Phát triển nhân lực AI: Từ quyết định hành chính đến ưu tiên chiến lược
Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo là một chính sách cấp quốc gia được thiết kế để đào tạo đồng thời ba tầng nhân lực từ phổ cập đến chuyên sâu, tích hợp trí tuệ nhân tạo vào giáo dục, việc làm và quản trị, nhằm hình thành lực lượng lao động số và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ trong các ngành công nghệ chiến lược. Việc Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký Quyết định 1528/QĐ-TTg ngày 11/8/2026 đã chính thức đặt phát triển nhân lực AI vào nhóm nhiệm vụ chiến lược, cấp bách. Điều đó cho thấy Nhà nước không còn coi AI là xu hướng công nghệ bên lề, mà là nền tảng cho tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số và cạnh tranh quốc gia. Mặt tích cực là người lao động, từ học sinh phổ thông đến kỹ sư công nghệ, có một lộ trình rõ ràng để tiếp cận kỹ năng AI; mặt trái là tốc độ chuyển đổi đòi hỏi mỗi cá nhân phải học nhanh hơn, chủ động hơn nếu không muốn bị tụt lại.
Mục tiêu đến 2030: Phổ cập AI và đào tạo ba tầng nhân lực
Tham vọng lớn nhất của chương trình quốc gia AI đến năm 2030 là biến năng lực sử dụng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo thành “năng lực thiết yếu” của người học, người lao động và đội ngũ quản lý. Cách tiếp cận ba tầng – phổ cập, ứng dụng, chuyên sâu – là một chiến lược nhân tài công nghệ khá táo bạo: vừa mở rộng đáy, vừa nâng cao đỉnh. Ở tầng phổ cập, mục tiêu là ít nhất 80% học sinh phổ thông và dự bị đại học được trang bị kiến thức cơ bản về AI, tư duy số, tư duy tính toán và đạo đức sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm. Ở giáo dục đại học và nghề, phấn đấu 100% sinh viên đại học và tối thiểu 80% người học nghề có kỹ năng cơ bản về AI và an toàn dữ liệu. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Ít nhất 10 triệu lao động được đào tạo, bồi dưỡng hoặc cập nhật kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo cơ bản”, cho thấy tham vọng phổ cập rộng chưa từng có.
Đào tạo chuyên gia AI và lộ trình nghề nghiệp mới cho giới công nghệ
Điểm đáng chú ý nhất với giới công nghệ là mục tiêu đào tạo chuyên gia AI ở tầng chuyên sâu. Chương trình đặt mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng ít nhất 10.000 nhân lực trình độ cao về trí tuệ nhân tạo – từ nhà nghiên cứu, kỹ sư đến chuyên gia có năng lực làm chủ, triển khai và quản trị hệ thống AI tiên tiến, với tối thiểu 1.500 chuyên gia có khả năng làm chủ công nghệ lõi và dẫn dắt nhiệm vụ trọng điểm. Song song, tối thiểu 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên được đào tạo mới, chuyển đổi hoặc nâng cao để ứng dụng AI trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm. Đây không chỉ là các vị trí “kỹ sư AI” thuần túy, mà mở ra những đường nghề nghiệp lai ghép: bác sĩ hiểu AI trong y tế, chuyên viên tài chính dùng AI phân tích dữ liệu, cán bộ quản lý nhà nước biết sử dụng AI an toàn trong điều hành. Với người lao động công nghệ, chương trình này là tín hiệu rõ ràng: muốn thăng tiến, phải bước sang vùng kỹ năng AI thay vì chỉ bám vào kỹ năng IT truyền thống.
Thách thức triển khai: Từ mục tiêu trên giấy đến năng lực thực tế
Dù các con số mục tiêu ấn tượng, khoảng cách từ chính sách đến năng lực thực tế vẫn là câu hỏi lớn. Để ít nhất 90% cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong đơn vị sự nghiệp công lập được cập nhật kiến thức AI, cùng với 100% đội ngũ giáo dục đào tạo sử dụng AI an toàn, hiệu quả, hệ thống bồi dưỡng phải đủ chiều sâu chứ không chỉ dừng ở vài khóa “nhập môn”. Việc bồi dưỡng chuyên sâu tối thiểu 100.000 giáo viên, giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục để họ trở thành lực lượng lan tỏa năng lực dùng AI cũng là thách thức về nội dung, đội ngũ giảng dạy và chuẩn hóa kỹ năng. Nếu không xây dựng được bộ chuẩn năng lực rõ ràng, tham chiếu được quốc tế nhưng vẫn phù hợp điều kiện trong nước như chương trình đề ra, nguy cơ lớn là chúng ta tạo ra một “làn sóng chứng chỉ AI” mà không tương xứng với năng lực thực hành. Khi đó, người lao động dễ bị ảo tưởng kỹ năng, còn doanh nghiệp lại khó tin vào chất lượng nhân lực mới.
Cơ hội cho người lao động: Cần chủ động nắm bắt thay vì chờ đợi
Ở tầm vĩ mô, chương trình quốc gia AI gắn chặt với chiến lược chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, xã hội số và các ngành công nghệ chiến lược. Ở tầm cá nhân, nó mở ra một bản đồ nghề nghiệp mới cho người lao động: từ các kỹ năng sử dụng AI cơ bản trong mọi công việc đến cơ hội trở thành chuyên gia AI ở tầng chuyên sâu. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, thúc đẩy hợp tác công – tư giữa cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để phát triển hệ sinh thái nhân lực AI, nhưng việc tận dụng cơ hội lại nằm ở mỗi người: tự học, tham gia các chương trình đào tạo chuyển đổi, sẵn sàng thay đổi nghề hoặc bổ sung kỹ năng. Nếu coi phát triển nhân lực AI chỉ là việc của Nhà nước, chương trình sẽ biến thành một chiến lược hay trên giấy. Nếu người lao động và doanh nghiệp cùng coi đây là nền tảng cho “chiến lược nhân tài công nghệ” dài hạn, chúng ta mới có cơ hội biến mục tiêu đưa năng lực nhân lực AI của Việt Nam (theo chương trình) lên nhóm hàng đầu khu vực thành kết quả cụ thể.
