Từ cửa khẩu địa phương đến “cửa ngõ” mới của Đồng bằng sông Cửu Long
Cửa khẩu Khánh Bình là cửa khẩu đường bộ nằm trên tuyến biên giới An Giang – Campuchia, vừa được nâng cấp từ cửa khẩu địa phương lên cửa khẩu quốc tế đường bộ, giữ vai trò kết nối Đồng bằng sông Cửu Long với Campuchia và các nước ASEAN, mở rộng không gian giao thương, xuất nhập khẩu và phát triển logistics cho toàn vùng.
Điểm mấu chốt là: nâng cấp cửa khẩu Khánh Bình chỉ tạo “khung pháp lý” và cửa ra biên giới; còn việc Đồng bằng sông Cửu Long có bứt lên trong giao thương ASEAN hay không phụ thuộc vào cách tổ chức lại không gian kinh tế phía sau cửa khẩu. Việc Khánh Bình được nâng cấp theo Nghị quyết 219/NQ-CP mở thêm cơ hội giao thương, xuất nhập khẩu và kết nối với tỉnh Kandal, Campuchia, đồng thời giúp An Giang gắn chặt hơn với không gian kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực Mekong. Nếu chỉ coi đây là nơi hàng hóa đi qua, vùng sẽ bỏ lỡ cơ hội trở thành “cửa ngõ thương mại quốc tế” đúng nghĩa.
Mạng lưới cửa khẩu và bài toán tái định hình dòng chảy thương mại
Khánh Bình không đứng một mình. Cùng với các cửa khẩu quốc tế Tịnh Biên, Vĩnh Xương, Hà Tiên, nó tạo thành mạng lưới kết nối Đồng bằng sông Cửu Long với Campuchia và các nước ASEAN, mở rộng giao thương, phát triển dịch vụ logistics và hoạt động xuất nhập khẩu. An Giang vốn đã là đầu mối giao thương nội vùng Đồng bằng sông Cửu Long, kết nối thuận lợi với Thành phố Hồ Chí Minh, Phnom Penh và Vịnh Thái Lan; việc bổ sung thêm một cửa khẩu quốc tế đường bộ khiến “bản đồ” logistics của vùng cần được vẽ lại.
Số liệu tháng 8 cho thấy tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu biên giới của tỉnh tập trung chủ yếu ở Vĩnh Xương, Tịnh Biên và Khánh Bình, chiếm khoảng 82,61% toàn tuyến. Câu hỏi chiến lược là: Khánh Bình sẽ chia sẻ hay giành lại dòng hàng từ các cửa khẩu còn lại? Câu trả lời phụ thuộc vào cách tỉnh đầu tư hạ tầng có trọng tâm, phù hợp với lưu lượng hàng hóa và đặc điểm từng cửa khẩu, thay vì dàn trải. Nếu không có phân vai rõ ràng, mạng lưới cửa khẩu có nguy cơ cạnh tranh lẫn nhau thay vì bổ trợ để nâng sức cạnh tranh vùng trong giao thương ASEAN.
Hạ tầng và logistics: Khánh Bình chỉ mạnh khi gắn với chuỗi giá trị vùng
Nâng cấp cửa khẩu Khánh Bình mở ra thêm cơ hội giao thương, xuất nhập khẩu và kết nối với tỉnh Kandal, Campuchia, nhưng để phát huy lợi thế này, tỉnh phải tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ logistics. Tỉnh đang định hướng hình thành trung tâm logistics cửa khẩu Khánh Bình, kết nối với Quốc lộ 91, sông Bình Di và các tuyến giao thông mới, từng bước tạo chuỗi dịch vụ phục vụ hàng hóa xuất nhập khẩu. Đây là bước đi đúng, vì cửa khẩu quốc tế mà thiếu trung tâm logistics thì chỉ là điểm thông quan, không phải điểm tạo giá trị.
