Cột mốc kỷ lục trong một nhịp tăng tốc
Xuất nhập khẩu Việt Nam là tổng giá trị hàng hóa được đưa ra khỏi và đưa vào nền kinh tế qua hoạt động thương mại quốc tế, phản ánh cả năng lực bán hàng lẫn nhu cầu nhập đầu vào. Trong 10 tháng đầu năm 2026, quy mô này lần đầu vượt ngưỡng nghìn tỷ USD, một dấu mốc đáng chú ý nhưng cần đọc cùng tốc độ tăng và cơ cấu giao thương. Tổng kim ngạch ước đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 10, giao thương đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6% so với cùng kỳ. Đây không chỉ là một con số lớn: nhịp tăng cho thấy thương mại hàng hóa đang đóng vai trò đáng kể trong đà tăng trưởng kinh tế. Tuy vậy, kỷ lục về quy mô chưa tự nó chứng minh nền tảng đã cân bằng hay bền vững.
Xuất khẩu mạnh, nhưng cơ cấu vẫn là câu hỏi lớn
Xuất khẩu Việt Nam ước đạt 499 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 27,4% so với cùng kỳ. Kết quả này tạo điều kiện để đạt, thậm chí vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu cả năm 2026 là 15–16%. Đà tăng xuất hiện ở cả khu vực kinh tế trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài; các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Hàn Quốc và ASEAN đều ghi nhận diễn biến tích cực. Nhưng cơ cấu hàng hóa đặt ra một phép thử: công nghiệp chế biến chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tỷ trọng lớn này cho thấy năng lực sản xuất hướng xuất khẩu là trụ cột, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu nâng cao giá trị chế biến, công nghệ và vai trò của doanh nghiệp trong nước. Tăng nhanh là tín hiệu tốt; tăng giá trị giữ lại trong nền kinh tế mới là bước tiến sâu hơn.
Kỷ lục không xóa được bài toán cán cân
Một tháng xuất siêu chưa đủ để kết luận cán cân thương mại đã đổi chiều. Tháng 10 ước xuất siêu 6,8 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp có thặng dư; dù vậy, lũy kế 10 tháng vẫn nhập siêu khoảng 12,7 tỷ USD. Hai con số này cùng tồn tại, nhắc rằng tổng kim ngạch thương mại và cán cân thương mại đo những điều khác nhau: quy mô giao dịch có thể tăng mạnh trong khi nhập khẩu vẫn lớn hơn xuất khẩu trong cả giai đoạn. Vì vậy, thương mại vượt nghìn tỷ là cột mốc về độ mở và cường độ giao thương, không phải giấy chứng nhận cho mọi mặt của năng lực cạnh tranh. Ý nghĩa lâu dài sẽ phụ thuộc vào khả năng phát triển xuất khẩu có giá trị cao hơn, giảm lệ thuộc vào một số thị trường và cải thiện vị thế của doanh nghiệp trong nước.
Bước tiếp theo: biến quy mô thành sức bền
Cột mốc này xuất hiện khi thương mại hàng hóa tiếp tục được nhìn nhận là một động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, nên nhiệm vụ quý IV không thể chỉ là đẩy thêm sản lượng. Bộ Công Thương xác định trọng tâm là thúc đẩy xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp. Hướng đi ấy thiết thực trước các yêu cầu về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và phòng vệ thương mại. Bộ cũng đang xây dựng dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đáng ủng hộ nhất trong định hướng này là chuyển trọng tâm từ tăng kim ngạch đơn thuần sang phát triển chiều sâu, công nghệ và thị trường đa dạng hơn. Kỷ lục 1.010,6 tỷ USD gây ấn tượng; giá trị của nó cuối cùng sẽ được quyết định bởi việc Việt Nam có biến nhịp tăng ấy thành năng lực thương mại bền vững hay không.
