FTZ Hải Phòng: Bước ngoặt để thành phố cảng hóa thân thành cực sản xuất khu vực
FTZ Hải Phòng là một vùng thương mại tự do tích hợp với các khu kinh tế hiện hữu, được thiết kế như một hệ sinh thái liên kết sản xuất, cảng biển và logistics, nhằm thu hút dòng vốn công nghiệp thế hệ mới và chuyển dịch chuỗi cung ứng, qua đó định vị Hải Phòng khu công nghiệp như một cực tăng trưởng mới trên bản đồ sản xuất toàn cầu. Chính quyền thành phố không âm thầm đi từng bước nhỏ, mà chọn cách công bố đồng thời các vùng tăng trưởng mới, ra mắt vùng thương mại tự do và trao giấy chứng nhận đầu tư cho loạt dự án lớn, mở ra một giai đoạn phát triển mới dựa trên ba không gian tăng trưởng tương hỗ nhau. Cách làm mang tính “tổ hợp thể chế” này gửi đi thông điệp rõ ràng: Hải Phòng muốn cạnh tranh trực tiếp với các cảng khu vực, không chỉ bằng chiều dài cầu bến mà bằng cấu trúc thể chế và chuỗi giá trị quanh cảng.
Ba không gian chiến lược và vai trò “đòn bẩy thể chế” của vùng thương mại tự do
Điểm sáng lớn nhất trong chiến lược mới là cách Hải Phòng đan cài các không gian phát triển với vùng thương mại tự do để tạo một hệ sinh thái thống nhất. FTZ Hải Phòng được bố trí tại 3 vị trí chiến lược, gắn liền với hai khu kinh tế động lực là Đình Vũ – Cát Hải và khu ven biển phía Nam, hình thành một vùng thể chế gần 6.300 ha có ưu đãi vượt trội và vị trí cửa ngõ biển. Dinh Vũ – Cát Hải tiếp tục là hạt nhân công nghiệp, cảng biển và logistics; khu kinh tế ven biển phía Nam mở không gian ra biển theo mô hình tăng trưởng xanh; trong khi vùng chuyên biệt phía Tây hướng đến công nghệ cao và R&D, gắn với việc mở rộng không gian công nghiệp sau khi khu vực này sáp nhập thêm địa bàn mới. Nếu được triển khai đúng tầm, cấu trúc này có thể kết nối chiều ngang city-to-sea và chiều dọc production-to-trade, điều mà nhiều cảng trong khu vực vẫn còn thiếu.
Nam Đình Vũ: Từ khu công nghiệp ven biển thành cực tăng trưởng trong FTZ
Trong bức tranh FTZ, KCN Nam Đình Vũ đóng vai trò không chỉ là một mảnh ghép, mà là cực tăng trưởng chiến lược. Khoảng 700 ha của khu công nghiệp này nằm trọn trong không gian FTZ Hải Phòng, ở vị trí chiến lược số 2 ngay vùng lõi. Hiện 200 ha trong phân khu thuộc FTZ đã hoàn thành hạ tầng đồng bộ và sẵn sàng bàn giao cho nhà đầu tư; dự kiến cuối năm 2026 sẽ có thêm khoảng 200 ha, nâng quỹ đất sạch có thể khai thác lên 400 ha. Nam Đình Vũ không chỉ có cảng biển nội khu mà còn kết nối thuận lợi với tuyến đường sắt Hà Nội – Hải Phòng – Lào Cai, cùng quy hoạch phân khu chức năng bổ trợ lẫn nhau, tạo nền tảng cho một hệ sinh thái sản xuất – logistics hoàn chỉnh. Cùng với FTZ, khu công nghiệp này được kỳ vọng trở thành động lực định hình diện mạo nền kinh tế biển hiện đại, năng động của thành phố.
Chiến lược hạ tầng và dịch vụ: Lợi thế cạnh tranh so với các cảng khác
Hải Phòng không trở thành điểm đến của các “đại bàng” công nghiệp chỉ nhờ ưu đãi trên giấy. Sức hút đến từ sự kết hợp giữa hạ tầng cứng và hạ tầng mềm. Thành phố sở hữu hệ thống cảng nước sâu, mạng lưới đường cao tốc nối Hà Nội, Quảng Ninh và các trung tâm sản xuất phía Bắc, cùng sân bay quốc tế và mạng lưới khu công nghiệp tương đối hoàn chỉnh. Tại Nam Đình Vũ, hạ tầng được đầu tư đồng bộ theo tiêu chuẩn cao, trong khi dịch vụ cho nhà đầu tư vận hành theo mô hình “một cửa”, giảm đáng kể chi phí thời gian và thủ tục. Theo lãnh đạo Tập đoàn Sao Đỏ, các chính sách ưu đãi dành cho FTZ hiện được đánh giá là hấp dẫn hàng đầu so với nhiều khu kinh tế, khu công nghiệp khác trên thị trường. Khi kết hợp với định hướng chuyển đổi xanh, tuần hoàn và phát triển bền vững đang được xây dựng cho Nam Đình Vũ, Hải Phòng gửi đi thông điệp cạnh tranh rõ ràng với các cảng khu vực: ai muốn sản xuất dài hạn, nhiều tầng giá trị, thì đây là nơi để đặt nhà máy.
“Đại bàng” công nghệ và câu hỏi về lan tỏa công nghệ cho doanh nghiệp Việt
Sự xuất hiện của các nhà đầu tư quốc tế quy mô lớn tại FTZ – trong đó có dự án mới của một tập đoàn công nghệ Hàn Quốc đặt nhà máy sản xuất mạch và chip bán dẫn tại Nam Đình Vũ – cho thấy Hải Phòng đã trở thành “tổ mới” cho dòng vốn chất lượng cao, mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Nhưng bài toán không dừng ở số lượng dự án. Như Tổng giám đốc Tập đoàn Sao Đỏ nhấn mạnh, thu hút vốn FDI chỉ thực sự có ý nghĩa nếu đi kèm chuyển giao công nghệ và tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng. Đây là điểm phân biệt giữa một thành phố cảng làm dịch vụ gia công giá rẻ với một trung tâm sản xuất toàn cầu có chiều sâu. Nếu FTZ Hải Phòng và KCN Nam Đình Vũ biến ưu đãi thành áp lực lan tỏa công nghệ, Hải Phòng khu công nghiệp sẽ không chỉ đông nhà máy, mà còn sinh ra thế hệ doanh nghiệp Việt mạnh hơn, công nghệ hơn.
