Trị An mở rộng: Từ nhà máy thủy điện miền Nam kỳ cựu đến công trình nâng cấp lớn nhất
Dự án Nhà máy Thủy điện Trị An mở rộng là chương trình nâng cấp và bổ sung công suất cho nhà máy thủy điện lớn nhất khu vực phía Nam, với mục tiêu gia tăng điện đỉnh, hiện đại hóa nhà máy điện và củng cố an ninh năng lượng cho vùng kinh tế trọng điểm sau hơn ba thập kỷ vận hành liên tục.
Điểm đáng nói ở Trị An không chỉ là một dự án thi công xây dựng quy mô lớn, mà là lựa chọn chiến lược: nâng cấp cơ sở hạ tầng năng lượng hiện hữu thay vì dàn trải nguồn lực cho các công trình mới tốn nhiều đất, nhiều thủ tục. Nhà máy Thủy điện Trị An hiện hữu với sản lượng trung bình khoảng 1,76 tỷ kWh mỗi năm vẫn là nhà máy thủy điện miền Nam quan trọng nhất, đảm bảo điện cho vùng kinh tế trọng điểm và tham gia điều tiết lũ, cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp cho hạ du sông Đồng Nai. Sau hơn 35 năm, câu hỏi không còn là “có nên nâng cấp hay không”, mà là nâng cấp đến mức nào để xứng với vai trò đầu tàu năng lượng.
Khối lượng đào đắp khổng lồ trong 3 tháng: bước nước rút không cho phép sai số
Nếu phải chọn một con số để hình dung độ “khủng” của dự án Trị An mở rộng, đó là 400.227 m³ đất đá phải được đào, 48.354 m³ bê tông phải được thi công và 2.103 tấn thiết bị phải lắp đặt chỉ trong quý IV. Với tiến độ này, quý IV được chính lãnh đạo ngành điện gọi là giai đoạn “nước rút” mang tính bản lề cho kế hoạch năm 2027. Đây không phải kiểu tăng tốc mang tính khẩu hiệu; bất kỳ sự chậm trễ nào ở giai đoạn này đều sẽ lan sang tiến độ lắp đặt tổ máy, thử nghiệm và phát điện thương mại.
Thực tế, trước khi bước vào nước rút, công trường đã phải “bóc” 2,79 triệu m³ đất đá (đạt 85,2% khối lượng hợp đồng) và đổ 28.712 m³ bê tông (20,1%). Kênh dẫn vào đã đào 186.013/347.555 m³, đạt hơn nửa khối lượng, còn kênh xả đạt tới 870.272 m³, tương đương 73,3%. Đây là kiểu thi công xây dựng quy mô lớn mà nếu không có hệ thống trạm trộn, cấp nước, cấp điện, thí nghiệm hiện trường và mạng camera giám sát đã vận hành ổn định, việc đẩy khối lượng lên gấp nhiều lần trong ba tháng cuối năm gần như bất khả thi.
Bên trong chiến dịch thi công: hố móng, đường ống áp lực và bài toán mặt bằng “xôi đỗ”
Nhìn từ xa, khu vực nhà máy chỉ là một đại công trường nhấp nhô xe múc và băng tải đất đá, nhưng bên trong là một ma trận công việc kỹ thuật phức tạp. Hạng mục đường ống áp lực đã hoàn thành 100% khối lượng đào 581.083 m³ đất đá, các phân đoạn ống thép dày, phủ sơn chống ăn mòn đã sẵn sàng tổ hợp và lắp đặt. Ở cửa nhận nước, bê tông bản đáy các block 1, 2, 3, mố néo số 2 và mố đỡ đường ống đã xong, khối lượng bê tông lũy kế 4.883 m³. Những chi tiết kỹ thuật tưởng như khô khan đó thực chất quyết định tuổi thọ và độ an toàn của cả hệ thống.
