại là cơ hội dài hạn trong ngành công nghiệp mới.
“Nhà máy VinFast tại Cát Hải có dây chuyền gồm khoảng 1.200 robot, với xưởng thân vỏ tự động hóa 98% và xưởng động cơ đạt khoảng 90%.”
Trụ cáp treo cao nhất thế giới và lớp du lịch – giao thông cuối cùng
Không chỉ là đảo cảng và đảo công nghiệp, Cát Hải còn được đặt kỳ vọng thành cửa ngõ du lịch nhờ tuyến cáp treo Cát Hải – Phù Long do nhà đầu tư tư nhân triển khai. Tuyến dài gần 4 km, chính thức khai thác tháng 6/2020, nối đảo Cát Hải với khu vực Phù Long trên đảo Cát Bà. Tuyến có 60 cabin, công suất thiết kế khoảng 4.500 hành khách mỗi giờ, thời gian di chuyển từ 10–15 phút. Điểm nhấn là trụ cáp cao 214,8 m, được Tổ chức Guinness xác nhận là trụ cáp treo cao nhất thế giới vào tháng 5/2020. Sau khi xuống cáp treo, du khách phải tiếp tục di chuyển bằng đường bộ qua tuyến 356 xuyên đảo. Ở góc nhìn tích hợp, cáp treo không chỉ là sản phẩm du lịch mà là một kết nối giao thông mới giữa hạ tầng công nghiệp – logistics ở Cát Hải và quần thể nghỉ dưỡng Cát Bà. Cát Hải trở thành "bệ phóng" đưa du khách vào không gian văn hóa, sinh thái, trong khi bản thân đảo mang hình hài một công trường hạ tầng và công nghiệp. Sự đối lập này là thách thức: nếu quy hoạch không tinh tế, du lịch có nguy cơ trở thành lớp trang điểm trên nền hạ tầng nặng nề, thay vì tạo ra trải nghiệm đảo biển hài hòa.
“Trụ cáp treo Cát Hải – Phù Long cao 214,8 m đã được Guinness công nhận là trụ cáp treo cao nhất thế giới vào tháng 5/2020.”