Song song đó, tỉnh cũng hoàn thiện các tuyến giao thông kết nối từ điểm đầu cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng đến cửa khẩu Tịnh Biên và tuyến kết nối đến điểm đầu Quốc lộ 91C đi cửa khẩu Khánh Bình, với kỳ vọng nâng cao năng lực trung chuyển hàng hóa, rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm chi phí logistics. Quan điểm phát triển mới đã được nêu rõ: cửa khẩu không chỉ là nơi hàng hóa đi qua mà phải trở thành nơi tạo ra giá trị cho hàng hóa, thông qua việc kết nối với vùng sản xuất, khu – cụm công nghiệp, doanh nghiệp logistics và hệ thống phân phối của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nếu các “mắt xích” này không được nối lại, Khánh Bình sẽ khó trở thành động lực thật sự cho giao thương ASEAN.
Kinh tế biên mậu và giao thương ASEAN: Cơ hội không chỉ dành cho doanh nghiệp lớn
Việc nâng cấp cửa khẩu Khánh Bình thành cửa khẩu quốc tế đường bộ mở thêm không gian giao thương giữa An Giang với Campuchia và ASEAN, đồng thời tạo thêm điều kiện để địa phương kết nối sâu hơn với không gian kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực Mekong. Từ lợi thế cửa ngõ, An Giang đang phát triển kinh tế biên mậu, đặt mục tiêu trở thành “cửa ngõ thương mại quốc tế” của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tham vọng này chỉ có ý nghĩa khi giao thương ASEAN không dừng ở vài doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn, mà kéo được nông dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ vào chuỗi giá trị.
Theo đánh giá của tỉnh, kinh tế biên mậu phát triển được kỳ vọng tạo thêm hàng ngàn việc làm trong các lĩnh vực dịch vụ, thương mại, logistics, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động và nâng cao thu nhập cho cư dân vùng biên. Khi cửa khẩu được nâng cấp, nhu cầu về vận tải, kho bãi, bảo quản, đóng gói, sửa chữa phương tiện, ăn uống, lưu trú cùng các dịch vụ hỗ trợ thương mại sẽ tăng theo; đây là khoảng không để doanh nghiệp địa phương và người dân tham gia vào chuỗi giá trị mới, thay vì đứng bên ngoài dòng chảy hàng hóa. Nếu tỉnh tổ chức tốt xúc tiến thương mại, tạo thuận lợi thông quan và tăng cường kết nối doanh nghiệp với nhà nhập khẩu, phân phối tại Campuchia và các thị trường ASEAN, giao thương sẽ dịch chuyển dần sang chính ngạch, hình thành chuỗi cung ứng ổn định và minh bạch.
Chiến lược cho Khánh Bình: Từ cửa khẩu quốc tế đến cực tăng trưởng vùng
Điểm then chốt của cửa khẩu Khánh Bình trong giai đoạn mới là phải trở thành “không gian kinh tế” chứ không chỉ là “điểm thông quan”. Nền tảng đã có: khu vực cửa khẩu hiện có 7 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 470 tỷ đồng, cùng định hướng hình thành trung tâm logistics cửa khẩu Khánh Bình. Tỉnh đặt mục tiêu tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua cặp cửa khẩu Khánh Bình – Chrey Thom đạt quy mô lớn vào năm 2030; nhưng con số này sẽ vô nghĩa nếu giá trị không lan tỏa đến vùng sản xuất và người dân.
Chiến lược hợp lý cho Khánh Bình và cả Đồng bằng sông Cửu Long nên xoay quanh ba trục. Thứ nhất, gắn chặt cửa khẩu với vùng nguyên liệu lúa gạo, thủy sản, trái cây, nông sản chế biến và hàng tiêu dùng của toàn vùng, để cửa khẩu luôn có dòng hàng đủ lớn, đủ chất lượng. Thứ hai, đầu tư đồng bộ hạ tầng logistics – từ đường bộ, đường thủy đến kho bãi, bảo quản – nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp. Thứ ba, ưu tiên chính sách để người dân vùng biên và doanh nghiệp nhỏ tham gia sâu vào chuỗi dịch vụ, từ vận tải, kho bãi đến thương mại biên giới. Nếu ba trục này được triển khai nhất quán, cửa khẩu Khánh Bình có thể trở thành cực tăng trưởng mới, giúp Đồng bằng sông Cửu Long nâng vị thế trong giao thương ASEAN và phát triển biên mậu theo hướng bền vững.
