Cảng xanh Hải Phòng: Từ cửa ngõ xuất nhập khẩu đến trung tâm chuỗi cung ứng
Hệ sinh thái cảng xanh Hải Phòng là mô hình phát triển kết hợp cảng biển nước sâu, hạ tầng giao thông đa phương thức, logistics số hóa và vận hành phát thải thấp, nhằm đưa thành phố này vượt khỏi vai trò cảng xuất nhập khẩu truyền thống để trở thành một trung tâm điều phối trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Hải Phòng đang đứng trước thời cơ lớn để chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ một cảng biển xuất nhập khẩu truyền thống sang một mắt xích trọng yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều đó có nghĩa: hoặc thành phố nhanh chóng tái thiết chiến lược cảng biển theo hướng xanh – thông minh – kết nối vùng, hoặc chấp nhận tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh với các cảng container quốc tế như Singapore hay Port Klang.
Hạ tầng giao thông kết nối: Mở trục, phá thế “cảng độc đạo”
Nếu không phá được thế “cảng độc đạo”, mọi tham vọng chuỗi cung ứng chỉ là khẩu hiệu. Hải Phòng đã chọn cách hành động bằng hạ tầng. Việc đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông kết nối với cảng nước sâu Lạch Huyện đang tạo thêm dư địa phát triển cho TP Hải Phòng từ logistics, công nghiệp, dịch vụ đến đô thị. Năng lực khai thác cảng Lạch Huyện ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu đồng bộ hạ tầng kết nối với các trung tâm sản xuất, công nghiệp và dịch vụ trong vùng. Thành phố không chỉ dừng ở đường bộ; bài toán then chốt là xây dựng mạng lưới giao thông đa phương thức, tạo sự kết nối nhuần nhuyễn giữa đường biển, đường thủy nội địa, đường sắt và đường bộ cao tốc. Đây chính là nền móng để Hải Phòng trở thành cửa ngõ logistics Đông Nam Á chứ không chỉ là cảng của riêng miền Bắc.
Từ thực tế trên, TP Hải Phòng đang tập trung hoàn thiện hệ thống hạ tầng kết nối khu vực cảng. Đến nay, khu bến Lạch Huyện đã triển khai 6 bến, từ bến số 1 đến bến số 6, với khả năng tiếp nhận tàu container đến 200.000 DWT, giúp cảng container quốc tế này đủ tầm đón tàu mẹ, giảm phụ thuộc trung chuyển qua các cảng khu vực. Mới đây nhất, UBND TP Hải Phòng thông báo tìm kiếm nhà đầu tư nghiên cứu thực hiện Dự án tuyến đường nối cảng Lạch Huyện - sân bay Gia Bình. Dự án được kỳ vọng hình thành trục giao thông chiến lược liên vùng, kết nối trực tiếp cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện với sân bay Gia Bình, đồng thời liên kết với mạng lưới giao thông hiện hữu và các tuyến giao thông theo quy hoạch.
Hệ sinh thái cảng xanh: Giải bài toán điểm nghẽn logistics bằng đa phương thức và số hóa
Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ và Nhật Bản liên tục thắt chặt các quy định về dấu chân carbon và áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), "xanh hóa" cảng biển không còn là một lựa chọn tự nguyện mà đã trở thành tiêu chí bắt buộc. Cảng Hải Phòng tiên phong trở thành cảng xanh theo định hướng của Cục Hàng hải Việt Nam. Thực hiện định hướng này, các đơn vị khai thác cảng tại Hải Phòng, đặc biệt là cụm cảng nước sâu Lạch Huyện, đang tiên phong chuyển đổi mô hình vận hành. Các bến mới được quy hoạch theo hướng cảng bán tự động, thay thế thiết bị chạy dầu bằng thiết bị điện và lắp đặt hệ thống cấp điện bờ để tàu tắt động cơ khi neo đậu. Đây không chỉ là “trang sức xanh” mà là lợi thế cạnh tranh khi các hãng tàu toàn cầu ngày càng ưu tiên cảng giảm phát thải.
Một cảng biển xanh không thể phát huy tối đa hiệu quả nếu hệ thống giao thông kết nối phía hậu phương bị ách tắc và phụ thuộc hoàn toàn vào đường bộ. Do đó, xây dựng hệ sinh thái "cảng xanh" gắn với hạ tầng giao thông đa phương thức tại Hải Phòng không chỉ giúp giải bài toán tối ưu chi phí vận tải và giảm phát thải, mà còn mở ra không gian phát triển kinh tế biển hiện đại. Hạ tầng cảng biển Hải Phòng còn được số hóa mạnh mẽ: mô hình cảng điện tử, văn phòng điện tử và hệ sinh thái số giúp kết nối dữ liệu trực tuyến giữa cảng, hải quan, kiểm dịch và hãng tàu. Riêng đối với Hải Phòng, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu thành phố nghiên cứu xây dựng mô hình phát triển tích hợp cảng biển - logistics - công nghiệp - thương mại, xem hệ thống cảng cửa ngõ quốc tế và hạ tầng giao thông đa phương thức là động lực tăng trưởng dài hạn.
Từ cảng biển truyền thống đến logistics hub chuỗi cung ứng toàn cầu
Muốn cạnh tranh với Singapore hay Port Klang, Hải Phòng phải thoát khỏi hình ảnh một bến xuất nhập khẩu đơn thuần. Hải Phòng đang sở hữu những nền tảng chiến lược để trở thành một trung tâm điều phối logistics cốt lõi. Một logistics hub thế hệ mới không thể dừng ở kho bãi mà phải là hệ sinh thái hội nhập, nơi dịch vụ "một cửa" kết nối vận tải, thông quan, lưu kho, phân phối và dữ liệu số. Tham vọng của các doanh nghiệp như Bee Logistics là kiến tạo một mạng lưới logistics toàn cầu; tính đến nay doanh nghiệp này đã thiết lập sự hiện diện tại 17 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời vẫn tiếp tục chiến lược mở rộng. Đáng chú ý, vào tháng 3 đầu năm nay, Bee Logistics đã được Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng cấp phép triển khai dự án Tổ hợp logistics thế hệ mới tại xã Kiến Hải gần Cảng quy hoạch Nam Đồ Sơn.
Việc hoàn thiện tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng kết nối trực tiếp vào cảng Lạch Huyện được kỳ vọng sẽ hoàn thiện mảnh ghép cuối cùng của mạng lưới vận tải đa phương thức. TP Hải Phòng cũng đang tập trung cho công tác giải phóng mặt bằng phục vụ dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có điểm cuối tại khu bến Lạch Huyện. Khi đường sắt liên vận được nối với cảng container quốc tế, luồng hàng từ Trung Quốc, vùng nội địa phía Bắc có thể đi thẳng ra biển mà không phải trung chuyển nhiều tầng. Sự phối hợp đồng bộ giữa thể chế kiến tạo của Chính phủ, chính sách đòn bẩy của Hải Phòng và tinh thần chủ động của doanh nghiệp sẽ đưa Việt Nam trở thành một "mắt xích xanh" vững chắc trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu Hải Phòng tiếp tục giữ tốc độ này, khoảng cách với các cảng khu vực sẽ thu hẹp nhanh hơn nhiều người nghĩ.