Tuy vậy, thách thức lớn nhất lại không phải công nghệ, mà là mặt bằng “xôi đỗ”. Dự án đã chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, tái định cư cho 24/24 hộ và bàn giao 92,09 ha đất, nhưng vẫn còn 4 hộ với 6 thửa, diện tích 2,1 ha chưa nhận bồi thường, cùng 13,82 ha chưa được xác nhận đất sạch. Trong bối cảnh đó, cầu Hiếu Liêm – tuyến huyết mạch để vận chuyển thiết bị siêu trường, siêu trọng – được thúc ép hoàn thành trước 10/10, với đường dẫn, mặt cầu, áo đường và khe co giãn đang được gấp rút hoàn thiện. Nói cách khác, cuộc “đại phẫu” hiện đại hóa nhà máy điện này phụ thuộc không ít vào tốc độ tháo gỡ nút thắt đất đai và hạ tầng kết nối.
Hiện đại hóa nhà máy điện để giải bài toán điện đỉnh và độ tin cậy hệ thống
Trị An mở rộng không chỉ là một công trình xây dựng, mà là một chiến lược nâng cấp cơ sở hạ tầng năng lượng theo hướng ưu tiên nguồn điện sạch, linh hoạt. Dự án có tổng mức đầu tư gần 4.000 tỷ đồng, gồm 2 tổ máy với tổng công suất 200 MW, đấu nối trực tiếp vào trạm phân phối 220 kV hiện hữu. Khi đi vào vận hành, công trình dự kiến bổ sung khoảng 113 triệu kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia, đồng thời tăng hiệu quả vận hành hồ chứa và phát huy vai trò của cụm thủy điện Trị An trên lưu vực sông Đồng Nai. Đó là những con số cho thấy “suất đầu tư” cho độ tin cậy và linh hoạt của hệ thống, chứ không chỉ là thêm bao nhiêu MWh.
Trong bối cảnh nhu cầu điện đỉnh ở phía Nam ngày càng căng, các nguồn năng lượng tái tạo như gió, mặt trời lại biến động theo thời tiết, việc tăng công suất điều tiết nhanh từ thủy điện trở thành điểm tựa quan trọng. Việc hiện đại hóa nhà máy điện hiện hữu, bổ sung tổ máy mới, nâng cấp đường ống áp lực và hệ thống kênh xả là cách hợp lý để “vắt” thêm giá trị từ hạ tầng đã có, giảm áp lực đầu tư mới trên những dòng sông khác. Nhưng hiệu quả cuối cùng chỉ đến nếu dự án được quản trị tốt, tránh trượt tiến độ và kiểm soát chặt chất lượng thi công ở từng khối bê tông, từng mối hàn đường ống áp lực.
Mốc 2027: Thước đo cho năng lực triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn
Theo kế hoạch, tổ máy số 1 của Trị An mở rộng sẽ phát điện trong quý III, tổ máy số 2 vận hành trong quý IV và toàn bộ dự án hoàn thành vào cuối năm 2027. Điều đó đồng nghĩa với việc khối lượng đào 400.227 m³ đất đá, 48.354 m³ bê tông và lắp đặt 2.103 tấn thiết bị trong quý IV tới không chỉ là một mục tiêu kỹ thuật, mà là bài kiểm tra thực tế về năng lực điều hành tiến độ, phối hợp nhà thầu và xử lý vướng mắc thủ tục. Nếu không giữ được nhịp nước rút, mốc vận hành 2027 sẽ bị kéo giãn, kéo theo chi phí cơ hội rất lớn cho cả hệ thống điện.
Nhìn rộng hơn, thành công hay trục trặc của dự án này sẽ gửi đi thông điệp rõ ràng về khả năng triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn trong giai đoạn mới. Một nhà máy thủy điện miền Nam hơn 35 năm tuổi được “lên đời” thành công, đúng hạn, an toàn, sẽ là minh chứng rằng chiến lược nâng cấp cơ sở hạ tầng năng lượng hiện hữu là hướng đi khả thi và hiệu quả. Ngược lại, nếu Trị An mở rộng lỡ nhịp, mọi kế hoạch phát triển nguồn – lưới cân bằng theo từng giai đoạn sẽ phải điều chỉnh. Cuối cùng, 2027 không chỉ là mốc hoàn thành của một công trình, mà là thước đo cho khả năng hiện đại hóa nhà máy điện và xây dựng niềm tin cho các dự án năng lượng tái tạo tiếp theo.
