Nguồn cát quyết định nhịp thi công
Cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng là dự án giao thông trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó tiến độ các đoạn qua Cần Thơ phụ thuộc lớn vào khả năng cung ứng cát san lấp liên tục và đúng yêu cầu kỹ thuật. Sáng 30/10, đoàn công tác Bộ Xây dựng do Thứ trưởng Phạm Minh Hà dẫn đầu kiểm tra việc triển khai các dự án giao thông trọng điểm tại thành phố. Đợt kiểm tra nêu đúng điểm nghẽn: cầu cơ bản đạt hoặc vượt tiến độ, nhưng một số đoạn đường chưa đáp ứng yêu cầu do cát tập kết chưa bảo đảm. Vì vậy, gỡ thiếu vật liệu không thể chỉ là việc xử lý riêng từng gói thầu; đây là điều kiện để giữ nhịp thi công toàn tuyến. Nếu nguồn cung tiếp tục chậm, phần việc đã sẵn sàng cũng có nguy cơ phải chờ.
Ba dự án thành phần 2, 3 và 4 qua Cần Thơ dài khoảng 132,47 km, có tổng mức đầu tư hơn 31.288 tỷ đồng. Giá trị thực hiện đã vượt 12.210 tỷ đồng, tương đương 61,84% kế hoạch. Đây là kết quả đáng kể, nhưng tỷ lệ hoàn thành không xóa được rủi ro vật liệu: phần việc còn lại cần nguồn cát ổn định để xử lý nền và chuyển sang làm mặt đường.
Mở nhiều hướng cung ứng, không đánh đổi tiêu chuẩn
Ba dự án cần khoảng 16,649 triệu m³ cát san lấp; gần 11,896 triệu m³ đã được đưa về công trường. Riêng dự án thành phần 4 còn thiếu hơn 800.000 m³ nguồn cung đã xác định. Khoảng trống ấy đòi hỏi Cần Thơ vừa mở thêm nguồn, vừa đẩy nhanh thủ tục: rà soát các mỏ cát sông đủ điều kiện, hoàn thiện cấp phép để sớm khai thác, đồng thời phối hợp với Vĩnh Long và An Giang bổ sung vật liệu. Thành phố cũng tính phương án tăng công suất mỏ cát biển đã được cấp phép, nhưng phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và môi trường. Đây là hướng đi cần thiết, song không nên biến mục tiêu đủ cát thành lý do nới lỏng kiểm soát. Nguồn mới chỉ có giá trị khi có thể sử dụng an toàn, đúng quy định và đến công trường đúng lúc.
Cát không phải vấn đề duy nhất. Nhu cầu đá xây dựng khoảng 4,163 triệu m³, trong khi lượng đã tập kết và sử dụng mới đạt khoảng 1,391 triệu m³; phần thiếu được báo cáo khoảng 2,617 triệu m³. Chủ đầu tư và nhà thầu đang tìm nguồn từ các mỏ tại Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời phối hợp với An Giang xem xét tăng công suất khai thác. Như vậy, kế hoạch vật liệu phải xử lý đồng thời cả cát lẫn đá. Chỉ tập trung giải quyết nguồn cát cao tốc mà để đá tiếp tục thiếu sẽ không tháo được toàn bộ lực cản thi công.
Có vật liệu phải đi cùng tổ chức thi công quyết liệt
Tại buổi kiểm tra, Thứ trưởng Phạm Minh Hà yêu cầu Cần Thơ chủ động cân đối nguồn cát, tăng cường khai thác và sử dụng cát biển theo quy định; các đơn vị phải phối hợp tháo gỡ thiếu cát, đá để công trường không bị gián đoạn. Với nhà thầu, yêu cầu không dừng ở việc bổ sung máy móc và nhân lực: phải huy động đủ nguồn lực, mở thêm mũi thi công, tổ chức ba ca bốn kíp và tranh thủ thời gian khi điều kiện cho phép. Chủ đầu tư cũng cần rà soát từng gói thầu, chỉ rõ hạng mục chậm và tận dụng thời gian chờ lún để chuẩn bị các công việc tiếp theo. Đây là cách tiếp cận hợp lý: xử lý nguồn cung song song với điều hành công trường, thay vì chờ đủ vật liệu mới tính chuyện tăng tốc.
Một số đoạn còn phải xử lý nền đất yếu, đắp cát gia tải rồi chờ lún trước khi làm các lớp kết cấu áo đường. Thêm vào đó, khoảng 8,4 km đường công vụ thuộc các gói thầu 9 và 10 của dự án thành phần 4, qua xã Mỹ Tú và Mỹ Hương, bị ngập khiến phương tiện vận chuyển không thể lưu thông. Tác động trực tiếp là xe chở vật liệu và thiết bị khó tiếp cận, làm việc tổ chức thi công thêm phức tạp. Vì thế, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thi công cao tốc phải đi kèm phương án ứng phó thời tiết, đường công vụ và trình tự xử lý nền đất yếu; chỉ tăng ca sẽ không đủ nếu đường vận chuyển vẫn tắc.
Thước đo là vật liệu đến nơi và khối lượng hoàn thành
Cần Thơ đã xác định các hướng xử lý: sớm đưa mỏ cát đủ điều kiện vào hoạt động, bổ sung nguồn từ các địa phương lân cận, tính toán khai thác cát biển đúng quy định và yêu cầu nhà thầu tăng nhân lực, máy móc, tổ chức nhiều mũi tại đoạn đủ điều kiện. Bước tiếp theo cần được đánh giá bằng kết quả cụ thể: thủ tục mỏ được hoàn tất đến đâu, vật liệu thực tế về công trường bao nhiêu và các gói thầu chậm có được khơi thông hay không. Nếu những khâu này không chuyển biến đồng thời, tỷ lệ thực hiện hơn 61% sẽ khó bảo đảm cho các chặng tiếp theo.
Kết luận, bài toán của cao tốc Cần Thơ – Sóc Trăng trong phạm vi dự án liên vùng không chỉ là tìm thêm cát, mà là bảo đảm cả chuỗi cung ứng, vận chuyển và thi công vận hành cùng nhịp. Đợt kiểm tra của lãnh đạo Bộ Xây dựng đã đặt đúng ưu tiên: không để thiếu vật liệu làm ngưng trệ công trường, đồng thời buộc các bên tăng tốc ở nơi đã đủ điều kiện. Cần Thơ đang tháo gỡ nút thắt, nhưng kết quả cuối cùng phải thể hiện trên khối lượng hoàn thành thực tế và khả năng giữ tiến độ toàn tuyến.
